Babülmendep Boğazı
Babülmendep Boğazı
Cibuti üzerinde Babülmendep Boğazı
Babülmendep Boğazı
Babülmendep Boğazı
Cibuti haritasında göster
Eritre üzerinde Babülmendep Boğazı
Babülmendep Boğazı
Babülmendep Boğazı
Eritre haritasında göster
Genel Bilgiler
Ülke(ler)Cibuti, Eritre, Yemen
Koordinatlar12°35′0″K 43°20′0″D / 12.58333°K 43.33333°D / 12.58333; 43.33333
Ada(lar)Dumeyra
Ayırdığı topraklarAfrika← →Arap Yarımadası
TürBoğaz
Bağladığı sularKızıldeniz→ ←Aden Körfezi
Uzunluk50 km (31 mi)
Genişlik50 km (31 mi)
Ortalama derinlik186 m (610 ft)
Wikimedia Commons

Babülmendep Boğazı (Arapça: باب المندب; anlamı: "Hüzün Kapısı"), Kızıldeniz'i Aden Körfezi'ne bağlayan 32 km uzunluğundaki boğazdır. Boğaz aynı zamanda Afrika ile Arap Yarımadası'nı birbirinden ayırır. Kuzeydoğu kıyısında Yemen, güneybatı kıyısında ise Cibuti ve Eritre yer alır.

Etimoloji

Arapçada bab kelimesi "kapı", mandab ise "hüzün" anlamına gelir. Boğazın adının, buradan geçiş sırasında karşılaşılan tehlikelerden kaynaklandığı düşünülmektedir. Bunun yanı sıra bir Arap efsanesine göre boğaz, Arap Yarımadası ile Afrika Boynuzu'nu birbirinden ayıran bir deprem sırasında boğularak hayatını kaybeden çok sayıda kişinin anısına bu adla anılmıştır.

Tarihçe

Miyosen Dönemi'nde meydana gelen paleoçevresel ve tektonik olaylar, Yemen ile Etiyopya arasında geniş bir kara bağlantısı oluşturan Danakil Kıstağı'nın meydana gelmesine yol açtı. Son 100.000 yıl boyunca deniz seviyesinde meydana gelen östatik değişimler, Babülmendep Boğazı'nın zaman zaman açılıp kapanmasına neden oldu. Modern insanın yakın zamanlı Afrika kökeni hipotezine göre Babülmendep Boğazı, modern insanların kıtalar arasındaki en erken göçlerinden bazılarına tanıklık etmiş olabilir. O dönemde okyanusların su seviyesinin günümüzden çok daha düşük olduğu ve boğazın daha sığ veya tamamen kurumuş olabileceği düşünülmektedir. Bu koşullar, insanların Asya'nın güney kıyıları boyunca bir dizi göç gerçekleştirerek Afrika dışına yayılmasına olanak sağlamış olabilir.

Arap geleneğinde, eski dönemlerde Asya ile Afrika'nın birbirine kara yoluyla bağlı olduğu ve bu kara bağlantısının Babülmendep'te meydana gelen bir olay sonucunda koparak iki kıtayı birbirinden ayırdığı anlatılır. Yâkūt el-Hamevî, Babülmendep adını 6. yüzyılda Aksumluların denizi aşarak Yemen'e geçişiyle ilişkilendirir. 6. yüzyılın başlarına tarihlenen iki Sebe yazıtında ise Dû Nüvâs ile Aksumlular arasındaki çatışmalar bağlamında silsilat al-Mandab ifadesinden söz edilir.

Britanya Doğu Hindistan Şirketi, 1799'da Hindistan'daki Britanya İmparatorluğu adına Perim Adası'nı tek taraflı olarak ele geçirdi. Britanya hükûmeti 1857'de ada üzerindeki egemenliğini ilan etti ve 1861'de buraya bir deniz feneri inşa etti. Ada, Kızıldeniz'i ve Süveyş Kanalı üzerinden geçen ticaret yollarını kontrol etmek amacıyla kullanıldı. Ayrıca 1935'e kadar buharlı gemilerin yakıt ikmali yapabildiği bir kömür istasyonu olarak hizmet verdi. Ancak kömürün yakıt olarak kullanımının azalması, istasyonun işletilmesini ekonomik olmaktan çıkardı.

