Besleney lehçesi
Besleney lehçesi (Kabardeyce беслъэнеибзэ, Adigece бэснэибзэ), Rusya Federasyonu'nda Karaçay-Çerkesya'daki iki köy ile Krasnodar Krayındaki iki köyde ve Türkiye'de yaşayan Besleneyler tarafından konuşulan bir Kabardeyce lehçesidir.
Besleneyce, Çerkes dilleri içerisinde en ahenkli değişke olarak görülür ve o yüzden “Уубэщтмэ убыхыбзэ, ухъонэщтмэ шапсыгъабзэ, улъэӀощтмэ абдзэхабзэ, уубзэщтмэ бэснэибзэ” («Dedikodu ve kötüleme için Ubıhça, sövmek/küfretmek için Şapsığca, istemek/dilenmek için Abzehçe, övmek/tatlı dil dökmek için Besleneyce») denir.
Çorum iline bağlı tamamı Besleney olan Kırkdilim köyünde 40 yaşın üstündekiler Besleneyce konuşurken, gençler ve yeni yetişenler dillerini kaybetmektedirler.
Fonoloji
Diğer bazı Kabardey diyalektleri gibi Besleneyce de гь [ɡʲ], кь [kʲ] ve кӀь [kʲʼ] seslerine sahiptir. Bunların yerini diğer dialektlerin çoğunda дж [d͡ʒ], ч [t͡ʃ] ve кӀ [t͡ʃʼ] alır.
- Besleneycedeki гь [ɡʲ] diğer dialektlerde дж [d͡ʒ] olur:
| Türkçe |
Besleneyce |
Adigece |
Kabardeyce |
| Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
| tavuk |
гьэд |
ɡʲad |
чэты |
t͡ʃatə |
джэд |
d͡ʒad |
| kedi |
гьэду |
ɡʲadəw |
чэтыу |
t͡ʃatəw |
джэду |
d͡ʒadəw |
| gömlek |
гьанэ |
ɡʲaːna |
джанэ |
dʒaːna |
джанэ |
dʒaːna |
| okumak |
егьэн |
jaɡʲan |
еджэн |
jadʒan |
еджэн |
jadʒan |
| cam |
абгь |
ʔaːbgʲ |
апч |
ʔaːpt͡ʃ |
абдж |
ʔaːbd͡ʒ |
| oyun |
гьэгу |
ɡʲagʷ |
джэгу |
d͡ʒagʷ |
джэгу |
d͡ʒagʷ |
| acı |
дыгь |
dəɡʲ |
дыджы |
dəd͡ʒə |
дыдж |
dəd͡ʒ |
| hasta |
сымагьэ |
səmaːɡʲa |
сымаджэ |
səmaːd͡ʒa |
сымаджэ |
səmaːd͡ʒa |
| şeytan |
бзагьэ |
bzaːɡʲa |
бзаджэ |
bzaːd͡ʒa |
бзаджэ |
bzaːd͡ʒa |
| vadi |
къуэлагьэ |
qʷalaːɡʲa |
къоладжэ |
qʷalaːd͡ʒa |
къуэладжэ |
qʷalaːd͡ʒa |
| öğle |
щэгьагъуэ |
ɕaɡʲaːʁʷa |
щэджагъо |
ɕad͡ʒaːʁʷa |
шэджагъуэ |
ʃad͡ʒaːʁʷa |
| gavur |
гьаур |
ɡʲaːwər |
джаур |
d͡ʒaːwər |
джаур |
d͡ʒaːwər |
- Besleneycedeki кь [kʲ] diğer dialektlerde ч [t͡ʃ] olur:
| Türkçe |
Besleneyce |
Adigece |
Kabardeyce |
| Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
| boğaz |
кьий |
kʲəj |
чый |
t͡ʃəj |
чий |
t͡ʃəj |
| dalak |
кьэ |
kʲa |
чэ |
t͡ʃa |
чэ |
t͡ʃa |
| öksürmek |
пскьэн |
pskʲan |
псчэн |
pst͡ʃan |
псчэн |
pst͡ʃan |
- Besleneycedeki кӏь [kʲʼ] diğer dialektlerde кӏ [t͡ʃʼ] olur:
| Türkçe |
Besleneyce |
Adigece |
Kabardeyce |
| Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
| yumurta |
кӏьэнкӏьэ |
kʲʼankʲʼa |
кӏэнкӏэ |
t͡ʃʼant͡ʃʼa |
кӏэнкӏэ |
t͡ʃʼant͡ʃʼa |
| tavan |
кӏьафэ |
kʲʼaːfa |
кӏашъо |
t͡ʃʼaːʃʷa |
