Aga'nın elçileri
Eski Babil şiir tableti
Bilgi
DinAntik Mezopotamya dini
DilSümerce
Periyody. MÖ 1900–1600
Ayetler114
115 (fragment H)
Gılgamış ve Aga'nın hikayesi
"Gılgamış ve Aga"'nın hikayesi. Eski Babil dönemi, Güney Irak'tan. Süleymaniye Müzesi, Irak

Gılgamış ve Aga, bazen Aga'nın elçileri (Sümerce: lu2 kin-gi4-a aka) girizgâh olarak da anılır, Sümerce yazılmış bir Eski Babil şiiridir. Beş Gılgamış şiirinden mitolojik yönü olmayan tek şiir olan bu eser, 1935'teki yayınlanmasından ve daha sonra 1949'daki çevirisinden beri tartışma konusu olmuştur.

Şiir, Lord Gılgamış'ın onlara teslim olmayı reddetmesinin ardından Kişlilerin Uruk kuşatmasını, Aga'nın yenilgisiyle ve dolayısıyla Kiş hegemonyasının düşüşüyle sonuçlanmasını kaydetmektedir. Savaşın tarihsel gerçekliği hâlâ açık bir soru olsa da, bir tarih belirleme girişimleri yapılmıştır. Arkeolojik kanıtlar Kiş hegemonyasının düşüşünü II. ve III. ED arasında izlediğinden, önerilen tarih yaklaşık MÖ 2600'dür. Muharebenin yeri, Fırat Nehri'nin bugünkü yatağının doğusunda bulunan Uruk surlarının dışında gerçekleştiği şeklinde tanımlanmaktadır.

Uruk ve Kiş arasındaki çatışma ve Gılgamış ile Kişli Aga arasındaki ilişkiler, şehir devletler arasında siyasete ve hükûmet kurumlarının, yurttaşlar meclisinin ve krallığın ortaya çıkışının doğasına ışık tutuyor gibi görünüyor. Bazı bilim insanları bu öyküyü, erken Mezopotamya tarihinin potansiyel olarak önemli ancak henüz belirsiz bir konusu olan Sümerler ve Semitikler arasındaki ilişkilerin bir yansıması olarak değerlendirmişlerdir.

El yazması

Sümer şiirleri sola hizalanmış satırlarda yazılmıştı ve beyitler veya kıtalar gibi satır tabanlı organizasyonlar içermektedir. Kafiyeli değillerdir, ancak "bazen benzer etkilerden yararlanılıyordu." Heceli vezin (güçlü vurgulu heceler ve zayıf vurgusuz hecelerin düzenli değişimine dayalı vurgulu vezin) kullanmıyordu ve yazı sistemi ritim, ölçü, kafiye veya aliterasyonun tespitini engelliyordu.

Antik Yunanistan ve Hindistan'da olduğu gibi, Antik Sümer'de de saraya bağlı ozanlar ve minstreller, kralların ve prenslerin maceralarını ve başarılarını kutlayan anlatı şiirleri veya ezgiler doğaçlama yaparak bestelemeye yönelmişlerdir. Gılgamış ve Aga'nın nerede ve kim tarafından okunduğu bilinmemekle birlikte, metinler ile Ur-Nammu hanedanının Lugalbanda ve Gılgamış'a olan ilgisi arasında bir ilişki olabilir.

Parça uyumu

A hariç tüm el yazmaları Eski Babil dönemine ve Nippur'a aittir; A'nın kökeni bilinmemektedir. Aralarındaki farklılıklar çoğunlukla yazım ve dilbilgisi ile ilgilidir.