Britanya'nın adadaki varlığı, Perim'in Güney Yemen Halk Cumhuriyeti'ne katıldığı 1967 yılına kadar sürdü. Devir öncesinde Britanya hükûmeti, Babülmendep'ten geçen gemilerin güvenliğini ve seyrüsefer serbestisini korumak amacıyla adanın uluslararası statüye kavuşturulmasını Birleşmiş Milletler'e teklif etti. Ancak bu öneri kabul edilmedi.

2008'de Tarık bin Ladin'e ait bir şirket, Yemen ile Cibuti'yi birbirine bağlayacak Boynuzlar Köprüsü adlı bir köprünün inşa edilmesi için planlarını açıkladı. Middle East Development LLC, Kızıldeniz üzerinden geçecek ve tamamlandığında dünyanın en uzun asma köprüsü olacağı belirtilen yapının inşası için proje duyurusu yayımladı. Proje, Danimarkalı mühendislik şirketi COWI ile mimarlık firması Dissing+Weitling'e verildi. Projenin ilk aşamasının 2010'a ertelenmesinin ardından herhangi bir yeni gelişme açıklanmaması, projenin fiilen rafa kaldırıldığını göstermektedir.

Deniz ticareti açısından önemi

Babülmendep, Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı üzerinden Hint Okyanusu ile Akdeniz arasında stratejik bir deniz bağlantısı oluşturur. Basra Körfezi'nden çıkan ve Süveyş Kanalı veya SUMED Boru Hattı üzerinden taşınan petrol ve doğal gazın büyük bölümü hem Babülmendep hem de Hürmüz Boğazı'ndan geçer. Boğazın dar olması nedeniyle gemiler, kıyıdaş devletlerin karasularından geçmek zorundadır. Bununla birlikte, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin 37. maddesi uyarınca Babülmendep'te transit geçiş rejimi uygulanır. Eritre diğer kıyıdaş devletlerin aksine sözleşmeye taraf değildir.

Deniz ulaşımındaki darboğazlar, küresel ölçekte yoğun kullanılan deniz ticaret yolları üzerindeki dar geçitlerdir ve dünya enerji güvenliği açısından büyük önem taşırlar. Babülmendep Boğazı en dar noktasında yaklaşık 26 km (14 deniz mili) genişliğindedir. Bu durum tanker trafiğini, geliş ve gidiş yönleri için ayrılmış yaklaşık 3,2 km (2 mil) genişliğindeki iki geçiş koridoruyla sınırlar.

Babülmendep Boğazı'nın kapanması, Basra Körfezi'nden çıkan tankerlerin Süveyş Kanalı'ndan geçmesini veya SUMED Boru Hattı'na ulaşmasını engelleyebilir. Bu durumda tankerler Afrika'nın güney ucunu dolaşmak zorunda kalacağından, taşıma süresi ve nakliye maliyetleri önemli ölçüde artar.

2006 yılında boğazdan günde yaklaşık 3,3 milyon varil (520.000 m³) petrol geçtiği tahmin edilmektedir. Bu miktar, tankerlerle dünya genelinde taşınan günlük yaklaşık 43 milyon varil (6,8 milyon m³) petrolün önemli bir bölümünü oluşturuyordu.Bu miktar 2014'te Avrupa, ABD ve Asya'ya gönderilen ham petrol, kondensat ve rafine petrol ürünleri açısından günlük 5,1 milyon varile yükseldi. 2018'de ise yaklaşık 6,2 milyon varile ulaştı.