кӏафэ |
t͡ʃʼaːfa |
| ip |
кӏьапсэ |
kʲʼaːpsa |
кӏапсэ |
t͡ʃʼaːpsa |
кӏапсэ |
t͡ʃʼaːpsa |
| tabanca |
кӏьэрахъуэ |
kʲʼaraːχʷa |
кӏэрахъо |
t͡ʃʼaraːχʷa |
кӏэрахъуэ |
t͡ʃʼaraːχʷa |
| uzun |
кӏьыхь |
kʲʼəħ |
кӏыхьэ |
t͡ʃʼəħa |
кӏыхь |
t͡ʃʼəħ |
| öldürmek |
укӏьын |
wkʲʼən |
укӏын |
wt͡ʃʼən |
укӏын |
wt͡ʃʼən |
| uzaklaşmak |
ӏукӏьын |
ʔʷəkʲʼən |
ӏукӏын |
ʔʷət͡ʃʼən |
ӏукӏын |
ʔʷət͡ʃʼən |
| anahtar |
ӏункӏьыбзэ |
ʔʷənkʲʼəbza |
ӏункӏыбзэ |
ʔʷənt͡ʃʼəbza |
ӏункӏыбз |
ʔʷənt͡ʃʼəbz |
| sakal |
жьакӏьэ |
ʑaːkʲʼa |
жакӏэ |
ʒaːt͡ʃʼa |
жьакӏэ |
ʑaːt͡ʃʼa |
| fakir |
тхьэмыщкӏь |
tħaməɕkʲʼ |
тхьамыкӏ |
tħaːmət͡ʃʼ |
тхьэмыщкӏэ |
tħaməɕt͡ʃʼa |
| utanmak |
укӏьытэн |
wəkʲʼətan |
укӏытэн |
wət͡ʃʼətan |
укӏытэн |
wət͡ʃʼətan |
- Batıdaki ч [t͡ʃ]; Besleneycede дж [d͡ʒ], Kabardeycede ж [ʒ] olur:
| Türkçe |
Besleneyce |
Adigece |
Kabardeyce |
| Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
| inek |
джэм |
d͡ʒam |
чэм |
t͡ʃam |
жэм |
ʒam |
| mızrak |
бджы |
bd͡ʒə |
пчы |
pt͡ʃə |
бжы |
bʒə |
| keçi |
бджэн |
bd͡ʒan |
пчэн |
pt͡ʃan |
бжэн |
bʒan |
| köy |
джылэ |
d͡ʒəla |
чылэ |
t͡ʃəɮa |
жылэ |
ʒəɮa |
| gece |
джэщ |
d͡ʒam |
чэщы |
t͡ʃaɕə |
жэщ |
ʒam |
| çil keklik |
адэджынэ |
a:dad͡ʒəna |
адэжынэ |
a:daʒəna |
- Batıdaki кӏ [t͡ʃʼ] Besleneycede korunmuş, Kabardeycede щӏ [ɕʼ] olmuştur:
| Türkçe |
Besleneyce |
Adigece |
Kabardeyce |
| Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
| oğlan |
кӏалэ |
t͡ʃʼaːla |
кӏалэ |
t͡ʃʼaːɮa |
щӏалэ |
ɕʼaːla |
| yeni |
кӏэ |
t͡ʃʼa |
кӏэ |
t͡ʃʼa |
щӏэ |
ɕʼa |
| misafir |
хьакӏэ |
ħaːt͡ʃʼa |
хьакӏэ |
ħaːt͡ʃʼa |
хьащӏэ |
ħaːɕʼa |
- Batıdaki чъ [ʈʂ]; Besleneycede дж [d͡ʒ] Kabardeycede ж [ʒ] olur.
| Türkçe |
Besleneyce |
Adigece |
Kabardeyce |
| Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
| ağaç |
джыг |
d͡ʒəɣ |
чъыгы |
ʈʂəɣə |
жыг |
ʒəɣ |
| uyumak |
джейн |
d͡ʒajn |
чъыен |
ʈʂəjan |
жейн |
ʒajn |
| koşmak |
джэн |
d͡ʒan |
чъэн |
ʈʂan |
жэн |
ʒan |
| aşağı akmak |
еджэхын |
jad͡ʒaxən |
ечъэхын |
jaʈʂaxən |
ежэхын |
jaʒaxən |
| keçi |
аджэ |
aːd͡ʒa |
ачъэ |
aːʈʂa |
ажэ |
aːʒa |
| kapı |
бджэ |
bd͡ʒa |
пчъэ |
pʈʂa |
бжэ |
bʒa |
- Besleneycede чъ [t͡ʂ] diğer dialektlerde ш [ʃ] olur:
| Türkçe |
Besleneyce |
Adigece |
Kabardeyce |
| Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
Kiril |
IPA |
| at |
чъы |
t͡ʂə |
шы |
ʃə |
шы |
ʃə |
| kız kardeş |
чъыпхъу |
t͡ʂəpχʷ |
шыпхъу |
ʃəpχʷ |
шыпхъу |
ʃəpχʷ |
| evlenmek |
нысачъэ |
nəsaːt͡ʂa |
нысашэ |
nəsaːʃa |
нысашэ |
nəsaːʃa |
Gramer
Kabardeycedeki -щ soneki Besleneycede kullanılmaz.
