Kiğı
İlçe
Kiğı'da bulunan Balaban Bey Cami
Kiğı'da bulunan Balaban Bey Cami
Türkiye'de yeri
Türkiye'de yeri

İlçe sınırları haritası
ÜlkeTürkiye
İlBingöl
Coğrafi bölgeDoğu Anadolu Bölgesi
İdare
 • KaymakamHüseyin Çamkerten
 • Belediye başkanıHikmet Özüağ (AK Parti)
Yüzölçümü
 • Toplam483 km²
Rakım1512 m
Nüfus
 (2018)
 • Toplam5.013
 • Kır
1,906
 • Şehir
2.957
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu12000
İl alan kodu426
İl plaka kodu12

Kiğı, Bingöl ilinin bir ilçesidir. İlçenin yüzölçümü 483 km²dir. Bu alan il yüzölçümünün yüzde 5,39'udur. İlçenin deniz seviyesinden yüksekliği 1.512 metredir. İl merkezinden uzaklığı 75 kilometredir. Bölge tamamen engebelidir ve büyük bir bölümü ormanlarla kaplıdır.

İlçe merkezi dışında belediye bulunmamaktadır. 4 mahalle muhtarlığı, 28 köyü ve 72 mezrası mevcuttur.

Tarihçe

Kiğı'da yerleşimin ne zaman başladığı kaynaklarla ortaya konulamamaktadır. Tarihi Kiğı yerleşimi, günümüz yerleşiminin kuzeydoğusundaki kayalık Görgeç Tepe üzerinde inşa edilmiş Kiğı (Görgeç) Kalesi etrafında teşekkül etmiştir. 13. yüzyıl başlarında Moğollarca kalenin tahrip edilmesi ve sonrasında da kalenin önemini kaybetmesiyle Eskişehir (Kaleli) Mahallesinde günümüz yerleşimin nüvesi oluşmaya başlamıştır.

Yavuz Sultan Selim'in 1514 yılında gerçekleştirdiği İran Seferi sırasında Osmanlı topraklarına katılmıştır. 1518 yılında yapılan ilk tahrirde Diyarbekir Eyaletinin sancağı olarak teşkil edilmiş olup sancak merkezi Kiğı yerleşimi yanı sıra Belde, Gevenlü, Anderis, Sancak, Küçük (Göcek), Kortu, Gürzegin (Gürzelik), Kızucan (Kuzican) adında 8 nahiyesi bulunmaktadır. 1525-1530 tahririnde Kiğı, Küçük (Göcek), Gevenlü, Anderis, Koçakmaz, Sancak, Kurdöküzü, Kızucan, Gürzegin adında 9 nahiyesi bulunmaktadır. 1553 yılında Erzurum Eyaletine bağlanan yerleşim uzun yıllar bu eyaletin sancağı statüsünü sürdürmüştür. Bu tarihlerde; Kiğı kasabası ile Sancak, Gevenlü, Göcek (Küçük), Anderis, Kortu, Kurdöküzü, Koçakmaz, Lekzi adlarında da nahiyeleri bulunmaktadır. Osmanlı'nın ilk yıllarında, uzun süren savaşlar nedeniyle sancağı bağlı köylerin önemli kısmı harap olduğundan boş bulunmaktaydı. 1530 yılında 31 köy ve 6 mezra bulunan sancakta, 1 aşirete bağlı 6 cemaatte 900 hâne, 288 mücerred, 73 muaf nefer kaydedilmiştir. Sancak genelinde 4120 hane bulunmaktadır.

1530 yılında Kiğı nahiyesine bağlı da bir kısmı ıssız olmak üzere 43 köy bulunmaktadır. Aynı tarihte Kiğı kasabasında 239'u Hristiyan (Ermeni) olmak üzere 289 hane (erkek ev reisi olan) olup ayrıca 25 muaf hane bulunmaktadır. Muaf hanelerinde cami görevleriyle uğraşan Müslümanlar olduğu değerlendirilmektedir. Ayrıca bu tarihte kasabada 49'u Hristiyan ve 21'i Müslüman olmak üzere toplam 70 mücerred (yetişkin bekar erkek) de kaydedilmiştir. Buna göre 1530 yılı Kiğı kasaba nüfusu; klasik hane katsayısı olan 5 ile çarpıldığında takribi 1.640 kişiden oluşmaktadır. 1553 yılı kayıtlarında Kiğı kasabasının; sadece Müslümanların yaşadığı 28, sadece Hristiyanların yaşadığı 18 ve Hristiyan-Müslüman karışık 6 olmak üzere 49 köyü bulunmaktadır. 1553 yılında Kiğı kasabasında 308'i Hristiyan olmak üzere toplam 384 hane (erkek ev reisi olan) ile 42 muaf kaydedilmiştir. Yine aynı tarihte 112'si Hristiyan olmak üzere toplam toplam 140 mücerred (yetişkin bekar erkek) de kaydedilmiştir. Buna göre 1553 yılı Kiğı kasaba nüfusu; klasik hane katsayısı olan 5 ile çarpıldığında takribi 2.270 kişiden oluşmaktadır. 1553 yılında kasaba merkezinde Habeş ve Varteriş adıyla Hristiyanların yaşadığı iki mahalle bulunmaktadır.

