Atacama Çölü

Atacama Çölü
Atacama Çölü
Diğer ad(lar)	Desierto de Atacama
Coğrafya
Ülke(ler)	Şili, Peru
Konum	Güney Amerika
Koordinatlar	24°30′G 69°15′B / 24.500°G 69.250°B / -24.500; -69.250
Özellikler
Biyom	Kurak çöl
Biyocoğrafik bölge	Neotropikal
Yüzölçümü	104.000 km2 (40.000 mil2)
Wikimedia Commons
	[Vikiveri'de düzenle]

Atacama Çölü, Güney Amerika'nın Pasifik kıyısında, Şili'nin kuzeyinde, And Dağları'nın batısında, 1.600 kilometre uzunluğunda bir kara şeridi boyunca uzanan bir çöl platosudur. 105.000 km2 (41.000 mi2) alanı kaplar ve And Dağları'nın çorak alt yamaçları da dahil edilirse 128.000 km2'ye (49.000 mi2) ulaşır.

Atacama, dünyanın en kurak kutup dışı çölü ve Dünya'nın en büyük sis çölüdür. Aşırı kuraklık, hem Pasifik hem de Atlantik okyanuslarından gelen nemi engelleyecek kadar yüksek olan iki dağ zinciri—And Dağları ve Şili Kıyı Sıradağları—arasında yer almasından kaynaklanır ve iki taraflı bir yağmur gölgesi oluşturur. Serin, kuzeye doğru akan Humboldt Akıntısı ve Güney Pasifik antisiklonu bu etkiyi güçlendirir. Ortalama yıllık yağış miktarı yılda yaklaşık 15 mm (0,6 inç) civarındadır ve çöldeki bazı hava istasyonları hiç yağmur kaydetmemiştir. Kanıtlar, çölün 1570 ile 1971 yılları arasında önemli bir yağış almamış olabileceğini ve aşırı kurak koşulların en azından Miyosen dönemine kadar uzandığını göstermektedir.

Çöl, kuzeyde Peru, güneyde Şili Matorral ekolojik bölgesi ve doğuda daha az kurak olan Orta And kuru puna bölgesi ile sınır komşusudur. Yüksek rakımı, kuru havası ve neredeyse tamamen ışık kirliliğinin olmaması, onu dünyanın önde gelen astronomik gözlem alanlarından biri haline getirmiş ve Atacama Large Millimeter Array (ALMA) ve Very Large Telescope da dahil olmak üzere birçok büyük gözlemevine ev sahipliği yapmıştır. Toprak yapısı ve neredeyse tamamen mikrobiyal yaşamın yokluğu, onu Mars görevi aletleri için bir test alanı haline de getirmiştir.

Çöl, en az MÖ 7000 yılından beri, Chinchorro kültürünün kıyı şeridine yerleştiği zamandan beri yerleşim yeri olmuştur. Daha sonraki dönemlerde Atacameño ve İnka İmparatorluğu döneminde Aymara toplulukları da burada yaşamıştır. İspanyol sömürge yönetimi altında, kıyı kasabaları gümüş ihracatı için liman olarak gelişmiştir; 19. yüzyılda, zengin sodyum nitrat yatakları bölgeyi Şili, Bolivya ve Peru arasında bir çatışma bölgesi haline getirmiş ve Pasifik Savaşı'yla sonuçlanmıştır. Bugün çöl seyrek nüfusludur ve başlıca endüstrileri turizm, bakır madenciliği ve astronomik araştırmalardır.

Tarihçe

Atacama Çölü su bakımından fakir bir bölge olsa da, tarihin erken zamanlarından beri burada yerleşimler olmuştur. Atacameño, Aymara, Chinchorro, Diaguita gibi kavimler buralarda yaşamışlardır. Dünyadaki en eski mumya kültürü Chinchorrolara aittir. Bunların 7000 yıldan daha eski bebek mumyaları mevcuttur.

Daha sonraları bölge, İnka Krallığının egemenliğine girmiştir. 1526 yılında Diego de Almagro çöldeki Copiapó şehri yakınlarına gelen ilk İspanyoldur. İnkaların yıkılmasından sonra bölge İspanyol egemenliğine geçmiştir. Güney Amerika devletlerinin bağımsızlık çabalarının sonucunda, Atacama'da Bolivya'ya bırakılmıştır ve bölge bir süre bu ülkenin sınırları içinde kalmıştır.

1832 yılında Copiapó yakınlarında gümüş bulununca, Şili onyıllar boyunca Dünya'nın en büyük gümüş üreticisi olmuştur.

Çöldeki geniş nitrat rezervlerinin ele geçirilmesi için, İngilizler'in teşviki ile Şili Peru ve Bolivya ile 1879-1884 yılları arasında bir savaşa girişmiştir. Bu savaşın neticesinde Şili, topraklarını kuzeyde oldukça genişletir. O günden sonra Atacama Bölgesi Şili'nin kuzey eyaleti olmuştur. Bundan sonra denize ulaşımı engellenen Bolivya ile Şili, bugün bile hâlen bu konuda gerginlik yaşamaktadır.

Bilimsel çalışmalar

Ekstrem derecedeki iklimi yüzünden, birçok rasathane bu bölgenin dağlarında kurulmuştur. Antofagasta şehrinin 120 km güneyinde Avrupa rasathanesi Very Large Telescope'u (Çok büyük teleskop) yerleştirmiştir. Bu bölgedeki diğer teleskoplar Large Millimeter Array ve Atacama Pathfinder Experiment'dir.

İlginç olan bir uygulama da Atrapanieblas isimli ağ sayesinde çöl sisinin neminden su elde edilmesidir.

Ayrıca Şili'nin birçok pilot projesi burada yürütülür.^{[kaynak belirtilmeli]}

Ekonomi

Buradaki bakır, gümüş ve altın rezervleri Şili ekonomisinin omurgasını oluşturur.

Galeri

Atacama Çölü'nde Salar de Talar
Atacama Çölü'nde Laguna Verde (Verde Lagünü)

Kaynakça