Gilgamesh ve Aga tabletleri ve parçaları
Katalog (Römer) A B C D E F G H BEN J K L M N O P
Çizgiler
1-17; 32-49; 82-96; 111-114
1-61
1-24; 88-114
1-12; 68-82
1-12; 52-61
1-12; 73-82
1-8; 47-56
4-10; 47-57
16-66
21-42
58-66
61-144
61-66; 113-114
8-24; 34-46
76-107
49-59

Yayın

Şiir, Eski Babil döneminin edebi kataloglarında yer almaktadır. 114 satırdan oluşan yapı, 9 el yazmasını temsil eden 16 parça kullanılarak yeniden oluşturulmuştur. İlk olarak 1935 yılında John Rylands Kütüphanesi Bülteni XIX'da T. Fish tarafından yayımlanmış ve ilk olarak 1949 yılında Samuel Noah Kramer tarafından transkripsiyon ve tercümesi yapılmıştır. Bununla birlikte, yorum tartışmalı kalmış ve 1957 ve 1966 yıllarında sırasıyla Jacobsen ve Adam Falkenstein tarafından birkaç dilbilgisel düzeltme yapılmıştır.

Şiir

Uruk Kuşatması
Mezopotamya Erken Hanedanlık Dönemi savaşları

y. MÖ 2600 Ur Sancağı, Sümer ordusunun en eski tasvirlerinden birisidir.
Tarihy. MÖ 2600
Bölge
Uruk duvarları dışıi Sümer
Sonuç

Mutlak Uruk zaferi

  • Aga serbest kaldı
  • Kiş hegemonyası sona erdi
Taraflar
Kiş Uruk
Komutanlar ve liderler
Aga Gılgamış (En ve Lugal)
Enkidu (hizmetkar)
Birhurtura (kraliyet muhafızı)
Güçler
Küçük
Arka tarafa dağılmış		 Bilinmeyen sayı
Sağlıklı erkekler
Kayıplar
Çatışmadılar
Yok		 Yok

Kiş Kralı Aga, Uruk'taki Lord Gılgamış'a elçiler göndererek şehrin sakinlerinin Kiş için kuyu kazmak üzere köle olarak çalışmasını talep eder. Gılgamış, Aga'ya karşı isyan etmeyi önerir, ancak "Şehir babaları" bu öneriyi reddeder ve ona Kiş'e boyun eğmesini tavsiye eder. Cevaptan memnun olmayan Gılgamış, mesajı ve isyan önerisini tekrarlar. Aga'ya karşı ayaklanmayı kabul ederler ve Gılgamış'ı Lugal olarak atarlar.

On gün sonra Aga ordusunu Uruk'a götürür ve Uruk surlarını kuşatır. Şehir halkı şaşkın ve korkmuş durumdadır. Gılgamış, Aga'nın huzuruna çıkacak bir gönüllü ister ve kraliyet muhafızı Birhurtura kendini teklif eder. Birhurtura şehir kapılarından çıktığında yakalanır ve Aga'nın huzuruna getirilir; Aga onu sorgular ve işkence eder. Aga, Birhurtura'ya kralı olup olmadığını sorar. Birhurtura bunu reddeder ve gerçek kralı ortaya çıktığında Aga'nın ordusuyla savaşılacağını ve kendisinin yakalanacağını söyler. Bu, Aga'yı öfkelendirir ve ona işkence etmeye devam eder. Ardından Gılgamış surlara çıkar; ilahi ışıltısı Aga'yı korkutmaz, ancak Kiş ordusu tarafından görülür. Enkidu ve güçlü adamlar düşmanlarının şaşkınlığından yararlanarak aralarından ilerlerler.

Köle, o adam senin kralın mı?
O adam gerçekten de benim kralım!

— Aga ve Enkidu. Gılgamış ve Aga 90-91 satırlar

Aga, ordusunun ortasında yakalanır. Gılgamış, Aga'nın hayatını nasıl kurtardığını ve ona nasıl sığınak sağladığını hatırlayarak, ona üstü olarak hitap eder. Aga talebinden vazgeçer ve iyiliğinin karşılığının verilmesini rica eder. Gılgamış, Utu'nun huzurunda, Aga'yı Kiş'e dönmesi için serbest bırakır.

