Ord. Prof. Dr.

Hulusi Behçet
Hulusi Behçet
Doğum20 Şubat 1889(1889-02-20)
İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm8 Mart 1948 (59 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Ölüm sebebiKalp krizi
Defin yeriZincirlikuyu Mezarlığı
MilliyetTürk
Vatandaşlık Türkiye
EğitimTıp
Mezun olduğu okul(lar)Gülhane Askeri Tıp Akademisi (1910)
Tanınma nedeniBehçet hastalığı'nı tanımlaması
EvlilikRefika Davaz (e. 1923)
Çocuk(lar)1
ÖdüllerTÜBİTAK Hizmet Ödülü (1975)
Kariyeri
DalıDermatoloji, Veneroloji
Çalıştığı kurumGülhane Askeri Tıp Akademisi
İstanbul Tıp Fakültesi
Vakıf Gureba Hastanesi

Hulusi Behçet (20 Şubat 1889, İstanbul - 8 Mart 1948, İstanbul), Türk deri hastalıkları (dermatoloji) uzmanı ve bilim insanıdır. 1933 Üniversite Reformu sonrasında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Deri Hastalıkları ve Frengi Kliniği kürsü başkanlığı görevini vefatına kadar sürdürmüştür. 1937 yılında ağızda aft, cinsel bölgede yaralar ve göz iltihabıyla seyreden belirtileri tek bir hastalık olarak tanımlamıştır. Bu klinik durum, 13 Eylül 1947'de Cenevre'de düzenlenen Uluslararası Dermatoloji Kongresi'nde, Zürih Üniversitesi'nden Prof. Guido Miescher'in önerisiyle uluslararası literatürde "Morbus Behçet" (Behçet hastalığı) adıyla anılmaya başlamıştır.

İlk yılları ve eğitimi

Hulusi Behçet, 20 Şubat 1889 tarihinde İstanbul'da doğdu. Babası eğitim yöneticiliği yapmış olan Ahmet Behçet Bey, annesi ise Ayşe Hanım'dır. Annesini küçük yaşta kaybettiği için çocukluk yıllarını büyükannesinin yanında geçirdi.

Babasının Şam ve Beyrut'taki görevleri sebebiyle ilköğrenimine Beyrut Fransız Okulu'nda başladı, ardından eğitimini Beşiktaş Rüştiyesi'nde sürdürdü. Bu dönemde Fransızca, Latince ve Almanca öğrendi. O dönemde sivil tıp fakültesi bulunmadığı için tıp eğitimini Askerî Tıbbiye Mektebi'nde tamamladı ve 1910 yılında yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu.

Mezuniyetinin ardından Gülhane Cildiye Kliniği'nde asistanlık yaptı ve 1914 yılında deri ve zührevi hastalıklar uzmanı oldu.

Meslek yaşamı ve akademik kariyeri

I. Dünya Savaşı ve Avrupa yılları

Temmuz 1914'te Kırklareli Askerî Hastanesi başhekim yardımcılığına getirildi. 1914-1918 yılları arasında Edirne Askerî Hastanesi'nde deri hastalıkları uzmanı olarak görev yaptı. I. Dünya Savaşı'nın ardından bilgi ve görgüsünü artırmak amacıyla Avrupa'ya gitti, 1918-1919 yıllarında Budapeşte'de ve Berlin'deki Charité Hastanesi'nde dönemin tanınmış hekimleriyle birlikte deri hastalıkları ve frengi üzerine laboratuvar ve klinik çalışmaları yürüttü.

Türkiye'ye dönüşü ve ilk görevleri

1919 sonbaharında İstanbul'a döndükten sonra bir süre serbest hekimlik yaptı. 1923 yılında Hasköy Zührevi Hastalıklar Hastanesi Başhekimliği'ne atandı; altı ay sonra Vakıf Gureba Hastanesi deri hastalıkları uzmanlığına geçti.

1934 yılında çıkarılan Soyadı Kanunu ile Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk tarafından kendisine babasının adı olan "Behçet" soyadı verildi.

İstanbul Üniversitesi dönemi

1933 yılında Darülfünun lağvedilip yerine İstanbul Üniversitesi kurulduğunda, Tıp Fakültesi Deri Hastalıkları ve Frengi Kliniği Kürsü Başkanlığına profesör olarak getirildi. 1939 yılında ordinaryüs profesör unvanı aldı ve hayatını kaybedene kadar kürsü başkanlığı görevini sürdürdü.

