20th Century Limited, 1902'den 1967'ye kadar New York Central Railroad (NYC) üzerinde işletilen bir ekspres yolcu treniydi. Tren, New York City'deki Grand Central Terminali ile Chicago, Illinois'teki LaSalle Street İstasyonu arasında, demiryolunun "Su Seviyesi Hattı" boyunca seyahat ediyordu.

NYC, 20th Century Limited hizmetini Pennsylvania Railroad'a rakip olarak; üst sınıf ve iş dünyasından yolcuları hedefleyerek başlattı. Yol boyunca çok az istasyonda duruyor ve seyir halindeyken su alabilmek için ray oluklarını kullanıyordu. 15 Haziran 1938'de, Henry Dreyfuss tarafından tasarlanan aerodinamik tren setleri hatta dahil edildi.

Tüm zamanların en iyi Amerikan yolcu trenlerinden biri olarak kabul edilen 20th Century Limited, New York Central'ın amiral gemisiydi ve "Dünyanın En Ünlü Treni" olarak reklamı yapılıyordu. The New York Times'ta, "demiryolu meraklıları tarafından 65 yıl boyunca dünyanın en muhteşem treni olarak bilindiği" şeklinde tanıtılmış, tarzı ise "görkemli bir sadelik" olarak ifade edilmiştir. "Kırmızı halı serilmesi" deyimi, yolcuların trene binerken kendileri için özel olarak tasarlanmış kızıl bir halı üzerinde yürümelerinden türetilmiştir.

Tarihçe

Erken dönemler

1900'lerin başında 20th Century Limited
"Dünyanın En Ünlü Treni" (1912 tarihli bir New York Central ilanı)

20th Century Limited ilk seferini 15 Haziran 1902'de yaptı. New York'tan Chicago'ya olan yolculuğunu, önceki trenlerden dört saat daha kısa bir sürede, 20 saatte tamamladı ve tarifeli saatinden üç dakika önce vardı. Trende berber ve sekreterlik hizmetleri sunuluyordu. New York Times'ın haberi, yolculuğun rutin doğasına vurgu yaparak; özel prosedürlerin izlenmediğini ve rekor kırmak için fazladan çaba sarf edilmediğini belirtti. Haberde "yol boyunca hiçbir heyecan yaşanmadığı" ifade edildi ve bir demiryolu yetkilisinin "bu tamamen pratik bir seferdir ve devam ettirilecektir" şeklindeki sözlerine yer verildi. Makinist William Gates ise "Bu tarife hiçbir zorluk çekilmeden uygulanabilir. Aksilikler dışında her seferinde bunu başarabilirim," dedi.

Haziran 1905'te sefer süresi iki saat daha kısaltıldı; ancak aynı ayın 21'inde tren, Mentor, Ohio'da Lake Shore & Michigan Southern Demiryolu hattı üzerinde kasten raydan çıkarıldı ve 21 yolcu hayatını kaybetti. Sefer süresi 1912'de tekrar 20 saate döndü ve 1932'ye kadar değişmeden kaldı. 1935'te ise süre 16 saat 30 dakikaya indirildi.

NYC hattının güney kısmının elektrikli hale getirilmesiyle birlikte, 1913 yılında lokomotif değişim noktası Croton-Harmon istasyonuna taşındı.

Hudson #5344 Commodore Vanderbilt lokomotifi tarafından çekilen 20th Century Limited, 1935'te LaSalle Street İstasyonu'ndan ayrılırken

1920'lerde New York-Chicago bilet fiyatı 32,70 dolardı; buna 9,60 dolarlık ek ücret ve Pullman ücreti (örneğin alt yatak için 9 dolar) eklendiğinde toplam 51,30 dolara ulaşıyordu. Bu rakam günümüzde yaklaşık 800 USD değerine tekabül etmektedir. Bu ücret, yolcuya koridordan perdelerle ayrılmış bir yatak hakkı tanıyordu. Tek kişilik özel kompartımanlar ise daha pahalıydı. En parlak yıl olan 1928'de tren 10 milyon dolar gelir elde etti. Dünyanın en kârlı treni olduğuna inanılıyordu.