Yapı ve stil

Şiir iki bölüme ayrılmıştır. Birincisi, Gılgamış'ın Lugal adını almasına yol açan olaylara kadar Uruk şehrindeki siyasi kurumların faaliyetlerini anlatırken, ikincisi şehirler arasındaki, yani Gılgamış ve Aga arasındaki askeri ilişkileri anlatır. Sümer edebiyatında yaygın olan paralellik mevcuttur; örneğin Aga ve güçlü erkeklerin sırasıyla mesajı ve yanıtı veya Birhurtura'nın Gılgamış'ın muharebede yaptığı eylemlerle diyaloğu gibi.

Diğer Gılgamış öykülerinde görüldüğü gibi mitolojik çağrışımlar veya tanrılar yoktur ve olay örgüsünün malzemesi Sümer şehirleri arasındaki dış ilişkilerin gerçekliğinden alınmış gibi görünmektedir. Karakterler sıradan insanlardır. Gılgamış, kendisinden üstün olan Aga ve askeri olarak kraldan daha aşağıda olmasına rağmen Uruk zaferine katkısına ayrılmış olan askeri Birhurtura ile önemi paylaşmaktadır. Enkidu düşman birliklerine saldırırken Gılgamış surda durmaktadır ve diğer öykülerinden farklı olarak, sıradan insan olarak bu tasvir edilmesi otantiklik izlenimi yaratmaktadır.

Tarihsellik ve tarihleme

Irak, Tell Agrab'daki Şara Tapınağı'nda bulunan, oyma bir vazoda Gılgamış figürü.

Sümer Kral Listesi'ne (ETCSL 2.1.1) göre, Kiş, Sümer üzerinde hegemonyaya sahipti ve Aga, babası Enmebaragesi'nin yerine tahta geçerek 625 yıl hüküm sürmüş ve sonunda Uruk tarafından yenilgiye uğratılmıştır. Kiş Kralı unvanının kullanılması, Kiş'in bir zamanlar tüm ulusu yönettiği göz önüne alındığında, ulusal bir yönetim ve prestij iddiasını ifade etmektedir. Hükümranlığı muhtemelen Umma'yı ve dolayısıyla Erken Hanedanlık Dönemi'nde ona bağlı olan Zabala'yı da kapsıyordu; bu, Kral Aga'nın Mücevheri'nde Umma kralı olarak anılmasıyla desteklenebilir. Daha sonraki III. Ur kralları gibi, Erken Hanedanlık Dönemi Kiş yöneticilerinin de Sümer toprakları veya en azından bir kısmı üzerindeki liderlik iddiasını meşrulaştırmak için Nippur'daki yetkililere yaranmaya çalıştıklarını gösteren bazı az sayıda kanıt mevcuttur. Kiş'ten elde edilen arkeolojik kanıtlar, II. Erken Dönem'de siyasi etkisi bölgenin ötesine uzanan, gelişen bir şehri göstermektedir; ancak III. Erken Dönem'de saray terk edilmiş ve şehir hızla gerilemiştir.

Aga'nın mesajı

Irak'ın Uruk kentinden yöneticiler ve mahkumlar. MÖ 4. binyıl. Pergamon Müzesi
Ushumgal Dikilitaşı'nda Aga, Büyük Meclis'in bir görevlisi olarak tasvir edilmiştir

Aga'nın talebi, Uruk halkının sonsuza dek su taşıyıcısı olmaları anlamına geliyordu ve bu da köleliği ifade ediyordu. Gılgamış bunu yaşlılar meclisi önünde tekrarlar. Şiir, Gılgamış'ın Aga'nın mesajını tekrarlayıp tekrarlamadığını veya bunun kasıtlı olarak mı anlatıldığını açıkça belirtmez; ancak 4. satır, Gılgamış'ın mesajı "kelimelerini dikkatlice seçerek" yorumladığı gerçeğini ortaya koymaktadır. Sadece sağlıklı erkekler, kendileri çalışmak zorunda olanlar isyan eder. İsyan, kralın kendinden değil ama 'kralın oğlundan' bahsediyor olması gerçeğiyle hafifletilir; bu durum belki de Aga'nın hala genç ve olgunlaşmamış olduğuna dair bir ipucudur.

