Bıyık

Bıyık, üst dudağın üstündeki kıl kümesi.

Tarih

Erkekler, çok eskiden beri iklim koşulları, gelenek, dinsel inanış ve kişisel istek gibi etkenlere bağlı olarak sakal ve bıyık uzatmışlardır. Başlangıçta sakal ve bıyık birlikte bırakılırken, sakal olmaksızın ilk bıyığa MÖ y. 2650'de Eski Mısır kaynaklarında rastlanmıştır.

Bıyıklarıyla ünlenmiş bir Osmanlı veziri: Bıyıklı Mehmet Paşa

Tarih boyunca sakal ve bıyık uzatma sert tartışmalara neden olageldi. Tıraş olma alışkanlığı yerleştikten sonra, bırakılması toplumsal kabullere aykırı bulunan sakal ve bıyık sık sık yasa gücüyle kestirildi. Galyalıların sakal ve bıyık bırakmasını Romalılar barbarlığın bir göstergesi sayarlardı. 1447'de bir İngiliz yasası erkeklerin üst dudak kıllarını kesmelerini zorunlu kılmıştı. Ama yaklaşık 400 yıl sonra, bu kez İngiliz askerlerine bıyıklarını kesmeleri yasaklanmıştı. Fransız askerleri, Prusya muhafızları ve süvariler arasında bıyık bir gösteriş konusuydu. 1838'de ise Bavyera kralı ordusunda bıyık uzatmayı yasakladı.

Türklerde bıyık bırakmak yaygın bir alışkanlıktır. 20. yüzyıl başlarına değin Türk erkekleri bıyıklarını kesmezler, toplumsal durumlarına ve yüz biçimlerine göre bıyık bırakırlardı. Bıyık kesme adeti Türklerde I. Dünya Savaşı'ndan sonra başladı.

Sünnet olarak kabul edildiği için, Müslüman erkekler genellikle uçları dudak kenarını geçmeyecek biçimde ve üst dudağı kapatmayacak uzunlukta bıyık bırakırlardı. Bıyık insanların hayatına o kadar girmiştir ki banker bıyık ya da junior bıyık diye lakap konur.

Bıyık şekilleri

Yaygın olan bıyık biçimleri:

Kaytan bıyık: Alttan çok az kırpılan, üstten derin olarak alınan ve ağız kenarlarından aşağı doğru biraz sarkık olan, esnaf ve genç bıyığı.

Pala bıyık: Alt dudak kenarından kırpılıp, ama üstten hiç alınmayıp alabildiğine uzatılan ve iyice burularak oluşturulan biçim, yeniçeri bıyığı.

Diş fırçası bıyık yanların sivrilmek yerine dikey (veya neredeyse dikey) olduğu, kıllara buruna tutturulmuş bir diş fırçasının kıllarının görünümünü veren bir bıyık stili.

Burma bıyık: Pala bıyıktan daha ince, kendi halinde bırakılan ve parmak uçları ile burulan bıyık, genç yeniçeri bıyığı.

Pos bıyık: Kendi başına bırakılır, alttan parmak uçları ve alt dudağı örtmeyecek biçimde toplanıp burulmadan bırakılır.

Bektaşi bıyığı: Pos bıyığa benzemekle birlikte alttan toplanmayan, üst dudak üzerine dökülen, hatta ağza kadar uzatılan bıyık.

Ruscuk bıyığı: Ruscuklu Burak Efendi tarafından kullanılmaya başlanıp daha sonra yaygınlaşmıştır. Bıyıkla birlikte alt dudak altındaki tutamıda uzatmayı kapsar.

Badem bıyık: Yanları burun hizasına kadar tıraşlanmış, hafif gür, Charlie Chaplin bıyığı.

Katip bıyık: Üstü tıraşlanmış oldukça kısa, alt kısmı düzleştirilmiş, yanları dudak kenarları hizasında, karanfil bıyık.

Fu Mançu bıyığı: Burun altından başlayıp ağız köşelerini geçerek aşağı doğru, tıraşlı dudakların üzerinden uzanan, dolgun ve düz bir bıyık.

At nalı bıyık: Dudak köşelerinde ve ağız kenarlarından aşağı doğru uzanan dikey uzantıları olan dolgun bir bıyık.

Kalem bıyık: Dudakların hemen yanında veya biraz yukarısında bulunan ince bir bıyık.

Mors bıyığı: Kalın, gür ve ağzın üzerine doğru sarkan bıyık.

Yapay bıyık: protez makyaj bıyığı.

Kaynakça

^ Twickler, Sharon (2018). "Masculinity and the Moustache – Combing Masculine Identity in the Age of the Moustache, 1860–1900". Evans, Jennifer; Withey, Alun (Ed.). New Perspectives on the History of Facial Hair: Framing the Face. Genders and Sexualities in History. Londra and New York: Palgrave Macmillan. ss. 149-168. doi:10.1007/978-3-319-73497-2_8. ISBN 978-3-319-73497-2.
^ Oldstone-Moore, Christopher (20 Kasım 2015). "The rise and fall of the military moustache". blog.wellcomelibrary.org. 7 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2018.
^ "The World Beard & Moustache Championships". Handlebarclub.co.uk. 11 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2012.