Bakteri kapsülü, birçok bakteride ortak olan büyük bir yapıdır. Hücre zarfının dışında yer alan bir polisakkarit tabakasıdır ve bu nedenle bir bakteri hücresinin dış zarfının bir parçası olarak kabul edilir. İyi organize edilmiş bir tabakadır, yıkamakla kolayca kaybolmaz ve çeşitli hastalıklara neden olabilir.
Hem gram negatif hem de gram pozitif bakterilerde bulunan kapsül, lipopolisakkaritler ve lipoproteinler içeren ve yalnızca gram negatif bakterilerde bulunan ikinci lipit zarından (bakteriyel dış zar) farklıdır. Kapsülü oluşturan amorf, yapışkan salgı, ortama yayılıp gevşek, sınırları belirsiz bir salgı olarak kaldığında, buna yapışkan tabaka denir. Kapsül ve sümük tabakası bazen glikokaliks terimi altında özetlenir.
Tanımı
Çoğu bakteriler dış yüzeyinde su bakımından zengin kapsül adı verilen ince yapılarla veya ince bir zarla çevrilidirler. Bazı yuvarlak (Streptococcus pyogenes, S. pneumoniae, vs.), çomak biçimli (P. multocida, B. anthracis, Klebsiella pneumoniae, vs.) mikroorganizmalar da hücre duvarından ayrı olarak ve bunun dışında jelatinöz, viskoz, elastik veya mukoid karakterde higroskopik ve organize olmuş bir tabaka bulunur ki buna kapsül denir.
Kalınlığı mikroorganizma türüne göre 0,2-10 mikron arasındadır. Bakteriye antijenik özellik kazandırırlar. Kapsülünü bir şekilde kaybeden antijenik, antifagositik, virülens ve patojenik kabiliyetinde azalma olur fakat yaşamına devam eder. Aynı zamanda vücut içerisinde ve dışında bulunan kimyasal antibakteriyal, fiziksel faktörlere karşı direnci azalır ve kolayca ölür. Bu yapılar bakteri hayatı için şart değil fakat kapsüle sahip olan patojenik bakteriler fagositoza karşı bir dirence sahip olurlar. Ayrıca enfekte ettikleri hayvanlara karşı virülensleri (hastalık yapma kabiliyetleri) artar. Bu kapsüllü bakterilere örnek olarak Streptococcus mutants, Xanthomonas ve Bacillus anthracis verilebilir.
Yüzeyinde ince zar bulunan bakterilere örnek olarak ise Leuconostoc mesenteroides verilebilir. Kapsül bakterilerde genellikle polisakkarit yapıdadır (örn.: S. pyogenes, S. pneumoniae). Buna karşın Bacillus anthracis'de kapsül protein karakterde (D-glutamik asit monomerlerinin birbirlerine alfa-peptid zincirlerinden oluşmuş polimerler) ve B. megaterium da ise kapsülün yapısında hem polisakkarit hem de protein bulunmaktadır.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ Peterson, Johnny W. (1996). Bacterial Pathogenesis. University of Texas Medical Branch at Galveston. ISBN 978-0-9631172-1-2. PMID 21413346. 25 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2018.
- ^ Gao S, Lewis GD, Ashokkumar M, Hemar Y (Ocak 2014). "Inactivation of microorganisms by low-frequency high-power ultrasound: 1. Effect of growth phase and capsule properties of the bacteria". Ultrasonics Sonochemistry. 21 (1): 446-53. Bibcode:2014UltS...21..446G. doi:10.1016/j.ultsonch.2013.06.006. PMID 23835398.
- ^ Hathaway LJ, Grandgirard D, Valente LG, Täuber MG, Leib SL (March 2016). "Streptococcus pneumoniae capsule determines disease severity in experimental pneumococcal meningitis". Open Biology. 6 (3): 150269. doi:10.1098/rsob.150269. PMC 4821241
. PMID 27009189.