Güney Mezopotamya'da sulama, yaşam için hayati öneme sahip olup tarım, yapay sulama ve drenaja bağlıydı ve kanallar ulaşım için kullanılıyordu. Kanalların önemine dair canlı bir örnek, Lagaşlı Eannatum'un, şehri ile komşusu Umma arasındaki uzun süren çatışmada elde ettiği bir başarıyı anmak için diktiği Akbabalar Dikilitaşı'nda bulunabilir. Çatışma, iki şehir arasındaki ortak sınırda bulunan Gu-Edin adlı bir tarlanın kontrolü etrafında dönüyordu. Eannatum, düşmanlıkları ve zaferini anlattıktan sonra, Umma kralının sulama sistemiyle ilgili ettiği yemini ayrıntılı olarak anlatır.

Sulama kanallarını ve su yollarını yerinden oynatmayacağım.

— Lagaşlı Eannatum. Akbabalar Dikilitaşı önyüzü

Aga'nın talebinin sebebi, güney Mezopotamya'daki varoluşun gerçekliğiyle ilgilidir ve Uruk'u talep etmesi, bunu gerçekleştirmek için yabancı iş gücüne ihtiyaç duyduğunu ima etmektedir. Sargon öncesi Lagaş metinleri, savaş esirlerinin toplu katliamlarının ve şehri güçlendirmek için yabancı güçlerin toplanmasının bilinmeyen bir şey olmadığını göstermektedir. Aynı motif, Enmerkar ve Aratta Lordu'nda (ETCSL) da görülebilir; burada Enmerkar, Aratta halkından inşaat işi yapmalarını talep etmiştir.

Aga'nın talebi bir atasözü derlemesinde bulunmuştur; bu da sağlam erkeklerin cevabını işlevsel olarak paralel kılıyor, çünkü her ikisi de kelimenin tam anlamıyla aynı kalıptan yapılmıştır. Her iki cevap da otoriteyi gösteren bir kıta ile başlıyor, taleplerde bulunuyor ve savaşla ilgili bir kararla sona eriyor.

Atasözleri kullanarak konuşma
Agga'nın tehdidi Sağlıklı erkeklerin yanıtı
Bitirilmesi gereken kuyular var, Bölgedeki birçok kuyunun yapımı henüz tamamlanmadı; Arazide henüz tamamlanmamış dar kuyular bulunmaktadır. Derinleştirilmesi gereken kuyular ve tamamlanması gereken halatlar var. Nöbet başında, Katılımcılar arasında yer alarak, Kralın oğluna eşlik ederek, Eşeğin dizginini tutuyor. Kimin bu kadar nefesi var?

Meclis

Irak'ın Mezopotamya bölgesindeki Uruk şehrinden rahip-kral, MÖ 3000 civarı. Irak Müzesi

Meclisler mevcut olsa da, III. Erken Hanedanlık Dönemi'ne kadar bunların bileşimi veya işlevi hakkında hiçbir kayıt mevcut değildir. Eski Babil metinlerine, kralın tam siyasi yetkisi vardı. Akadca terimlerle ifade edilen siyasi örgütlenmeler örneğin: puhrum (meclis), alum (şehir) ve šibutum (yaşlılar). Tarihsel bilgileri çıkarmak için mitolojik metinleri kullanan Jacobsen, tanrıların meclisinin Tiamat ile yüzleşmeye nasıl karar verdiğini anlatan Enûma Eliš'i kullanmıştır.

  • Tanrıların meclisi, tanrı panteonunun başı tarafından toplanır.
  • Meclis, üyelerinden birini Lugal olarak, bir formülün telaffuzuyla aday gösterir.
  • Bu görev sınırlı bir süre için tahsis edilmiştir.

