Gundestrup kazanı

Gundestrup kazanı, La Tène döneminin milattan önce 1. veya 2. yüzyılına ait dekore edilmiş gümüş bir kaptır. Gundestrup köyü yakınlarındaki bir turba bataklığında bulunmuştur. Gundestrup kazanı, Kopenhag'daki Danimarka Ulusal Müzesi'nde sergilenmektedir. Bu kazanın yan duvarlarına resmedilmiş Kelt tanrıları, ritüelleri ve boyutları (çapı 69 cm, yüksekliği 42 cm) nedeniyle, bu çanağın Druid dininin kurban törenlerinde kullanıldığı düşünülmektedir.

Taban plakasının etrafında bir boğa figürü belirgin bir şekilde yer alırken, bu boğaya saldıran mızraklı bir insan figürü de resmedilmiştir. Bu figür, boğanın arkasından sıçrayarak saldırı eylemini gerçekleştirmektedir. Ayrıca dekorasyonda iki köpek figürü de bulunmaktadır. Bir köpek, boğanın kafasının üstünde konumlandırılmışken diğeri ise boğanın karın bölgesinin altına doğru resmedilmiştir.

Yedi dış plakanın her birinde, muhtemelen her biri bir tanrıya ait olan bir büst resmedilmiştir. A, B, C ve D plakalarına bir sakallı adam büstü, geri kalan üç plakaya ise bir kadın figürü resmedilmiştir.

A plakasındaki sakallı adam figürü, her iki eliyle kendisinden daha ufak bir adamın elini tutmaktadır. Her iki adam da çapraza doğru bir domuza uzanmaktadır. Bu adamların altında, sol tarafta (tanrının omuzları hizasında) bir köpek ve sağ tarafta kanatlı bir at resmedilmiştir.

B plakasındaki tanrı, her elinde bir denizatı ya da ejderha tutmaktadır. Bu tanrı, İrlanda deniz tanrısı Manannan'la ilişkilendirilmektedir.

C plakasındaki tanrı, boş yumruklarını yukarı kaldırmıştır. Sağ omuzunda bir adam kavga eder pozisyonda ve sol omuzunda altında küçük bir at-adam olan sıçramış bir figür resmedilmiştir.

D plakasındaki sakallı tanrı, her iki eliyle de bir geyiğin budunu tutmaktadır.

E plakasındaki tanrıça, kendisinden daha küçük iki adam tarafından yandan kuşatılmıştır.

F plakasındaki tanrıça, bir kuşu yükselmiş sağ eliyle tutmaktadır. Sol eli yatay olarak bir adamı desteklemekte ve bir köpek onun arkasında yatmaktadır. Bu tanrıça, kendisini rahatsız etmeyi sürdüren ve kafasının her iki yanında bulunan kuşlar tarafından kuşatılmıştır.

G plakasındaki tanrıçanın kolları çaprazlanmıştır. Sağ omuzunda bir aslanla savaşan adam sahnesi görünmektedir, sol omuzunda ise C plakasındakine benzeyen sıçrayan bir figür bulunmaktadır.

Plaka A, merkezi olarak boynuzlu bir erkek figürü oturmuş halde göstermektedir. Genellikle Cernunnos olarak tanımlanmıştır. Sağ elinde bir tork tutmaktadır ve sol eliyle boynuzlu iri bir yılan figürünü sıkıca kavramıştır. Tanrının boynuzları solundaki geyiğin boynuzlarıyla büyük benzerlik taşımaktadır. Öteki figürler ise bir balığı ya da bir yunusu süren bir insan figürüyle sahneyi çevrelemektedir. Bu sahne İndus Vadisi Uygarlığı'ndaki "Hayvanların Tanrısı" olan Pashupati ile kıyaslanmaktadır. Bu sahne aynı zamanda Buddha'nın tasviriyle ve batı Buddha tanrısı Virupaksha'yla ilişkilendirilmektedir.

Plaka B, yan tarafları altı parmaklı tekerleklerle ve mistik hayvanlarla (iki yaratığımsı fil ve iki kartal başlı aslan gövdeli ejderha) korunan bir tanrıça büstünü göstermektedir. Büstün altı ise büyük bir tazı figürüdür.