Yeni tren setleri

İlk aerodinamik New York-Chicago seferinin demiryolu postanesinde (RPO) taşınan zarf
Grand Central Yüzüncü Yıl Tren Geçit Töreni'nde sergilenen Tonawanda Valley vagonu

1938 yılında endüstriyel tasarımcı Henry Dreyfuss, New York Central tarafından Art Deco tarzında aerodinamik tren setleri tasarlamakla görevlendirildi. Bu tasarımda lokomotif ve yolcu vagonları, New York Central'ın renkleri olan mavi ve gri tonlarında hazırlandı. Aerodinamik setler 15 Haziran'da hizmete girdi. Dreyfuss'un bu çalışması, muhtemelen en ünlü Amerikan yolcu treni tasarımıdır. Yeni 20th Century Limited'in ilk seferi New York City'den Doğu Saati ile 18.00'de ayrıldı ve ertesi sabah Merkezi Saat ile 09.00'da Chicago LaSalle Street İstasyonu'na vardı; tren bu yolculukta ortalama 97 km/sa hızla yaklaşık 1.546 kilometre yol katetti. Doğuya giden tren ise Chicago LaSalle Street İstasyonu'ndan 15.00'te ayrılıp ertesi sabah 08.00'de Grand Central Terminali'ne ulaşıyordu. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonraki birkaç yıl boyunca doğu yönü tarifesi 15 buçuk saate düşürüldü.

1945 yılında EMD dizel-elektrikli lokomotifler buharlıların yerini aldı ve iki yeni dizel-elektrik tahrikli tren seti sipariş edildi. Bu değişim, Eylül 1948'de General Dwight D. Eisenhower tarafından resmen başlatıldı. Bu set, savaş sonrası dönemde çekilen Gizli Teşkilat ve Bahar Melodisi gibi filmlerde de boy gösterdi.

1960'ların ortalarına kadar birçok ekspres yolcu treninde olduğu gibi, 20th Century Limited de Amerika Birleşik Devletleri Posta Servisi (USPOD) bünyesindeki Demiryolu Posta Servisi (RMS) tarafından işletilen bir Doğu Bölgesi (E.D.) Demiryolu Postanesi (R.P.O.) vagonu taşıyordu. Bu vagonda görevli USPOD memurları, her günlük seferde "hızlı posta" hizmeti sağlıyordu. 20th Century Limited'in RPO vagonlarından alınan, damgalanan, işlenen ve sevk edilen postalar, yolculuk sırasında "N.Y. & CHI. R.P.O. E.D. 20TH CEN.LTD." ibaresini ve trenin numarasını ("25" NY-CHI veya "26" CHI-NY) taşıyan el damgalarıyla mühürleniyordu.

1957 öncesindeki tarihinin büyük bölümünde, tamamı Pullman vagonlarından oluşan bu tren; New York bölgesi yolcuları için sadece Grand Central Terminali ve Harmon'da, Chicago bölgesi yolcuları için ise LaSalle Street İstasyonu ve Englewood'da duruyordu. Yoğun dönemlerde yedi bölüme kadar (her biri ayrı bir tam tren olarak) sefer yapabiliyordu ve bunlardan ilki Advance 20th Century Limited olarak adlandırılmıştı. 1957'de 20th Century Limited tarifesine bu orijinal dört durağın yanına yeni istasyonlar eklendi. 1960'larda NYC, yataklı vagon envanterine kuşetli vagonları da dahil etti.

Örnek tren vagon içeriği

Doğu yönlü 38 numaralı tren-Advance 20th Century Limited, 7 Şubat 1930; Chicago örneği.

  • Lokomotif: J-1 Sınıfı (4-6-4 "Hudson") buharlı lokomotif; NYC #5270;
  • CS Sınıfı Bagaj-kulüp vagonu: NYC EAGLE HEIGHTS;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (14 bölümlü): STAR VIEW;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (8 bölüm, 1 özel oda, 2 kompartıman): SPRING GAP;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (6 kompartıman, 3 özel oda): GLEN ALICE;
  • DA Sınıfı Yemekli vagon: NYC 387;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (14 bölümlü): STAR SPUR;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (10 bölüm, 2 çift kişilik özel oda): GANNETT PEAK;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (8 bölüm, 1 özel oda, 2 kompartıman): GLOVER GAP;
  • PSO Sınıfı Yataklı-Büfeli-Lounge-Gözlem vagonu (1 özel oda, 1 tek kişilik yatak odası): MOHAWK VALLEY.

Batı yönlü 25 numaralı tren—20th Century Limited, 17 Mart 1938; New York City örneği.

