İrritabl bağırsak sendromu
Diğer adlarHuzursuz kolon, mukoza koliti, huzursuz bağırsak, spastik kolon
İBS'nin neden olduğu karın ağrısının temsili çizimi
UzmanlıkGastroenteroloji
Belirtilerİshal, kabızlık, karın ağrısı, şişkinlik
KomplikasyonAnksiyete, depresyon, yaşam kalitesinde düşüş
SüreKronik (uzun dönem)
NedenleriGenetik, çevresel faktörler, bağırsak-beyin aksı bozuklukları
Risk faktörüGenç yaş, kadın cinsiyet, aile öyküsü, psikolojik stres
TanıRoma IV kriterleri, diğer hastalıkların dışlanması
Ayırıcı tanıÇölyak hastalığı, mikroskobik kolit, enflamatuar bağırsak hastalığı, kolon kanseri
KorunmaBilinmiyor
TedaviDiyet (Düşük FODMAP), ilaçlar, probiyotikler, psikoterapi
İlaçAntispazmodikler, laksatifler, antidiyareikler, antidepresanlar
PrognozNormal beklenen yaşam süresi
SıklıkKüresel olarak yaklaşık %5-10

Huzursuz bağırsak sendromu (İngilizce: irritable bowel syndrome) veya kısaca İBS; karın ağrısı, şişkinlik ve değişen bağırsak alışkanlıkları (ishal ve/veya kabızlık) ile karakterize, sindirim sisteminin işlevsel bir bozukluğudur. Kalın bağırsağı etkileyen bu durum, herhangi bir yapısal bozukluk, iltihap veya enfeksiyon bulgusu olmaksızın kronik seyir gösterir.

İBS, dünya genelinde en sık tanı konulan gastrointestinal hastalıklardan biridir. Hayatı tehdit eden bir hastalık olmamasına rağmen, hastaların yaşam kalitesini, iş üretkenliğini ve sosyal ilişkilerini ciddi şekilde olumsuz etkileyebilir.

Patofizyoloji ve nedenler

İBS'nin kesin nedeni henüz tam olarak anlaşılamamış olsa da modern tıp, hastalığı "bağırsak-beyin etkileşimi bozukluğu" olarak tanımlamaktadır. 2020 sonrası yapılan araştırmalar, hastalığın gelişiminde şu faktörlerin rol oynadığını vurgulamaktadır:

  • Bağırsak-Beyin Aksı: Beyin ve bağırsak arasındaki sinyal iletimindeki bozukluklar, vücudun sindirim süreci sırasında normalde hissedilmeyen olaylara aşırı tepki vermesine (visseral hipersensitivite) neden olur.
  • Mikrobiyota Değişiklikleri: Bağırsaktaki yararlı ve zararlı bakteri dengesinin bozulması (disbiyozis), İBS semptomlarını tetikleyebilir.
  • Enfeksiyon Sonrası İBS: Şiddetli bir mide-bağırsak enfeksiyonu (gastroenterit) sonrası bazı bireylerde kronik İBS geliştiği gözlemlenmiştir.
  • Psikososyal Faktörler: Anksiyete, depresyon ve kronik stres, bağırsak hareketliliğini doğrudan etkileyerek semptomları şiddetlendirebilir.

Semptomlar ve alt tipler

İBS'nin en belirgin semptomu, dışkılama ile ilişkili olan veya dışkılama alışkanlığındaki değişiklikle beraber seyreden tekrarlayan karın ağrısıdır. Diğer yaygın belirtiler şunlardır:

  • Karında şişkinlik ve aşırı gaz.
  • Dışkıda mukus (sümüksü yapı).
  • Bağırsakların tam boşalmadığı hissi.

Hastalık, baskın olan dışkılama alışkanlığına göre dört ana gruba ayrılır:

  1. İBS-K (Kabızlık baskın): Sert veya topaklı dışkılama ön plandadır.
  2. İBS-İ (İshal baskın): Sulu veya gevşek dışkılama ön plandadır.
  3. İBS-M (Mikst/Karışık): Hem ishal hem de kabızlık dönemleri birbirini izler.
  4. İBS-U (Sınıflandırılamayan): Semptomlar yukarıdaki kategorilere tam uymaz.

Teşhis

İBS teşhisi için spesifik bir laboratuvar testi veya görüntüleme yöntemi yoktur. Teşhis, genellikle Roma IV Kriterleri kullanılarak ve benzer semptomlara yol açabilecek diğer hastalıkların (çölyak, IBD, kanser) dışlanmasıyla konur.

