Eli belinde ya da elibelinde, Anadolu kilim ve halılarıda sıklıklıkla kullanılan ve kadınlığı sembolize eden bir figürdür. Annelik, doğurganlık ve verimlilik sembolüdür.
Anadolu halı ve düz dokuma yaygılarında insan figürü pek görünmez ancak elibelinde figürü, insan figürüne benzetilir. Çoğunlukla geniş su üzerinde ve zeminde kullanılır. "Gelin kız" ve "Çocuklu kız", "Ana kız", "kahküllü kız" "seleser", "sarmal", "turna kataraı", "çakmaklı", gibi isimlerle farklı isimlerle anılır.
Bu motif, Orta Asya ve Anadolu kültüründe "Ana Tanrıça" kavramıyla ilişkilendirilmiş ve modern sanat eserlerine de işlenerek yaşatılmıştır. Deneysel çalışmalar ile eli belinde motifinin ekolojik baskı ile uygulanabilir olduğu görülmüştür.
Farklı yörelerin dokumalarında eli belinde motifi ve adlandırmalar
Eskişehir yörük dokumalarında elibelinde "kahküllü kızla"” ismiyle bilinir. Sivrihisar ilçesinde Günyüzü ve Holanta köyü dokumaları arasında "Kara döşeme" adı ile anılan kilimin orta zemini elibelinde kız motifi ile süslenmiştir.
Afyon'un Emirdağı ilçesindeki Musulca aşireti dokumalarında ve Suvermez köyünde bu motife güç dokunuşundan ötürü "Aman kız" adı verilmiştir. Musluca aşireti kilimlerinde bu motifin özellikle cihaz kilimlerinde orta zeminde ara motifi olarak kullanıldığı görülmüştür.
Hatay, Amanus ve Amik ovası Türkmen dokumalarında uğur ve mutluluk işareti olarak elibeline motifi kullanılır.
Kayseri'nin Gömülgen köyünde elibelinde motifine "seleser", Van yöresinde "gülsayra" adı verilmiştir. Elibelinde motifli kilimler Niğde yöresinde "göçtü güzel", "çomçalı kilim", "koçboynuzlu kilim” olarak adlandırılır ve özellikle Adana yörüklerinde, Konya ve çevresinde yaygın olarak dokuknur.
Kars yöresinde Terekeme asıllı kişiler elibelinde motifini "entari" olarak adlandırır.
Bu motif, Sındırgı'da dokunan Yağcıbedir halılarında da mutluk ve uğur işareti olarak kullanılır.
Galeri
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ "elibelinde". Art and Architecture Thesaurus. The J. Paul Getty Trust. 16 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2014.
- ^ Peter Davies (2000). Antique Kilims of Anatolia. W.W. Norton. s. 55. ISBN 978-0-393-73047-0. 28 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ocak 2015.
- ^ Balkanal, Zeynep (26 Nisan 2019). "TÜRK KÜLTÜRÜNÜN DEĞER YARGILARINI YANSITAN KİLİM MOTİFLERİNE TASARIM AÇISINDAN ALTERNATİF BİR YAKLAŞIM; KAAT'I SANATINDA UYGULAMALARI". Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (35): 341-352. doi:10.30794/pausbed.450535. ISSN 1308-2922.
- ^ "Hands on Hips - Elibelinde". 16 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2014.
- ^ Çoban, Zekiye; Kınacı, Fatma; Mütiş, Zeki (7 Temmuz 2025). "Mersin Olgunlaşma Enstitüsünde Yer Alan Ürünlerde Eli Belinde Motifinin Gelenekten Geleceğe Yolculuğu". UFÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi (2): 32-48. doi:10.29329/ufusobed.2025.1337.3. ISSN 3062-2123.
- ^ Şanlı, Hürrem Sinem, Uzgidim, Gözde. (Ekim 2020). "Ekolojik Baski Ile Elibelinde Motifi Uygulamaları" (PDF). İdil dergisi. 30 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)21 Ocak 2026.
- ^ a b c d Durul, Yusuf (1 Ocak 1956). "HALI VE KİLİM LERDE KIZ MOTİFLERİ". Türk Etnografya Dergisi (52): 91-91. ISSN 0082-6898.
- ^ a b c Eroğlu, Ayşe Aslıhan (2022). "SARIKAMIŞ KİLİMLERİ". Arış. 0 (20): 275-300. doi:10.32704/akmbaris.2022.175. ISSN 1301-255X. 21 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi21 Ocak 2026.