Batagaika krateri

Batagaika Krateri (Rusça: Батагайский кратер, romanize: Batagaysky krater), Çerski Sıradağları bölgesinde yer alan bir termokarst çöküntüsüdür. Dünyanın bilinen en büyük permafrost krateri olan yapı, Rusya'nın Saha Cumhuriyeti sınırları içinde, Verkhoyansk İlçesi'nde bulunmaktadır.

Çöküntü, Doğu Sibirya tayga ormanlarında yaklaşık bir kilometre uzunluğunda ve 100 metreye kadar derinliğe ulaşan, büyümeye devam eden bir yarık biçimindedir. Batagay kasabasının 10 km güneydoğusunda, Ese-Khayya yerleşim yerinin 5 km kuzeydoğusunda ve başkent Yakutsk'un yaklaşık 660 km kuzey-kuzeydoğusunda yer almaktadır. Yapı, adını yakınından geçen ve Yana Nehri'nin sağ kolu olan Batagayka ırmağından almaktadır. Çevredeki ormanların 1960'larda tahrip edilmesinin ardından eriyen permafrost nedeniyle arazi çökmeye başlamıştır. Kraterin genişlemesine su baskınları da katkıda bulunmuştur. Paleontologlar, kraterin kenarları çevresindeki çamurda gömülü Buzul Çağı fosilleri keşfetmiştir. Kenar bölgesi son derece dengesiz olup kraterde düzenli heyelanlar yaşanmakta ve permafrost sürekli olarak erimektedir. Krater hâlâ büyümeye devam etmektedir.

Southampton Üniversitesi'nden Mary Edwards'a göre, kraterin boyutunu artıran erozyon süreci şu şekilde işlemektedir:

Kayalık yüzeyin altında, dik yamaçlar ve vadiler Batagaika'nın tabanına doğru iner. Yamaç dibindeki malzeme eriyip gevşedikçe daha geniş bir yüzey açığa çıkar ve bu durum permafrostun erime hızını artırır. Krater yavaşlamadan önce tüm yamaç boyunca ilerlemeye devam edecektir. Her yıl sıcaklıklar sıfırın üzerine çıkar çıkmaz bu süreç yeniden başlayacaktır. Böyle bir şey bir kez açığa çıktığında durdurmak son derece güçtür.

2016 yılında yayımlanan bir konferans bildirisi, kraterin on yıllar boyunca (1980'lerden bu yana) herhangi bir stabilizasyon belirtisi göstermediğini ortaya koymuştur. Ana duvarın geri çekilme hızı

genel olarak yılda 10 metrenin üzerinde seyretmiş, 2016 yılına yakın dönemde ise yılda 30 metreye kadar ulaşmıştır. Paleo-yüzey rekonstrüksiyonu, çöküntünün o tarihe kadar engebeli topografyayı 73 metreye varan bir derinlikte oyduğunu ortaya koymuştur. 2016 itibarıyla çöküntünün toplam büyüklüğü 69 hektarın üzerine çıkmış ve buzla dolu permafrostta 25 milyonun üzerinde metreküp erime meydana gelmiştir.

Kraterin hızla genişlemesi, antik ormanlar, polen ve misk öküzü, tüylü mamut ve Lena atı gibi hayvan kalıntıları da dahil olmak üzere çok sayıda fosil materyali gün yüzüne çıkarmaktadır. Bunların yanı sıra krater, 200.000 ila 650.000 yıllık iklim verilerine de ışık tutmaktadır.

2023 yılında çekilen drone görüntüleri kratere ilişkin daha ayrıntılı bilgiler ortaya koymuştur. Bu vesileyle Reuters'a konuşan Yakutsk'taki Melnikov Permafrost Enstitüsü'nün baş araştırmacısı Nikita Tananayev, Batagaika Krateri'nin genişlemesinin ciddi bir tehlike işareti olduğu uyarısında bulunmuştur. Tananayev'e göre artan sıcaklıklar ve insan kaynaklı baskılar nedeniyle gelecekte benzer dev çöküntülerin sayısının giderek artması beklenmektedir. Bazı bölgelerde yaklaşık 100 metre derinliğe ulaşan çöküntünün altındaki toprak, permafrostun erimesiyle birlikte atmosfere salınacak organik karbon rezervleri barındırmakta; bu durum ise gezegenin ısınmasını daha da hızlandırmaktadır.