Plaka C, kendisiyle temas halindeki tekerleği tutan sakallı bir tanrının büstüdür. Aynı zamanda boynuzlu miğfer takan küçük, sıçrayan bir figür de bu tekerleğin kenarından tutmaktadır. Bu sıçrayan figürün altında ise iri boynuzlu bir yılan vardır. Bu grup ise bazıları B plakasındakilere benzeyen iki kartal başlı aslan gövdeli ejderhalar ve öteki yaratıklar tarafından çevrelenmiştir. Bu tanrı İrlandalı Dagda ile ilişkilendirilmektedir. Bu tekerleğin parmaklıkları asimetrik olarak sunulmuştur, fakat alt yarısına göre yargılandığında bu tekerlek East Yorkshire kazısında bulunan iki tekerlekli cenaze arabalarıyla bağlantılı olabilmektedir.

Plaka D, bir boğa katliamının manzarasıdır. Üç boğa yüzleri sağa çevrilmiş halde ve bir sıra halinde resmedilmiştir. Her boğaya kılıçlı bir adam tarafından saldırılmış ve her boğanın karın tarafından bir köpek sağa doğru koşmaktadır. Yine her boğanın arkasından bir kedi sağa doğru koşmaktadır.

Plaka E, görüldüğü kadarıyla bir kabul töreninin belli bir bölümünü göstermektedir. Alt yarısında carnyx çalanlar tarafından eşlik edilen bir sıra mızraklı ve kalkanlı asker sola doğru yürümektedir. Sol taraftaki büyük figür bir adamı kazana daldırmaktadır. Kazandan ayrılan üst taraf ise muhtemelen kabul törenleri tamamlanmış at üstündeki savaşçılardır. İlginç olan ise Geç Kelt mitolojisinin yeniden canlanma sunumunun özellikleri bu sunumdaki gibi ölü askerlerin kazana daldırılışına dayanmaktadır.

Gundestrup Kazanı, Avrupa'nın en çok tanınan Demir Çağı gümüş işidir ve bu eserdeki tork, Boynuzlu Tanrı, carnyx gibi imgeler Kelt kökenli gibi görünürken, bu kazanın stili ve işçiliği orijinal olarak Traklar'ı işaret etmektedir. Bu durum, bu kazanın orijinali hakkında Traklara karşı Galyalılar şeklinde çatışan teorilere yol açmıştır. Bergquist ve Taylor'un bu eser hakkındaki önerileri, kazanın Trakyalı zanaatkârlar tarafından yapıldığı, daha sonra bu eserin Tuna'nın orta-aşağısını milattan önce 120'de işgal etmiş Cimbrilerin eline geçtiği yönündedir. Olmsted ise bu ikonografiyi İrlanda miti olan Táin Bó Cúailnge'nin prototipi olarak yorumlamış ve boynuzlu figürleri Cernunnos'tan daha çok Cú Chulainn'la ilişkilendirmiştir.

• Kelt sanatı
• Kelt politeizmi
• Druid

Wikimedia Commons'ta Gundestrup kazanı ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

• Celtic Art & Cultures : Kazanın detaylı tasviri
• Gundestrup Cauldron : Kazanın orijini ve Kelt kültürü içindeki yeri

• Bergquist, A. K. ve T. F. Taylor, Gundestrup Kazanının Kökeni, Antiquity, vol. 61, 1987, ss. 10–24.
• Kaul, F. ve J. Martens, Erken Demir Çağı Güney İskandinavya'sında Güney-Doğu Avrupa Etkileri. Gundestrup ve Cimbri, Acta Archaeologica, vol. 66 1995, ss. 111–161.
• Klindt-Jensen, O., Gundestrup Kazanı-Yeniden Değer Biçme, Antiquity, vol. 33, ss. 161–9.
• Olmsted, G.S., Táin Bó Cuailnge'ın Gundestrup Versiyonu, Antiquity, vol. 50, ss. 95–103.