| Bobby Fischer | |
|---|---|
 Bobby Fischer Leipzig'de, 1960 | |
| Doğum | Robert James Fischer 9 Mart 1943(1943-03-09) Chicago, Illinois, Amerika Birleşik Devletleri |
| Ölüm | 17 Ocak 2008 (64 yaşında) Reykjavík, İzlanda |
| Vatandaşlığı |  ABD  İzlanda |
| Dünya Şampiyonluğu | 1972-1975 (FIDE) |
| En yüksek ELO | 2785 (Temmuz 1972) |
| En yüksek FIDE derecesi | 1 (Temmuz 1971) |
Robert James Fischer (d. 9 Mart 1943, ABD - ö. 17 Ocak 2008, İzlanda), Amerikalı satranç büyükustası ve 11. Dünya Satranç Şampiyonu'dur. 1972 Dünya Satranç Şampiyonası'nda Boris Spasski'yi yenerek bu unvanı kazanmış ve 1972-1975 yılları arasında unvanını korumuştur. 1975 yılında yapılacak unvan maçının koşulları konusunda FIDE ile anlaşmazlığa düşmüş ve maça çıkmamıştır. Bunun üzerine şampiyonluk unvanı hükmen Anatoli Karpov'a verilmiştir.
Fischer, birçok satranç otoritesi ve tarihçisi tarafından satranç tarihinin en etkili oyuncularından biri olarak değerlendirilmektedir. On dört yaşında Amerika Birleşik Devletleri Satranç Şampiyonası'nı kazanmış, on beş yaşında büyükusta unvanını elde etmiştir. 1972 yılında Boris Spasski'ye karşı kazandığı şampiyonluk maçı, Soğuk Savaş dönemi bağlamında geniş yankı uyandırmış ve satrancın dünya genelinde daha geniş kitlelerce ilgi görmesine katkıda bulunmuştur.
1992 yılında Yugoslavya'ya uygulanan yaptırımlara rağmen Boris Spasski ile yeniden maç yapması nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri makamlarıyla hukuki sorunlar yaşamıştır. 2004'te Japonya'da gözaltına alınmasının ardından İzlanda vatandaşlığına kabul edilmiş ve yaşamının son yıllarını Reykjavík'te geçirmiştir.
Çocukluğu ve gençliği
Fischer, 9 Mart 1943'te Chicago'da doğmuştur. Annesi Regina Fischer, Avrupa'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etmiş Yahudi bir aileden gelmektedir. Fischer, çocukluğunun büyük kısmını annesiyle birlikte Brooklyn'de geçirmiştir. Satrancı altı yaşında öğrenmiş ve kısa sürede satranç çalışmalarına yoğunlaşmıştır.
1956'da, 13 yaşındayken Amerika Birleşik Devletleri Gençler Satranç Şampiyonası'nı kazanmıştır. Aynı yıl Donald Byrne'a karşı oynadığı ve sonradan “Yüzyılın Oyunu” olarak anılan karşılaşmayla dikkat çekmiştir. 1957-1958 sezonunda Amerika Birleşik Devletleri Satranç Şampiyonası'nı kazanmış ve 1958'de büyük usta unvanını almıştır.
Dünya şampiyonluğu ve unvanını kaybetmesi
Fischer, 1972'de İzlanda'nın başkenti Reykjavík'te düzenlenen Dünya Satranç Şampiyonası'nda Sovyet dünya şampiyonu Boris Spasski ile karşılaşmıştır. Serinin ilk oyunlarında geriye düşmesine rağmen karşılaşmayı 12,5-8,5 kazanarak dünya şampiyonu olmuştur. Bu sonuç, Sovyet oyuncuların uzun süredir sürdürdüğü dünya şampiyonluğu üstünlüğünü sona erdirmiştir.
1975'te Fischer'ın Anatoli Karpov'a karşı unvanını savunması beklenmiş ancak Fischer, maç koşulları konusunda FIDE ile anlaşmazlık yaşamıştır. Taleplerinin kabul edilmemesi üzerine maça çıkmamış ve FIDE, Karpov'u hükmen galip sayarak yeni dünya şampiyonu ilan etmiştir.