  • Lokomotif: T3A Sınıfı Elektrikli Lokomotif;
  • MP Sınıfı Posta vagonu: NYC #4857;
  • CS Sınıfı Bagaj-kulüp vagonu: NYC VAN TWILLER;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (8 bölüm, 1 özel oda, 2 kompartıman): CENTACORRA;
  • PS Sınıfı Yataklı vagonlar (6 bölüm, 6 çift kişilik yatak odası): POPLAR PARK;
  • PS Sınıfı Yataklı vagonlar (6 bölüm, 6 çift kişilik yatak odası): POPLAR HIGHLANDS;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (6 kompartıman, 3 özel oda): GLEN ANNA;
  • DA Sınıfı Yemekli vagonlar: NYC 654;
  • DA Sınıfı Yemekli vagonlar: NYC 655;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (6 bölüm, 6 çift kişilik yatak odası): POPLAR GROVE;
  • PS Sınıfı Yataklı vagonlar (13 çift kişilik yatak odası): MACOMB HOUSE;
  • PS Sınıfı Yataklı vagonlar (13 çift kişilik yatak odası): PRINGLE HOUSE;
  • PSO Sınıfı Yataklı-Büfeli-Lounge-Gözlem vagonu (1 özel oda, 1 tek kişilik yatak odası): ELKHART VALLEY.
Henry Dreyfuss tarafından tasarlanan aerodinamik gövde ile donatılmış NYC Hudson lokomotiflerinden biri

Doğu yönlü 26 numaralı tren—20th Century Limited, 6 Eylül 1943; Chicago'dan kalkış.

  • J-3a Sınıfı (4-6-4 "Hudson") buharlı lokomotif: NYC 5450;
  • MB Sınıfı Bagaj-posta vagonu: NYC #5017;
  • DDL Sınıfı Yatakhane-büfe-lounge vagonu: CENTURY CLUB;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (10 küçük oda, 5 çift kişilik yatak odası): CASCADE WONDER;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (17 küçük oda): CITY OF CLEVELAND;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (17 küçük oda): CITY OF DAYTON;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (10 küçük oda, 5 çift kişilik yatak odası): CASCADE GLORY;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (10 küçük oda, 5 çift kişilik yatak odası): CASCADE WHIRL;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (4 çift kişilik yatak odası, 4 kompartıman, 2 özel oda): IMPERIAL FOUNTAIN;
  • DA Sınıfı Yemekli vagon: NYC 680;
  • DA Sınıfı Yemekli vagon: NYC 684;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (4 çift kişilik yatak odası, 4 kompartıman, 2 özel oda): IMPERIAL CITY;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (4 çift kişilik yatak odası, 4 kompartıman, 2 özel oda): IMPERIAL DOME;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (13 çift kişilik yatak odası): ONONDAGA COUNTY;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (13 çift kişilik yatak odası): HAMPDEN COUNTY;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (13 çift kişilik yatak odası): MONTGOMERY COUNTY;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (13 çift kişilik yatak odası): ASHTABULA COUNTY;
  • PSO Sınıfı Yataklı-Büfeli-Lounge-Gözlem vagonu (2 çift kişilik yatak odası, 1 kompartıman, 1 özel oda): MAUMEE RIVER.
20th Century, LaSalle Street İstasyonu, Chicago – 1963

Batı yönlü 25 numaralı tren—20th Century Limited, 30 Mart 1965, Cleveland, Ohio örneği.

  • E7A dizel lokomotif: NYC 4025;
  • E8A dizel lokomotif: NYC 4080;
  • E7A dizel lokomotif: NYC 4007;
  • MB Sınıfı Bagaj-posta vagonu: NYC 5018;
  • CSB Sınıfı Bagaj-yatakhane vagonu: NYC 8979;
  • PB Sınıfı Yolcu vagonu: NYC 2942;
  • DG Sınıfı Izgara-yemekli vagon: NYC 450;
  • PAS Sınıfı Kuşetli vagon (16 tek kişilik oda, 10 çift kişilik oda): NYC 10811;
  • PAS Sınıfı Kuşetli vagon (16 tek kişilik oda, 10 çift kişilik oda): NYC 10817;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (22 küçük oda): NYC 10355 BOSTON HARBOR;
  • DKP Sınıfı Mutfak-Lounge vagonu: NYC 477;
  • DE Sınıfı Yemek salonu vagonu: NYC 406;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (10 küçük oda, 6 çift kişilik yatak odası): NYC 10171 CURRENT RIVER;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (12 çift kişilik yatak odası): NYC 10511 PORT OF DETROIT;
  • PS Sınıfı Yataklı vagon (12 çift kişilik yatak odası): NYC 10501 PORT BYRON;
  • PSO Sınıfı Yataklı-Büfeli-Lounge-Gözlem vagonu (5 çift kişilik yatak odası): NYC 10633 HICKORY CREEK.

