Amalthea (uydu)

Amalthea
	Galileo tarafından 1999'da elde edilen gri tonlamalı Amalthea görüntüleri
Keşif
Keşfeden	E. E. Barnard
Keşif tarihi	9 Eylül 1892
Belirtmeler
Adın kaynağı	Amaltheia
Sıfatlar	Amalthean
Yörünge özellikleri
Enberi	181.150 km
Enöte	182.840 km
Ortalama yörünge yarıçapı	181.365,84 ± 0,02 km (2,54 RJ)
Dış merkezlik	0,00319±0,00004
Yörünge periyodu	0,49817943±0,00000007 g (11 sa, 57 dk, 23 s)
Ortalama yörünge hızı	26,57 km/s
Yörünge eğikliği	0,374°±0,002° (Jüpiter'in ekvatoruna)
Doğal uydusu	Jüpiter'in
Fiziksel özellikler
Boyutlar	252 × 146 × 126 km
Ortalama yarıçap	83,5±2,0 km
Yüzey alanı	973.000 km2
Hacim	(2,43±0,22)×106 km3
Kütle	(2,08±0,15)×1018 kg
Ortalama yoğunluk	0,857±0,099 g/cm3
Yüzey kütle çekimi	0,020 m/s2 (≈ 0,002 g)
Kurtulma hızı	0,058 km/s
Sinodal dönme süresi	eş zamanlı
Eksen eğikliği	≈ 0°
Albedo	0,090±0,005
Görünür kadir	14,1
Mutlak kadir (H)	7,2
	Wikimedia Commons'ta ilgili ortam

Amalthea, Jüpiter'in bilinen uyduları arasında gezegenine en yakın üçüncü ve keşif sırasına göre beşinci uydusudur. Bu nedenle Jupiter V olarak da bilinir. Dört Galilei uydusunun ardından Jüpiter'in en büyük beşinci uydusudur. Uydu, 9 Eylül 1892'de Edward Emerson Barnard tarafından keşfedilmiş ve adını Yunan mitolojisindeki Amalthea'dan almıştır. Amalthea, doğrudan görsel gözlem yoluyla keşfedilen son doğal uydudur. Sonraki tüm uydular fotoğrafik veya dijital görüntüleme yöntemleriyle bulunmuştur.

Jüpiter'e oldukça yakın bir yörüngede dolanan Amalthea, yüzeyinden kopan tozlardan meydana gelen Amalthea Gossamer halkasının dış sınırında yer alır. Uydunun yüzeyinden bakıldığında Jüpiter, gökyüzünde 46,5 derecelik devasa bir çapla görünür. Jüpiter'in iç uydularının en büyüğü olan Amalthea, düzensiz bir şekle ve belirgin kırmızımsı bir renge sahiptir. Temel olarak gözenekli su buzundan ve bilinmeyen miktarda diğer maddelerden oluştuğu düşünülmektedir. Yüzeyi büyük kraterler ve sırtlarla kaplıdır.

Amalthea'nın ilk yakın plan görüntüleri 1979 yılında Voyager 1 ve 2 uzay araçları tarafından elde edilmiş, 1990'larda ise Galileo yörünge aracı tarafından çok daha ayrıntılı şekilde fotoğraflanmıştır.

Notlar

^ ^a ^b ^c ^d ^e Diğer parametreler temel alınarak hesaplanmıştır.
^ Dünya'dan görüldüğü şekliyle bilinen mesafeler, boyutlar, yörünge süreleri ve görünür kadirler temel alınarak hesaplanmıştır. Jüpiter'den görülen görünür kadirler m_j, ters kare kanununa göre ölçeklenen ilgili parlaklıklar (I_j ve I_v) kullanılarak m_j=m_v−log_2.512(I_j/I_v) formülüyle Dünya'daki görünür kadirden (m_v) hesaplanır (bkz. Görünür kadir). Görünür kadirler için bkz. http://www.oarval.org/ClasSaten.htm ve Jüpiter.