Fischer satrancı
Fischer satrancı veya Satranç960, Bobby Fischer tarafından 1996'da tanıtılan bir satranç türevidir. Bu varyantta piyonların başlangıç dizilişi klasik satrançtakiyle aynı kalmakta; arka sıradaki taşların dizilişi ise belirli kurallar çerçevesinde rastgele belirlenmektedir. Bu kurallar arasında fillerin farklı renkli karelerde başlaması ve rok yapılabilmesini sağlayacak bir dizilişin korunması yer almaktadır.
Fischer, bu varyantın açılış ezberlerinin etkisini azaltacağını ve oyuncuların yaratıcılık, hesaplama ve stratejik düşünme becerilerini daha fazla öne çıkaracağını savunmuştur.
1992 Spasski maçı ve hukuki sorunlar
1992'de Fischer, Boris Spasski ile Yugoslavya'da düzenlenen bir rövanş maçında karşılaşmıştır. O dönemde Yugoslavya'ya yönelik Amerika Birleşik Devletleri yaptırımları yürürlüktedir. ABD makamları, Fischer'ın maça katılmasının yaptırımları ihlal edeceğini bildirmiştir. Fischer buna rağmen karşılaşmaya katılmış ve maçı kazanmıştır.
Bu olayın ardından Fischer hakkında Amerika Birleşik Devletleri'nde hukuki süreç başlatılmıştır. Fischer, sonraki yıllarda çeşitli ülkelerde yaşamış ve uzun süre ABD'ye dönmemiştir.
Japonya'da gözaltına alınması ve İzlanda vatandaşlığı
Fischer, 13 Temmuz 2004'te Japonya'dan Filipinler'e seyahat etmek üzereyken Narita Uluslararası Havalimanı'nda gözaltına alınmıştır. Japon yetkililer, Fischer'ın Amerika Birleşik Devletleri pasaportunun geçerli olmadığını belirtmiştir. Fischer ise pasaportunun iptal edilmesine itiraz etmiş ve gözaltına alınmasını hukuka aykırı olarak nitelendirmiştir.
Gözaltına alınmasının ardından Fischer'ın Amerika Birleşik Devletleri'ne iade edilip edilmeyeceği gündeme gelmiştir. Bu süreçte Fischer, İzlanda'ya sığınma ve vatandaşlık başvurusunda bulunmuştur. İzlanda'da daha önce 1972 Dünya Satranç Şampiyonası'nı kazanmış olması nedeniyle kamuoyunda kendisine destek oluşmuştur.
2005 yılında İzlanda parlamentosu Fischer'a vatandaşlık verilmesini kabul etmiştir. Bunun ardından Japonya'dan ayrılarak İzlanda'ya gitmiş ve yaşamının kalan bölümünü burada geçirmiştir.
Siyasi görüşleri ve tartışmalı açıklamaları
Fischer, satranç kariyerinin yanı sıra siyasi ve toplumsal konulardaki açıklamalarıyla da kamuoyunda tartışma yaratmıştır. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri dış politikası, İsrail ve Yahudiler hakkında yaptığı açıklamalar geniş yankı uyandırmış ve tepki çekmiştir.
11 Eylül 2001 saldırılarının ardından Filipinler'de katıldığı bir radyo programında saldırıları destekleyen ifadeler kullanmıştır. Bu açıklamalar, Amerika Birleşik Devletleri'nde ve uluslararası kamuoyunda sert biçimde eleştirilmiştir.
Fischer'ın farklı dönemlerde antisemitik ifadeler kullandığı çeşitli kaynaklarda belirtilmiştir. Annesinin Yahudi kökenli olması nedeniyle bu açıklamalar biyografilerde ayrıca ele alınmıştır. Fischer'ın siyasi görüşleri ve kamuoyuna yansıyan açıklamaları, satranç başarılarından bağımsız olarak kişiliği ve mirası üzerine yapılan değerlendirmelerde tartışmalı bir başlık olarak yer almıştır.
Ölümü
Fischer, 17 Ocak 2008'de Reykjavík'te hayatını kaybetmiştir. Ölüm nedeni böbrek yetmezliği olarak bildirilmiştir. İzlanda'nın Selfoss kenti yakınlarındaki Laugardælir Kilisesi mezarlığına defnedilmiştir.
Kaynakça
- ^ a b "Bobby Fischer | En İyi Satranç Oyuncuları". Chess.com. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ a b West (NM_Vanessa), Vanessa (16 Temmuz 2022). "Bobby Fischer İlk Galibiyetini Aldı". Chess.com. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ ""En Büyük Usta" Öldü". Satranç Okulu. 24 Ekim 2008. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)