İtalyan Ceza Kanunu

İtalyan Ceza Kanunu (İtalyanca: Codice penale) İtalyan hukuk düzeninde ceza hukuku alanındaki normların kodifiye edilmiş ve temel derlemesini oluşturmaktadır. Kanun, hazırlanmasında başlıca rolü üstlenen Mussolini Hükûmeti'nin Adalet Bakanı Alfredo Rocco'nun adından dolayı "Rocco Ceza Kanunu" olarak da anılmaktadır. Kanun, Anayasa ve özel kanunlarla birlikte İtalyan ceza hukukunun kaynaklarından biridir. Zaman içinde çok sayıda değişikliğe uğramış olmakla birlikte, günümüzde hâlen yürürlüktedir.

İtalya Yarımadası'nda yürürlüğe giren ilk ceza kanunu, 1819 tarihli İki Sicilya Krallığı Ceza Kanunudur. Sardinya (Sabauda) Ceza Kanunu, İtalya'nın siyasi birliğinin sağlanması sürecinde 1859 yılında yarımadanın geri kalanına uygulanmıştır. Bununla birlikte, 1861-1889 yılları arasında iki ayrı ceza kanunu birlikte yürürlükte kalmıştır Zira Toskana, kendi ceza kanununu uygulamaya devam etmiştir. Toskana Ceza Kanunu, 1853 yılında yeniden yürürlüğe konulan ölüm cezasını, 1859 yılında tekrar kaldırmıştı.

Normatif birlik, Adalet Bakanı Giuseppe Zanardelli'nin adını taşıyan Zanardelli Ceza Kanunu ile sağlanmıştır. Bu kanun, 30 Haziran 1889 tarihinde kabul edilmiş ve 1 Ocak 1890 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Mussolini hükûmeti döneminde, 4 Aralık 1925 tarihli ve 2260 sayılı yetki kanunu, yürürlükteki ceza kanununun değiştirilmesi yetkisini hükûmete tanımıştır. Yeni ceza mevzuatı, teknik olarak Manzini'nin yönetimi altında hazırlanmış ve 19 Ekim 1930 tarihinde kabul edilmiştir. Kanun, 19 Ekim 1930 tarihli ve 1398 sayılı Kraliyet Kararnamesi ile ilan edilmiş, 26 Ekim 1930 tarihli ve 251 sayılı (olağanüstü) Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Temmuz 1931 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kraliyet kararnamesinde, İtalya Kralı III. Vittorio Emanuele, dönemin Hükûmet Başkanı Benito Mussolini ve Adalet Bakanı Alfredo Rocco'nun imzaları yer almaktadır.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında, ceza kanununun yeni siyasal düzene uyarlanması amacıyla 1944 ve 1947 yıllarında ilk zorunlu reformlar gerçekleştirilmiştir. Bu dönemden itibaren yeni bir ceza kanununun kabul edilmesi amacıyla çok sayıda inceleme komisyonu kurulmuş, raporlar ve kanun taslakları hazırlanmıştır. Rocco Ceza Kanunu, farklı siyasal çevreler tarafından yoğun biçimde eleştirilmiştir. Ayrıca akademik çevreler ve hukuk uygulayıcıları, anayasal ilkelere tam olarak uygun, çağdaş ve yeni bir ceza kanununun geciktirilemeyeceği yönünde defalarca görüş bildirmiştir.

Yıllar içinde ceza kanunu, Parlamento tarafından yapılan yasal değişiklikler ve Anayasa Mahkemesi içtihadı yoluyla kademeli olarak reforme edilmiştir. Bu değişiklikler sayıca fazla, kapsamlı ve önemli nitelikte olmuş; kanunun genel yapısını önemli ölçüde değiştirmiştir. Ancak söz konusu reformlar, bütüncül bir sistematik çerçeveye dayanmamış ve doktrinde her zaman olumlu karşılanmamıştır.