Kaynakça

^ Basil Montagu (1848) The works of Francis Bacon, vol. 1, p. 303
^ Isaac Asimov (1969) "Dance of the Satellites", The Magazine of Fantasy and Science Fiction, vol. 36, p. 105–115
^ ^a ^b ^c ^d Cooper, N. J.; Murray, C. D.; Porco, C. C.; Spitale, J. N. (Mart 2006). "Cassini ISS astrometric observations of the inner jovian satellites, Amalthea and Thebe". Icarus. 181 (1): 223-234. Bibcode:2006Icar..181..223C. doi:10.1016/j.icarus.2005.11.007.
^ ^a ^b ^c ^d Denk, Tilmann; Williams, David A.; Tosi, Federico; Bell III, James F.; Mottola, Stefano; de Pater, Imke; ve diğerleri. (5 Mart 2026). "Io and the Minor Jovian Moons – Prospects for JUICE". Space Science Reviews. 222 (2): 27. Bibcode:2026SSRv..222...27T. doi:10.1007/s11214-025-01263-6 .
^ ^a ^b ^c ^d ^e Thomas, P. C.; Burns, J. A.; Rossier, L.; Simonelli, D.; Veverka, J.; Chapman, C. R.; Klaasen, K.; Johnson, T. V.; Belton, M. J. S.; Galileo Solid State Imaging Team (Eylül 1998). "The Small Inner Satellites of Jupiter". Icarus. 135 (1): 360-371. Bibcode:1998Icar..135..360T. doi:10.1006/icar.1998.5976 .
^ ^a ^b ^c Anderson, J. D.; Johnson, T. V.; Schubert, G.; Asmar, S.; Jacobson, R. A.; Johnston, D.; Lau, E. L.; Lewis, G.; Moore, W. B.; Taylor, A.; Thomas, P. C.; Weinwurm, G. (27 Mayıs 2005). "Amalthea's Density is Less Than That of Water". Science. 308 (5726): 1291-1293. Bibcode:2005Sci...308.1291A. doi:10.1126/science.1110422. PMID 15919987.
^ Simonelli, D. P.; Rossier, L.; Thomas, P. C.; Veverka, J.; Burns, J. A.; Belton, M. J. S. (Ekim 2000). "Leading/Trailing Albedo Asymmetries of Thebe, Amalthea, and Metis". Icarus. 147 (2): 353-365. Bibcode:2000Icar..147..353S. doi:10.1006/icar.2000.6474 .
^ Simonelli, D. P. (Haziran 1983). "Amalthea: Implications of the temperature observed by Voyager". Icarus. 54 (3): 524-538. Bibcode:1983Icar...54..524S. doi:10.1016/0019-1035(83)90244-0. ISSN 0019-1035.
^ Observatorio ARVAL (15 Nisan 2007). "Classic Satellites of the Solar System". Observatorio ARVAL. 9 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2011.
^ Barnard, E. E. (12 Ekim 1892). "Discovery and observations of a fifth satellite to Jupiter". The Astronomical Journal. 12 (11): 81-85. Bibcode:1892AJ.....12...81B. doi:10.1086/101715.
^ ^a ^b Burns, Joseph A.; Simonelli, Damon P.; Showalter, Mark R.; Hamilton, Douglas P.; Porco, Carolyn C.; Throop, Henry; Esposito, Larry W. (2004). "Jupiter's Ring-Moon System" (PDF). Bagenal, Fran; Dowling, Timothy E.; McKinnon, William B. (Ed.). Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere. Cambridge University Press. ss. 241-262. Bibcode:2004jpsm.book..241B. ISBN 978-0-521-81808-7. 12 Mayıs 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Eylül 2026.

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Amalthea (uydu) ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

Amalthea Profile- NASA's Solar System Exploration9 Ekim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
Amalthea nomenclature27 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - USGS planetary nomenclature page12 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
Jupiter's Amalthea Surprisingly Jumbled 4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. – JPL basın bülteni (2002-12-09) (İngilizce)
Amalthea'nın hareketli 3 boyut modeli 16 Şubat 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)

[stub-3] Diğer parametreler temel alınarak hesaplanmıştır.