Roma IV kriterlerine göre; son 3 ay içinde, haftada en az bir gün görülen ve şu kriterlerden en az ikisiyle ilişkili olan tekrarlayan karın ağrısı İBS'yi işaret eder:

  • Dışkılama ile ilişkili ağrı.
  • Dışkılama sıklığında değişiklik.
  • Dışkı formunda (görünümünde) değişiklik.

Alarm Belirtileri: Eğer hastada kilo kaybı, gece uykudan uyandıran ishal, rektal kanama veya ailede kolon kanseri öyküsü varsa, ileri tetkikler (kolonoskopi vb.) mutlaka yapılmalıdır.

Tedavi ve yönetim

İBS tedavisi kişiye özeldir ve semptomların şiddetine göre basamaklı bir yaklaşım izlenir.

Diyet ve yaşam tarzı

  • Düşük FODMAP Diyeti: Fermente edilebilir oligosakkaritler, disakkaritler, monosakkaritler ve poliollerin (FODMAP) kısıtlanması, hastaların %70'inden fazlasında şişkinlik ve ağrıyı azaltmaktadır.
  • Lif Tüketimi: Özellikle çözünür lifler (psyllium/karnıyarık otu) kabızlık baskın tipte faydalıdır.
  • Egzersiz: Düzenli fiziksel aktivitenin bağırsak gazının atılımını kolaylaştırdığı ve stresi azalttığı kanıtlanmıştır.

Farmakolojik tedavi

  • Antispazmodikler: Karın kramplarını gidermek için kullanılır (örn. mebeverin, pinavyeryum).
  • Laksatifler ve Antidiyareikler: Dışkılama düzenini sağlamak için tercih edilir.
  • Nöromodülatörler: Düşük doz antidepresanlar (TCA veya SSRI), bağırsak-beyin aksındaki hassasiyeti azaltmak için ağrı yönetiminde kullanılır.

Psikolojik tedaviler

Bağırsak odaklı hipnoterapi, bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve meditasyonun, özellikle dirençli vakalarda semptom kontrolünde ilaçlar kadar etkili olduğu 2020-2025 arası çalışmalarda gösterilmiştir.

ICD-10

ICD-10 : K58 (K582 Kasım 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.)

Kaynakça

  1. ^ a b "Definition and Facts for Irritable Bowel Syndrome". NIDDKD. 23 Şubat 2015. April 2, 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: April 10, 2026. 
  2. ^ a b "Symptoms and Causes of Irritable Bowel Syndrome". NIDDK. 23 Şubat 2015. April 5, 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: April 10, 2026. 
  3. ^ a b c Chey WD, Kurlander J, Eswaran S (Mart 2015). "Irritable bowel syndrome: a clinical review". JAMA. 313 (9): 949-58. doi:10.1001/jama.2015.0954. PMID 25734736. 2 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Nisan 2026. 
  4. ^ "Treatment for Irritable Bowel Syndrome". NIDDK. 23 Şubat 2015. April 6, 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: April 10, 2026. 
  5. ^ Quigley, Eamonn M.M. (2013). "Treatment level 1". Irritable Bowel Syndrome: Diagnosis and Clinical Management (First bas.). Chichester, West Sussex: Wiley-Blackwell. ISBN 9781118444740. 8 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ a b Alexandros Hadjivasilis, Constantinos Tsioutis, Adamantios Michalinos, Dimitrios Ntourakis, Dimitrios K. Christodoulou, and Aris P. Agouridis (2019). "New insights into irritable bowel syndrome: from pathophysiology to treatment". Ann Gastroenterol. 32 (6): 554-564. doi:10.20524/aog.2019.0428. PMC 6826071 Özgürce erişilebilir. PMID 31700231. 
  7. ^ "Irritable bowel syndrome - Symptoms and causes" (İngilizce). Mayo Clinic. 5 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2026. 
  8. ^ Ford AC, Sperber AD, Corsetti M, Camilleri M (2020). "Irritable bowel syndrome". Nature Reviews Disease Primers. 6 (1): 59. doi:10.1038/s41572-020-0189-1.  |erişim-tarihi= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım)KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi (link)
  9. ^ Barbara G; ve diğerleri. (2023). "Rome IV Criteria for Irritable Bowel Syndrome: A Review". Gastroenterology. 29 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Nisan 2026. KB1 bakım: Diğerlerinin yanlış kullanımı (link)
  10. ^ a b "Rome IV Criteria" (İngilizce). Rome Foundation. 19 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2026. 
  11. ^ Monash University. "The Low FODMAP Diet for IBS". 4 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Nisan 2026. 
  12. ^ Vasant, S. (2024). "Psychological therapies in IBS management". British Society of Gastroenterology. 13 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2026.