Celâyirler

Celâyir (Moğolca: Жалайр; Kazakça: Жалайыр; Özbekçe: Jaloyir), Türkleşmiş Moğol veya Türk kökenli bir boydur. Bu boy, ilk olarak 910 yılına ait Çin kaynaklarında “Chaladi” adıyla geçmektedir. Daha sonraki kayıtlara göre, günümüz Orta ve Doğu Moğolistan’ında, Merkitler ile Keraitler arasında, Kerulen Nehri ve Orhun Nehri kıyılarında yaşadıkları belirtilmektedir. 13. yüzyılda Moğol istilalarının ardından Celayir boyu, Orta ve Batı Asya’ya yayıldı. Celayirler, çeşitli Moğol ve Türk halklarının bir parçası haline geldi. Celayirler, Moğolistan’ın en büyük etnik grubu olan Halha’nın kurucu boylarından biridir. Orta Asya'ya göç eden Celayirler oradaki Türk halklarının bir parçası oldular. İran'a giden Celayirler, Celayir Sultanlığını kurdular ve bugünkü Türkiye topraklarına kadar genişlediler.

Yuri Zuyev, “Celâyir” (~ Yalair) isminin, Uygur Kağanlığı’nın (758-843) yönetici hanedanı olan Yaglakar uruğundan (~ yağla er, 'kutsanmış hükümdar' ) gelebileceğini öne sürdü.

Bazı akademisyenler, Celâyirlerin Asya Hunları ve Moğolca konuşan halklarla akraba oldukları hipotezini ortaya koymaktadır.