Jacobsen, Enuma Eliş'in tarih öncesi siyasetin bir yansıması olduğunu savunmuş ve ona "ilkel demokrasi" terimini vermiştir; bu terim, yurttaşlar meclisinin topluluğun tüm işlerini yönettiğini ve bu meclisin sınırlı bir süre için belirli bir görev için bir lider atama yetkisine sahip olduğunu ima etmektedir. Daha sonraki Sümer şehir devletlerinin siyasi kurumlarının, küçük proto-kentsel toplulukların liderlik modellerinden geliştiğini varsaymıştır. Şehir babaları ile güçlü erkekler arasındaki Kiş'e saldırma konusundaki anlaşmazlığı açıklamak için Jacobsen, meclisin gücünün azaldığını ve yalnızca isyan durumunda bir lider seçme yetkisine sahip olduğunu öne sürmüştür. Sargon öncesi Lagaş metinlerine dayanan başka bir teori ise, şehir babalarının toprak sahibi soyluları temsil ettiğini, güçlü erkeklerin ise küçük aile arazilerini işleyen topluluk üyeleri olduğunu ve her iki örgütün de tapınaklar, sulama ve inşaat konularında kral ile gücü paylaştığını öne sürmüştür. Ancak bu teori Gılgamış ve Aga dönemine uygulanamaz.

Kramer, iki meclisli bir siyasi yapının varlığını teorize etmiştir ancak şiir, tarihsel olarak doğru olmaktan ziyade, gerçek olarak ele alındığında, yaşlılar ve meclisin iki ayrı siyasi varlık olduğu (şiirin öyküsüyle çelişen) ve sağlıklı erkeklerin ise orduda çalışan şehir nüfusunun bir unsuru olduğu şeklinde zıt bir paralellik sunar. Dina Katz'a göre, sağlıklı erkekler paralelliğin başlangıç noktasıdır.

Anlatıcı, ukkin-gar-ra-guruš-na-ka (şehrin sağlıklı erkeklerinin toplanmış meclisi) ile zıt bir şekilde uyum sağlamak için ukkin-ga-ra-ab-ba-uru-na-ke4 ifadesini yaratmış gibi görünüyor.

— Dina Katz. Gilgamesh and Akka 25. sayfa

Sağlıklı erkekler kamu işlerinde karar verme yetkisi olmayan askerî birlikler olduklarından, yazar, Şehir Babaları Meclisi'nin karşıtı olarak Sağlıklı Erkekler Meclisi'ni yaratmış ve her ikisine de yasal bir sonuç kazandırmıştır.

Muharebe

Ur'un tahta oturmuş kralı

Birhurtura, Aga'nın ordusu ortaya çıktığında Uruk halkının yaşadığı kafa karışıklığına karşılık olarak gönderilmiştir; çünkü ordunun Gılgamış'a olan güveni ve sadakati tehlikedeydi. Birhurtura, Aga'nın önünde ordusunun nasıl dağılacağını ayrıntılı olarak anlatır. Bu sözler düşmanı moral olarak çökertmek için değil, Uruk halkını cesaretlendirmek içindir. Ve sonunda Gılgamış duvara yaslandığında, görünüşü Aga'nın ordusunu değil, Uruk halkını, gençleri (sağlıklı erkekler) ve yaşlıları ("şehir babaları") etkiler.

"Gılgamış, Uruk subayının ardından surlara tırmandı.'
"Işıltısı Kulaba'nın gençlerini ve yaşlılarını gölgede bıraktı."

Başlangıçta anlatılan çeşitli meclislerdeki soruşturmaların, iyi bir yöneticinin sadece etkili kişileri dinlemekle kalmayıp, sıradan insanların endişelerini de gözetmesi gerektiğini vurgulayabilir. Gılgamış, adaletsiz Aga ile ideal yönetici olarak karşılaştırılır.

Birhurtura'nın sözleri, Gılgamış'ın görünüşünden duyduğu korkudan ziyade, onun hayranlığını anlatıyor gibi görünüyor; ancak Sümerce ve Akadca'da korku ve hayranlık arasında kesin bir ayrım yoktur (me-lam 2 ). Aga, Gılgamış'ı askerinden ayırt edemez ve Birhurtura'ya sormak zorunda kalır; Gılgamış'ın hayranlığı onu etkilemez. Gılgamış duvara çıktığında, Aga fiziksel olarak onun görüntüsünden etkilenmez, ancak Birhurtura onun kralı olduğunu ilan ettiği anda ordusu çöker. Uyruklarının tanınması, bir krala düşmanları üzerinde bile tüm gücü verir. Gılgamış'ın sahip olduğu ve Aga'nın talebiyle kaçırdığı ve şimdi boşuna geri almaya çalıştığı şey budur. Şiir, önemsiz olduğu için savaşın ayrıntılarını vurgulamaz. Ancak Gılgamış'a zaferi veren, savaşçıların ruhudur. Gılgamış'ın ordusu onu takip ederken, zalim Aga'nın ordusu savaşmaz, çünkü o "ordusunun ortasında yakalanmıştır".