Miras

Grand Central Yüzüncü Yıl Tren Geçit Töreni sırasında "Hickory Creek" vagonunun yanında sergilenen meşhur kırmızı halılardan bir bölüm. 20th Century Limited başlangıçta New York City'den bu peronun sağ tarafından kalkıyordu.

20th Century Limited, "Dünyanın En Ünlü Treni" olarak reklamı yapılıyordu. Son seferini yaptığı yıl The New York Times, trenin "...demiryolu meraklıları tarafından 65 yıl boyunca dünyanın en muhteşem treni olarak bilindiğini" yazdı. Tarzı ise "seçkinlik ve sofistikelik aşılayan... görkemli bir sadelik" olarak tanımlanmıştır. New York ve Chicago'da yolcuların trene binmek için özel olarak tasarlanmış kızıl bir halı üzerinde yürümesi, "kırmızı halı muamelesi" (red-carpet treatment) deyiminin doğmasına neden olmuştur. The Art of the Streamliner yazarlarına göre "ulaşım tarihçileri, Century'nin 1938 versiyonunu tutarlı bir şekilde dünyanın —en azından karadaki— nihai yolcu taşıtı olarak değerlendirmektedir."

1926 yılında Lucille Ball, New York'tan Kaliforniya'ya ilk seyahatini 20th Century Limited ile gerçekleştirmiştir.

15 Ekim 1942'de, Chicago'daki bir Manhattan Projesi toplantısının ardından General Leslie Groves, New York dönüş yolculuğunda kendisine eşlik etmeleri için J. Robert Oppenheimer, James C. Marshall ve Kenneth Nichols'u davet etti. Trendeki akşam yemeğinden sonra, Nichols'un yaklaşık 1 x 2 metrelik tek kişilik küçük odasına sığışarak projeyi tartıştılar. Kısa bir süre sonra Oppenheimer, Los Alamos Laboratuvarı'nın başına getirildi.

Trenin düzenli yolcuları arasında Theodore Roosevelt, William Jennings Bryan, Lillian Russell, "Diamond Jim" Brady, J. P. Morgan, Enrico Caruso ve Nellie Melba gibi isimler bulunuyordu.

Kurgusal yapımlar

20th Century Limited, Cy Coleman tarafından bestelenen, Betty Comden ve Adolph Green tarafından yazılan, güzel bir aktris ile benmerkezci bir yapımcı/yönetmen arasındaki romantik karmaşaları konu alan On the Twentieth Century adlı Broadway müzikaline mekân olmuştur. Dokuz adaylıktan beş Tony Ödülü kazanan bu görkemli yapımın başrollerinde Madeline Kahn ve John Cullum yer almıştır. Yapımın tasarımı, dönemin lüks Art Deco detaylarını yansıtmanın yanı sıra, bir tren vagonunun dar alanlarını genişleten yenilikçi sahneleme teknikleriyle de dikkat çekmiştir. Müzikal, Ben Hecht ve Charles MacArthur'un 1932 tarihli aynı konulu tiyatro oyununa dayanıyordu; bu oyun 1934 yılında yine yazarları tarafından, Howard Hawks yönetmenliğinde, Carole Lombard ve John Barrymore'un başrollerini paylaştığı Twentieth Century adıyla sinemaya uyarlandı. Tren ayrıca, Alfred Hitchcock'un Gizli Teşkilat ve George Roy Hill'in Belalılar filmlerindeki (ikincisinde trenin gerçekte olduğu gibi sabah değil de akşam Chicago'ya varması gibi bir hata yapılmıştır) önemli sahneler için başlıca mekânlardan biri olarak kullanılmıştır.

Ayn Rand, Atlas Silkindi romanı için araştırma yaparken trenin işleyişini öğrenmiş ve sonrasında romanın olay örgüsünde önemli bir yer tutacak olan kurgusal "Twentieth Century Motor Company" şirketini tasarlamıştır.

