Despina Hatun

Despina Hatun
دسپینا خاتون
Despina Hatun; دسپینا خاتون
Defin	Saint George Kilisesi, Diyarbakır
Eş(ler)i	Uzun Hasan (e.1458)
Çocuk(lar)ı	Maksud Mirza; Alemşah Halime Begüm; Eliel; Eziel
Hanedan	Komninos Hanedanı
Babası	IV. İoannis
Dini	Ortodoks

Despina Hatun (Farsça: دسپینا خاتون, romanize: Despina Khātūn) veya doğum adıyla Theodora Megali Komnini (Yunanca: Θεοδώρα Μεγάλη Κομνηνή, romanize: Theodōra Megalē Komnēnē), Trabzon İmparatoru IV. İoannis'in kızı ve Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın eşidir. 1458 yılında gerçekleşen bu evlilik, Osmanlı İmparatorluğu'nun bölgedeki genişlemesine karşı Trabzon İmparatorluğu ile Akkoyunlu Devleti arasında siyasi ve askeri bir ittifak kurma amacıyla yapıldı. Evlilik anlaşması gereğince Ortodoks Hristiyan inancını koruyan Despina Hatun, Akkoyunlu sarayında inancını serbestçe yaşama ve kendi maiyetini muhafaza etme hakkına sahip oldu.

Diplomatik süreçlerde aktif bir rol üstlenen Despina Hatun, Venedik Cumhuriyeti başta olmak üzere Avrupalı güçlerle yürütülen müzakerelere katıldı. Uzun Hasan ile olan evliliğinden Maksud Mirza, Mesih Mirza ve Alemşah Halime Hatun adlı çocukları dünyaya geldi. Kızı Halime Alemşah Hatun'un Şeyh Haydar ile evliliğinden doğan torunu Şah İsmail, Safevî Devleti'nin kurucusudur. Yaşamının son dönemini Diyarbakır'da geçiren Despina Hatun bu şehirde öldü ve Saint George Kilisesi'ne defnedildi.

Hayatı

Her ikisi de "Hanım, prenses, kraliçe" anlamlarına gelen Yunanca Depoina ve Moğolca Hatun unvanlarından oluşan Despina Hatun olarak da bilinir. Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan ile 1458 yılında evlenmiştir. IV. İoannis, evliliğe Uzun Hasan'ın da kabul ettiği şekliyle kızının Ortodoksluk inancını sürdürmesine izin verilmesiyle onay verdi. Despina, güzelliği ile ünlüydü. Bir grup Ortodoks inanan ona eşlik etti ve İran'da Ortodoks kilisesi kurmasına izin verildi. Uzun Hasan bu evlilik ile Osmanlı karşıtı ittifakını güçlendirerek birçok Rum, Ermeni ve Gürcü insanın desteğini kazandı.^{[tam kaynak belirtilmeli]}

Hristiyan ve Müslüman hükümdarlar arasında evlilikler yaygın olmasa da hiç görülmüyor değildi. Speros Vryonis, II. Kılıç Arslan ile başlayan Selçuklu Türk Sultanlığından birçok örnek göstermektedir. Daha sonraki örnek, VIII. Mihail'in gayrimeşru kızları Euphrosyne ve Maria'yı sırasıyla Nogay Han ve Abaka Han ile evlendirmiştir. Daha önceki Trabzon İmparatorları kadın akrabalarını evlendirmişlerdir, bunlardan en dikkat çekeni III. Aleksios'un, hükümdarlığı boyunca kızkardeşlerini ve iki kızını komşu Müslüman devlet hükümdarları ile evlendirmesidir.

Despina, Batı Avrupa'da, hem tehlikede olan genç kızların öykülerinde hem de Osmanlılar'a karşı olası büyük bir Haçlı Seferi'nde yer alan "Trabistan Prensesi" efsanesine ilham kaynağı olmuştur. Bu efsane, Pisanello ve Jacques Offenbach gibi birçok sanatçıya ilham vermiştir.

Aile

Bir oğlu üç kızı olmak üzere dört çocuğu vardır.

Mirza Maksud– 1458 civarında doğmuştur. Bağdat valiliği yapmıştır. Babasına isyan eden ağabeyi Uğurlu Mehmed Bey'i desteklediği için hapsedilmiştir. Uzun Hasan'ın ölümünün ardından kardeşi Sultan Halil tarafından öldürülmüştür.

Halime Alemşah Begüm–Kızların en büyüğüdür. Erdebil hakimi Şeyh Haydar ile evlenmiştir. Bu evlilikten Safevî Devleti'nin kurucusu ve ilk hükümdarı Şah İsmail dünyaya gelmiştir.

Eliel ve Eziel isminde iki kızı daha vardır.

Ayrıca bakınız

Katerina Zeno

Kaynakça

Özel

^ ^a ^b Bierbrier 1997, s. 233.
^ Robinson, Basil William (1993). Studies in Persian Art (İngilizce). Pindar Press. s. 20. ISBN 978-0-907132-43-1. No other prince of the time can be credibly associated with this work, and the galloping bearded prince in the center of the composition, we may be permitted to recognize a contemporary portrait of the founder of the White Sheep Turkman power. Uzun Hasan.
^ Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 5 (1350-1500),BRILL, Jun 21, 2013.
^ Vryonis, The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century (Berkeley: University of California, 1971), pp. 227f
^ Elizabeth Zachariadou'nun "Trebizond and the Turks (1352-1402)", Archeion Pontou, 35 (1979), pp. 333-358 çalışmasında tartışılmıştır.
^ ^a ^b ^c Başkan, Yahya (2016). "DESPİNA HATUN'UN MEZARI MESELESİ". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
^ Geyik, Eda (2021). "KARAKOYUNLU VE AKKOYUNLU DEVLETLERİNDE HANEDAN ÜYELERİNİN KATLİ". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
^ Atıcı Arayancan, Ayşe (2023). "Akkoyunlu Sarayında Hristiyan Bir Şahbanu: Theodora Maria Katerina/Despina Hatun". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)

Genel

Bierbrier, M.L. (1997). "The Descendants of Theodora Comnena of Trebizond". The Genealogist. 11 (2). Picton Press.

[FOOTNOTEBierbrier1997233-1] Bierbrier 1997, s. 233.

[2] Robinson, Basil William (1993). Studies in Persian Art (İngilizce). Pindar Press. s. 20. ISBN 978-0-907132-43-1. No other prince of the time can be credibly associated with this work, and the galloping bearded prince in the center of the composition, we may be permitted to recognize a contemporary portrait of the founder of the White Sheep Turkman power. Uzun Hasan.

[3] Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 5 (1350-1500),BRILL, Jun 21, 2013.

[4] Vryonis, The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century (Berkeley: University of California, 1971), pp. 227f

[5] Elizabeth Zachariadou'nun "Trebizond and the Turks (1352-1402)", Archeion Pontou, 35 (1979), pp. 333-358 çalışmasında tartışılmıştır.

[:1-6] Başkan, Yahya (2016). "DESPİNA HATUN'UN MEZARI MESELESİ". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)

[7] Geyik, Eda (2021). "KARAKOYUNLU VE AKKOYUNLU DEVLETLERİNDE HANEDAN ÜYELERİNİN KATLİ". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)

[8] Atıcı Arayancan, Ayşe (2023). "Akkoyunlu Sarayında Hristiyan Bir Şahbanu: Theodora Maria Katerina/Despina Hatun". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)