Son bölümünde Gılgamış, Aga'ya üstü olarak hitap eder ve Aga'nın bir zamanlar kendisine nasıl güvenli bir sığınak sağladığını hatırlatır. Aga, Gılgamış'tan iyiliğinin karşılığını ödemesini ister ve Gılgamış da buna göre onu Kiş'e gitmesi için serbest bırakır.

Jacobsen'e göre, Gılgamış, Uruk'ta kralı Aga tarafından vasal olarak atanmış, daha sonra kahramanca bir gururla hareket ederek bir isyan başlatmıştır. Gılgamış, Aga'yı Uruk'un Kiş'ten kurtarılmasını ve üstünlüğünün sona ermesini kabul etmeye yönlendirir. Geri dönme özgürlüğü, Aga'nın geçmişteki iyiliklerinin karşılığıdır. Bu yorum, Gılgamış'ın hem lorddan krala hem de kişisel düzeyde Aga ile olan ilişkisinde, vasaldan bağımsız bir krala yükselişiyle örtüşmektedir.

Notlar

  1. ^ Üçüncü milenyumun başlarına ait metinlerde yer alan bilgiler, mevcut işleniş biçimi itibariyle siyasi sistemin yeniden inşası için henüz kullanılamaz durumdadır.
  2. ^ Eski Yakın Doğu edebiyatında sıkça kullanılan bir motif.