Bilimsel çalışmaları

Behçet hastalığının tanımlanması

Ana madde: Behçet hastalığı

Hulusi Behçet, 1924-1925 yıllarından itibaren ağzında (aft) ve cinsel bölgesinde sürekli tekrarlayan yaralar ile göz iltihabı (üveit) ve görme kaybı yaşayan bir hastayı uzun yıllar takip etti. 1930 yılında benzer şikâyetleri olan bir kadın hastayı, 1936 yılında ise yine ağız ve cinsel bölgesinde yaralar ile göz problemleri yaşayan bir erkek hastayı inceledi.

Hastalığın bazı klinik bileşenleri daha önce farklı hekimler tarafından bildirilmişti, bunlar arasında 1930-1931 yıllarında benzer klinik bulgular bildiren Yunan oftalmolog Benediktos Adamantiades de bulunmaktaydı. Ancak dönemin tıp dünyası bu belirtileri birbirine bağlı olmayan ayrı hastalıklar olarak değerlendiriyordu. Hulusi Behçet ise bu belirtileri birbiriyle bağlantılı, dönem dönem tekrarlayan tek bir hastalık olarak ele alarak bu görüşü savundu.

  • 1936 yılında gözlemlerini Türk hekimlerine sundu ve dergide yayımladı.
  • 1937 yılında bulgularını Almanca olarak tıp dergisi Dermatologische Wochenschrift'te yayımladı ve aynı yıl Paris'teki tıp toplantısında anlattı.
  • İlk başta Avrupalı bazı uzmanlar karşı çıksa da, farklı ülkelerden benzer vakaların bildirilmesiyle bu tablonun ayrı bir hastalık olduğu giderek kabul gördü.
  • 13 Eylül 1947'de Cenevre'de düzenlenen Uluslararası Dermatoloji Kongresi'nde, Zürih Üniversitesi'nden Prof. Guido Miescher'in önerisiyle hastalık uluslararası literatürde "Morbus Behçet" (Behçet hastalığı) adıyla anılmaya başladı. Günümüzde bu hastalık bazı kaynaklarda Adamantiades-Behçet sendromu olarak da anılmaktadır.

Diğer çalışmaları

  • Şark çıbanı ve çivi belirtisi: Şark çıbanı yarasının üzerindeki kabuk kaldırıldığında alt yüzeyde görülen çivi benzeri uzantıları tanımladı. Tıp literatürüne "çivi belirtisi" olarak geçen bu bulgunun hastalığın teşhisindeki önemini ortaya koydu ve yaraların elektrikle ısıtma (diyatermi) yöntemiyle tedavisini uyguladı.
  • İncir dermatiti: İncir yaprakları ve ham incir sütüyle temas eden işçilerde güneş ışığının etkisiyle deride meydana gelen yanıkları ve koyu lekeleri inceleyerek 1933 yılında bu tabloyu dünya tıbbına tanıttı.
  • Arpa uyuzu: Tahıl ambarlarında ve liman işçilerinde görülen kaşıntılı deri döküntülerinin parazit kökenli olduğunu belirledi ve bunlara neden olan Pyemotes ventricosus (Pediculoides ventricosus) adlı akar türünü saptadı.
  • Frengiyle mücadele: Frenginin laboratuvar teşhisi ve toplum sağlığı üzerindeki etkileri üzerine çalıştı. Genelevlerin tamamen kapatılmasının fuhşu denetimsiz hâle getirerek frenginin yayılmasını kolaylaştırabileceği görüşünü savundu.

Yayıncılık faaliyetleri

1934-1947 yılları arasında Türkiye'de deri hastalıkları alanında yayımlanan süreli yayın olan Deri Hastalıkları ve Frengi Kliniği Arşivi dergisini çıkardı ve başyazarlığını yaptı. Ayrıca Almanya'da yayımlanan Dermatologische Wochenschrift ve Medizinische Welt adlı tıp dergilerinde kurul üyesi olarak görev aldı.

Özel yaşamı ve vefatı

Hulusi Behçet, 1923 yılında Refika Davaz ile evlendi, bu evlilikten Güler adında bir kızı oldu. 1941 yılında eşinden boşandıktan sonra yaşamını Cağaloğlu'ndaki muayenehanesinde yalnız geçirdi.

Edebiyat ve sanata meraklı, mesleğinde titiz ve içe dönük bir kişiliğe sahipti. Yaşamı boyunca uykusuzluk, bağırsak spazmları ve kalp rahatsızlıklarıyla mücadele eden Behçet, 8 Mart 1948'de geçirdiği kalp krizi sonucu 59 yaşında hayatını kaybetti.