20th Century Limited, Clive Cussler'ın 1900'lerin başındaki kurgusal dedektifi Isaac Bell'in maceralarını konu alan dönem kitaplarında, Van Dorn dedektiflerinin başlıca ulaşım aracı olarak sıkça anılır. Serinin ikinci kitabı olan The Wrecker (Justin Scott ile birlikte), Bell ve diğer Van Dorn dedektiflerinin trenleri raydan çıkaran bir kötü adamı kovalarken sık sık 20th Century Limited ile seyahat ettikleri sahneleri içerir.

Diğer isim benzerlikleri

20th Century Limited, aynı zamanda çeşitli kültürel eserlere ilham kaynağı olmuştur. 20th Century kokteyli için bir tarif, 1937 yılında *Cafe Royal Bar Book* adlı kitapta yayımlanmıştır.

Kaynakça

Genel
  • Beebe, Lucius (1962). 20th Century: The greatest train the world. Berkeley, California: Howell-North Publishing. OCLC 1558343. 
  • Cook Sr., Richard J. (1993). The Twentieth Century Limited. Lynchburg, Virginia: TLC Publishing. ISBN 9781883089269. 
  • Johnston, Bob; Welsh, Joe; Schafer, Mike (2001). The Art of the Streamliner. New York: Metro Books. ISBN 978-1-58663-146-8. 
  • McGonigal, Robert S. (2016). Great Trains East. Waukesha, Wisconsin: Kalmbach Publishing. 
  • Wayner, Robert J. Passenger Train Consists; 1923–1973. Wayner Publications. 
Alıntılar
  1. ^ a b c d e Jackson, Kenneth T., (Ed.) (1995). The Encyclopedia of New York City. New Haven: Yale University Press. s. 1207. ISBN 0300055366. 
  2. ^ a b Browne, Malcolm W. (3 Aralık 1967). "The 20th Century Makes Final Run" (PDF). The New York Times. 5 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 6 Şubat 2009. 
  3. ^ a b Johnston, Welsh & Schafer 2001, ss. 48–49
  4. ^ "Twenty-Hour Trains' Trips to Chicago" (PDF). The New York Times. 17 Haziran 1902. s. 2. 15 Eylül 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2020. 
  5. ^ "Exit the Twentieth Century Limited". Railway Gazette. 16 Mayıs 1958. s. 558.  Eksik ya da boş |url= (yardım)Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  6. ^ Matowitz (20 Kasım 2016). "Wreck of the 20th Century Limited". City of Mentor. Mentor, Ohio. 10 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2023. 
  7. ^ Browne (3 Aralık 1967). "The 20th Century Makes Final Run" (PDF). The New York Times. s. 31. 5 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2020. 
  8. ^ Official Guide of the Railways. New York: National Railway Publication Co. Şubat 1956. ss. 214-216. 
  9. ^ Bowen, Eric H. "The 20th Century Limited – September, 1938". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  10. ^ "Riding the Fast Mail". Popular Mechanics. Şubat 1943. ss. 56 ve devamı. 
  11. ^ "New York Central" (PDF). New York Central. Nisan 1961. 4 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Nisan 2026. 
  12. ^ Wayner, s & 14
  13. ^ Wayner, s & 18
  14. ^ Wayner, s & 17
  15. ^ Wayner, s & 86
  16. ^ King, A. Rowden (Eylül 1912). "Making A Train World Famous: How the 20th Century Limited has Become a Business Necessity and its Name an English Idiom by Advertising". Advertising & Selling. 22 (4). New York: The Advertising & Selling Co. ss. 12-16. 
  17. ^ Claiborne, Robert (1988). Loose Cannons and Red Herrings. A Book of Lost Metaphors. New York.: Norton. s. 193. ISBN 978-0-393-02578-1. 
  18. ^ Johnston et al.
  19. ^ Gilbert T. ve Sanders C. S. (1993). Desilu: The Story of Lucille Ball and Desi Arnaz. New York: Morrow. s. 16. ISBN 9780688112172. 
  20. ^ Nichols, Kenneth (1987). The Road to Trinity: A Personal Account of How America's Nuclear Policies Were Made. New York: William Morrow and Company. s. 73. ISBN 0-688-06910-X. 

Konuyla ilgili yayınlar

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta 20th Century Limited ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
  • Greatest Highway in the World Gutenberg.org e-kitap sürümü: The Greatest Highway in the World: Historical, Industrial and Descriptive Information of the Towns, Cities and Country passed through between New York and Chicago via The New York Central Lines (y. 1921)