Kaynakça

Özel
  1. ^ Katz Gilgamesh and Akka p.1
  2. ^ Katz Gilgamesh and Akka p.2
  3. ^ Sherman Storytelling: An Encyclopedia of Mythology and Folklore p.201
  4. ^ a b c d e f g h i j k l Katz, Dina (1993). Gilgamesh and Akka. SIXY Publications. ISBN 9072371674. 
  5. ^ Katz Gilgamesh and Akka p.11
  6. ^ Black Reading Sumerian Poetry p.5
  7. ^ Michalowski p. 144
  8. ^ a b Jacobsen p. xiv
  9. ^ a b c Black et al., Introduction
  10. ^ Black p. 8
  11. ^ Michalowski p. 146
  12. ^ Kramer Proceedings of the American Philosophical Society pp. 120-130
  13. ^ Cooper, Gilgamesh and Agga: A Review Article pp. 227
  14. ^ Cooper, Gilgamesh and Agga: A Review Article pp. 230
  15. ^ Katz Gilgamesh and Akka p.33
  16. ^ The previous version said "beaten to dust." In ancient Semitic languages there was verb "to dust" meaning to fight or to struggle. Compare with Hebrew abak(אבק)=dust and maabak(מאבק)=struggle.
  17. ^ Ulanowski The Religious Aspects of War in the Ancient Near East, Greece, and Rome p.16
  18. ^ The Epic of Gilgamesh by Andrew George
  19. ^ Sumerian King List
  20. ^ a b c Frayne, Douglas (2009). The Struggle for Hegemony in "Early Dynastic II" Sumer (İngilizce). The Canadian Society for Mesopotamian Studies 2010. ss. 65-66. 27 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2026. 
  21. ^ Keetman, Jan. Akka von Kiš und die Arbeitsverweigerer.
  22. ^ 1980 W.G Lambert
  23. ^ http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/section1/tr1823.htm 8 Ekim 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 1.8.2.3
  24. ^ Jacobsen AJA 53 (1949)
  25. ^ M.W Green Zeichenliste der Archaischen Texte aus Uruk
  26. ^ a b Jacobsen 1970
  27. ^ Jacobsen 1970 144-147
  28. ^ Diakonoff 1974 p.9 - 10
  29. ^ Kramer 1963 p.74
  30. ^ a b c d Akka von Kiš und die Arbeitsverweigerer.
  31. ^ The Epic of Gilgamesh: A new translation by Andrew R. George, Penguin Classics
  32. ^ Jacobsen 1970 p. 381–382
Genel
  • Faryne, Douglas (2009). "The Struggle for Hegemony in "Early Dynastic II" Sumer". The Canadian Society for Mesopotamian Studies (İngilizce). Cilt IV. ss. 65-66. 
  • Beaulieu, Paul Alain (2018). A History of Babylon, 2200 BC - AD 75. First. Wiley Blackway. ISBN 978-111-945-9071. 
  • Katz, Dina (1993). Gilgamesh and Akka. First. Groningen, the Netherlands: SIXY Publication. ISBN 90-72371-67-4. 
  • Jacobsen, Thorkild (1939). Sumerian King List. Second. University of Chicago Press. ISBN 978-0226622736. 
  • Ulanowski, Krzysztof (2016). The Religious Aspects of War in the Ancient Near East, Greece, and Rome. First. Brill.  by
  • George, A.R (2003). The Babylonian Gilgamesh Epic: Introduction, Critical Edition and Cuneiform Texts. First. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-927841-1. 
  • Kramer, Samuel Noah (1963). The Sumerians: their history, culture, and character. First. University of Chicago Press. ISBN 0-226-45238-7. 
  • Fleming, Daniel E. (2000). Time at Emar: The Cultic Calendar and the Rituals from the Diviner's Archive. First. Eisenbrauns. ISBN 978-1-57506-044-6. 
  • George, Andrew (1999). The Epic of Gilgamesh: A new translation. First. Penguin classics. ISBN 0-14-044721-0. 
  • Kuhrt, Amélie (1999). The Ancient Near East, C. 3000-330 BC, Volumen 1. First. New York: Routledge. ISBN 0-415-01353-4. 
  • Sherman, Josepha (2008). Storytelling: An Encyclopedia of Mythology and Folklore. Routledge. s. 201. 
  • Keetman, Jan (2012). "Akka von Kiš und die Arbeitsverweigerer". Babel und Bibel:Annual of Ancient Near Eastern, Old Testament, and Semitic Studies. Cilt VI. 
  • Selz, G (2003). "Who is who? Aka, King of Giš(š)a: on the historicity of a king and his possible identity with Aka, King of Kiš". Old Orient and Old Testament, 274. 
  • Sollberger, E (1962). "The Tummal Inscription". JCS, 16. 
  • Heimpel, W (1981). "A note on Gilgamesh and Agga". JCS, 33. 
  • W.G, Lambert (1980). "Akka's threat". OrNS, 40. 
  • Jeremy Black (1998). Reading Sumerian Poetry. Cornell University Press. ISBN 978-0801435980. 
  • Jeremy Black; Graham Cunningham; Eleanor Robson; Gábor Zólyomi (2006). The Literature of Ancient Sumer. Oxford University Press. ISBN 9780199296330. 
  • Piotr Michalowski (1996). "Ancient Poetics". M. E. Vogelzang; H. L. J. Vanstiphout (Ed.). Mesopotamian Poetic Language: Sumerian and Akkadian. Styx. 
  • Thorkild Jacobsen (1987). The Harps that Once...: Sumerian Poetry in Translation. Yale University Press. ISBN 978-0300072785. JSTOR j.ctt32bjgs. 
  • Kramer, Samuel Noah (May 1946). "Heroes of Sumer: A New Heroic Age in World History and Literature". Proceedings of the American Philosophical Society. 90 (2). 
  • Cooper, Jerrold (Jul–Oct 1981). "Gilgamesh and Agga: A Review Article". Journal of Cuneiform Studies. 33 (3/4). ss. 224-241. doi:10.2307/1359905. JSTOR 1359905. 

Dış bağlantılar