Hulusi Behçet'in Zincirlikuyu Mezarlığı'ndaki kabri, İstanbul

Ödülleri ve hatırası

  • 1935: Budapeşte Uluslararası Dermatoloji Kongresi Mantar Hastalıkları Araştırmaları Plaketi ve Diploması
  • 1975: TÜBİTAK Hizmet Ödülü (ölümünden sonra)
  • 1980: Türkiye Cumhuriyeti tarafından adına basılan anma pulu
  • 1982: Eczacıbaşı Cumhuriyet Dönemi Tıp Ödülü
  • 1996: T.C. Darphanesi tarafından basılan hatıra parası

İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi bünyesinde "Behçet Hastalığı Araştırma ve Uygulama Merkezi" kurulmuş olup, her yıl vefat tarihi olan 8 Mart'ta geleneksel olarak "Behçet Günü" anma etkinlikleri düzenlenmektedir.

Yayınları

Hulusi Behçet'in 53'ü yabancı tıp dergilerinde olmak üzere 196 makalesi yayımlanmıştır.

Kitapları

Kitaplarından bazıları şunlardır:

  • Halep veya Şark Çıbanlarının Diyatermi ile Tedavisi (1922)
  • Emraz-ı Cildiye ve Efrenciyede Laboratuvarın Kıymet ve Ehemmiyeti (1923)
  • Wassermann Hakkında Nikat-ı Nazar ve Frengi Tedavisindeki Düşünceler (1923)
  • Arpa Kaşıntılarının Âmil-i Marazîsi Hakkında Tedkikat (1924)
  • Frengi Seririyatı (1929)
  • Frengi Dersleri (1936)
  • Klinikte ve Pratikte Frengi Teşhisi ve Benzeri Deri Hastalıkları (1940)

Ayrıca bakınız

Dış bağlantılar

Kaynakça

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Şahinkaya, Yasemin K. "Dünya tıp literatüründeki Türk damgası: Hulusi Behçet". Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Platformu (SD Dergi), 3. ss. 106-108. 
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af Saylan, Türkan (1978). "Hulusi Behçet'in Anısına: Hulusi Behçet'i Anma Konuşması". Toplum ve Hekim. 1 (4): 61-64. 
  3. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z Demirci, Hasan (2025). "Hulusi Behçet (1889-1948)". Atatürk Ansiklopedisi. Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı. 
  4. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Saylan, Türkan (1997). "Life Story of Dr. Hulusi Behçet". Yonsei Medical Journal. 38 (6): 327-332. doi:10.3349/ymj.1997.38.6.327. 
  5. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Korkmaz, Cengiz (2023). "Hulusi BEHÇET (1889-1948)". Osmangazi Tıp Dergisi. 45 (Özel Sayı): 41-44. doi:10.20515/otd.1391598. 
  6. ^ a b Behçet, Hulusi (1937). "Über rezidivierende, aphtöse, durch ein Virus verursachte Geschwüre am Mund, am Auge und an den Genitalien". Dermatologische Wochenschrift. 105 (36): 1152-1157. 
  7. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Coşkun, Abdurrahman (Ekim 2010). "Cumhuriyet Dönemi Türk Akademisinin İlk Profesörü: Hulusi Behçet". Bilim ve Teknik, 515. ss. 104-106. 
  8. ^ a b c d e f g h i j k l m n o Sarı, Nil (2006). ve ark. "Bir Hastalığa Adı Verilen Türk Hekimi: Hulusi Behçet". Nobel Medicus. 2 (3): 32-33. 
  9. ^ a b c d e f g h i j Demirhan Erdemir, Ayşegül; Öncel, Öztan (2006). "Prof. Dr. Hulusi Behcet (1889-1948) and Behcet's Disease from the Point of View of the History of Medicine". Journal of the International Society for the History of Islamic Medicine (JISHIM). 5: 51-63. 
  10. ^ "Geçmiş Yıllarda Hizmet Ödülü Alanlar". TÜBİTAK. Erişim tarihi: 13 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  11. ^ "Geçmişten Günümüze - 1982". Eczacıbaşı Tıp Ödülleri. Erişim tarihi: 13 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  12. ^ "Hulusi Behçet hatıra parası". Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü. 18 Kasım 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Kasım 2007. 
  13. ^ a b Koçin, Abdulhakim (Nisan 1991). "Çağımızın Ünlü Bilgini: Hulûsi Behçet". Bilim ve Teknik, 281. ss. 46-47.