2017 yılında Babülmendep Boğazı'ndan geçen toplam petrol miktarı, deniz yoluyla taşınan ham petrol ve rafine petrol ürünlerinin yaklaşık %9'unu oluşturdu. Günde yaklaşık 3,6 milyon varil petrol kuzeye, Avrupa'ya doğru taşınırken, 2,6 milyon varil petrol ise başta Singapur, Çin ve Hindistan olmak üzere Asya pazarlarına yönelik olarak ters yönde ilerledi.

Coğrafya

Babülmendep Boğazı'nın Yemen'deki Ras Menheli ile Cibuti'deki Ras Siyyan arasındaki genişliği yaklaşık 26 km (14 deniz mili)'dir. Perim Adası, boğazı iki ana kanala ayırır. Doğudaki Bab İskender (İskender Boğazı) yaklaşık 5,37 km (2,90 deniz mili) genişliğinde ve 29 m derinliğindedir. Batıdaki Dakt el-Mayun ise yaklaşık 20,3 km (11 deniz mili) genişliğinde ve 310 m derinliğindedir.

Cibuti kıyılarının açıklarında Yedi Kardeşler adı verilen küçük adalardan oluşan bir grup bulunur. Doğu kanalında yüzey akıntısı boğazın içine doğru ilerlerken, batı kanalında güçlü bir dip akıntısı ters yönde, deniz dışına doğru hareket eder. Perim Adası ile Cibuti'ye ait Büyük Ada (Kaḏḏa Dâbali) arasındaki mesafe ise yalnızca 17 km (9,2 deniz mili)'dir.

Adalar

Babülmendep'te ve yakınında bulunan ada ve takımadalar şunlardır:

Kaynakça

  1. ^ "BP pauses all Red Sea shipments after rebel attacks". BBC News (İngilizce). 18 Aralık 2023. 18 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Aralık 2023. , Tigrinya dili: ባብ ኣል ማንዳብ)
  2. ^ "Factbox: Some facts on the Bab al-Mandab shipping lane". Reuters. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  3. ^ Milisic, Alma. "Iran war: 10 frequently used words and their meanings". Al Jazeera (İngilizce). 14 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2026. 
  4. ^ a b c d  Baynes, T.S., (Ed.) (1878). "Bab-el-Mandeb". Encyclopædia Britannica. 3 (9. bas.). New York: Charles Scribner's Sons. s. 179.  Geçersiz |mod=cs2 (yardım)
  5. ^ Henri J. Dumont (2009). The Nile: Origin, Environments, Limnology and Human Use. Monographiae Biologicae. 89. Springer Science & Business Media. s. 603. ISBN 9781402097263. 
  6. ^ Climate in Earth History. National Academies. 1982. s. 124. ISBN 9780309033299. 
  7. ^ Uhlig, Siegbert. Encyclopaedia Aethiopica: A-C. s. 427. 
  8. ^ Halliday, Fred (1990). Revolution and Foreign Policy, the Case of South Yemen, 1967–1987. Cambridge University Press. s. 11. ISBN 0-521-32856-X. 
  9. ^ Hakim, pp. 17-18.
  10. ^ Tom Sawyer (1 Mayıs 2007). "Notice-to-Proceed Launches Ambitious Red Sea Crossing". Engineering News-Record. 14 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026. 
  11. ^ Lott, Alexander (2022). "Iran-Israel 'Shadow War' in Waters around the Arabian Peninsula and Incidents near the Bab el-Mandeb". Hybrid Threats and the Law of the Sea. Brill. ss. 117-118. ISBN 9789004509368. 
  12. ^ "World Oil Transit Chokepoints". Official Energy Statistics from the U.S. Government. Energy Information Administration (EIA). January 2008. 21 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  13. ^ "World Oil Transit Chokepoints" (İngilizce). U.S. Energy Information Administration (EIA). 10 Kasım 2014. ss. 2, 11-12. 18 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 

Kaynakça

Dış bağlantılar

Siyaset ve yönetim
Coğrafya
EkonomiToplum
Semboller