[stub2-13] Dünya'dan görüldüğü şekliyle bilinen mesafeler, boyutlar, yörünge süreleri ve görünür kadirler temel alınarak hesaplanmıştır. Jüpiter'den görülen görünür kadirler m_j, ters kare kanununa göre ölçeklenen ilgili parlaklıklar (I_j ve I_v) kullanılarak m_j=m_v−log_2.512(I_j/I_v) formülüyle Dünya'daki görünür kadirden (m_v) hesaplanır (bkz. Görünür kadir). Görünür kadirler için bkz. http://www.oarval.org/ClasSaten.htm ve Jüpiter.

[Montagu-1848-1] Basil Montagu (1848) The works of Francis Bacon, vol. 1, p. 303

[Asimov-1969-2] Isaac Asimov (1969) "Dance of the Satellites", The Magazine of Fantasy and Science Fiction, vol. 36, p. 105–115

[Cooper_Murray_et_al._2006-4] Cooper, N. J.; Murray, C. D.; Porco, C. C.; Spitale, J. N. (Mart 2006). "Cassini ISS astrometric observations of the inner jovian satellites, Amalthea and Thebe". Icarus. 181 (1): 223-234. Bibcode:2006Icar..181..223C. doi:10.1016/j.icarus.2005.11.007.

[Denk_et_al._2026-5] Denk, Tilmann; Williams, David A.; Tosi, Federico; Bell III, James F.; Mottola, Stefano; de Pater, Imke; ve diğerleri. (5 Mart 2026). "Io and the Minor Jovian Moons – Prospects for JUICE". Space Science Reviews. 222 (2): 27. Bibcode:2026SSRv..222...27T. doi:10.1007/s11214-025-01263-6 .

[Thomas_Burns_et_al._1998-6] Thomas, P. C.; Burns, J. A.; Rossier, L.; Simonelli, D.; Veverka, J.; Chapman, C. R.; Klaasen, K.; Johnson, T. V.; Belton, M. J. S.; Galileo Solid State Imaging Team (Eylül 1998). "The Small Inner Satellites of Jupiter". Icarus. 135 (1): 360-371. Bibcode:1998Icar..135..360T. doi:10.1006/icar.1998.5976 .

[Anderson_Johnson_et_al._2005-7] Anderson, J. D.; Johnson, T. V.; Schubert, G.; Asmar, S.; Jacobson, R. A.; Johnston, D.; Lau, E. L.; Lewis, G.; Moore, W. B.; Taylor, A.; Thomas, P. C.; Weinwurm, G. (27 Mayıs 2005). "Amalthea's Density is Less Than That of Water". Science. 308 (5726): 1291-1293. Bibcode:2005Sci...308.1291A. doi:10.1126/science.1110422. PMID 15919987.

[Simonelli_Rossier_et_al._2000-8] Simonelli, D. P.; Rossier, L.; Thomas, P. C.; Veverka, J.; Burns, J. A.; Belton, M. J. S. (Ekim 2000). "Leading/Trailing Albedo Asymmetries of Thebe, Amalthea, and Metis". Icarus. 147 (2): 353-365. Bibcode:2000Icar..147..353S. doi:10.1006/icar.2000.6474 .

[Simonelli_1983-9] Simonelli, D. P. (Haziran 1983). "Amalthea: Implications of the temperature observed by Voyager". Icarus. 54 (3): 524-538. Bibcode:1983Icar...54..524S. doi:10.1016/0019-1035(83)90244-0. ISSN 0019-1035.

[Observatorio_ARVAL-10] Observatorio ARVAL (15 Nisan 2007). "Classic Satellites of the Solar System". Observatorio ARVAL. 9 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2011.

[Barnard_1892-11] Barnard, E. E. (12 Ekim 1892). "Discovery and observations of a fifth satellite to Jupiter". The Astronomical Journal. 12 (11): 81-85. Bibcode:1892AJ.....12...81B. doi:10.1086/101715.

[Burns_Simonelli_et_al._2004-12] Burns, Joseph A.; Simonelli, Damon P.; Showalter, Mark R.; Hamilton, Douglas P.; Porco, Carolyn C.; Throop, Henry; Esposito, Larry W. (2004). "Jupiter's Ring-Moon System" (PDF). Bagenal, Fran; Dowling, Timothy E.; McKinnon, William B. (Ed.). Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere. Cambridge University Press. ss. 241-262. Bibcode:2004jpsm.book..241B. ISBN 978-0-521-81808-7. 12 Mayıs 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Eylül 2026.