1839 yılında 17 nahiye ve 250 köyün bağlı olduğu Kiğı kazası, Erzurum Vilayetine bağlanmıştır. 1845 yılında askeri amaçlı, sadece erkek nüfusu tespit etmek için yapılan nüfus sayımında Kiğı'da 5.220 erkek kaydedilmiş olup bu tarihte bir bu kadar kadın nüfusu olduğu kabulüyle kasaba merkezinde 10 bin kişinin yaşadığı değerlendirilmektedir. Vital Cuinet, kaza genelindeki nüfusun toplam 41.225 kişi olduğunu belirtmiştir. 1916 yılında Ruslar tarafından ele geçirilen Kiğı, aynı yılın 20 Kasım'ında Rus işgalinden kurtarılmıştır. 1926'da ilçe statüsünde Erzincan'a, Bingöl'ün il olmasıyla da 1936 yılında Bingöl'e bağlandı. Kasabanın nüfusu Cumhuriyetin ilk yıllarında oldukça azalmış olup 1935 yılı Genel Nüfus Sayımında Kiğı nüfusu 1.041 kişiden oluşmaktadır.

Tarihi Yapılar

Kiğı şehir merkezinde; Akkoyunlular döneminde, Akkoyunlu hükümdarı Fahreddin Kutlu Bey'in torunu Kiğı yöneticisi Piltan (Pilten) Bey tarafından 1415/1416'da yaptırılan Balaban Bey ve Piltan Bey adlarıyla bilinen cami bulunmaktadır. Cami de Piltan Bey'in babası Pir Ali Bayandur'un mezarı da yer almaktadır.

Nüfus

1845 yılında yapılan askeri amaçlı sayımda Kiğı Kazasının toplam erkek nüfusunun 5.220 olduğu tespit edilmiştir. 1892'deki kayıtlara göre, Kiğı Kazasının toplam nüfusunu 41.225 olarak belirtilmektedir.

Yıl Toplam Şehir Kır
Kiğı ilçesi (Erzincan)
1927 26.538 798 25.740
1935 33.297 1.041 32.256
Kiğı ilçesi (Bingöl)
1940 26.615 987 25.628
1945 27.988 1.072 26.916
1950 31.941 1.135 30.806
1955 38.156 1.209 36.947
1960 43.902 1.430 42.472
1965 47.431 2.242 45.189
1970 52.330 5.083 47.247
1975 58.855 5.598 53.257
1980 54.035 6.267 47.768
1985 48.790 4.091 44.699
1990 11.438 4.544 6.894
2000 6.780 4.684 2.096
2007 5.159 3.470 1.689
2008 5.672 3.913 1.759
2009 4.945 3.220 1.725
2010 5.051 3.328 1.723
2011 5.803 4.021 1.782
2012 4.886 3.062 1.824
2013 5.500 3.407 2.093
2014 5.496 3.485 2.011
2015 4.958 3.117 1.841
2016 4.838 2.991 1.847
2017 5.097 3.286 1.811
2018 5.013 2.832 2.181
2019 4.578 2.680 1.898
2020 4.863 2.957 1.906


Notlar

  1. ^ Adaklı, Yayladere ve Yedisu ilçelerinin kurulması ile nüfus azalmıştır.

Kaynakça

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 29 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2021. 
  2. ^ "HGM | Harita Genel Müdürlüğü - Ulusal Haritacılık Kurumu". www.harita.gov.tr. 3 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2025. 
  3. ^ "Kığı Haritası Kığı Nerede". www.haritatr.com. 19 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2026. 
  4. ^ a b c Soylu, Hasbi (2011). "Tarihte Önemi Azalan Yerleşmelere Bir Örnek: Kiğı". Doğu Coğrafya Dergisi. 12 (17). DergiPark. ss. 87-110. 26 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi23 Temmuz 2026. 
  5. ^ Baş, Yaşar (2013). "Kiğı Sancak Beyleri, Eşkıyalık Ve Sosyal Düzeni Sağlama Çabaları (1514-1852)" (PDF). Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi. 102 (202). bingol.edu.tr. ss. 55-88. 12 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)14 Temmuz 2026. 
  6. ^ Koç, Yunus (2004). "XVI. Yüzyılın İlk Yarısında Kiğı Sancağı'nda İskan ve Toplumsal Yapı". Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 16. DergiPark. ss. 129-156. 28 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi14 Temmuz 2026. 
  7. ^ Karadeniz, Vedat; Altınbilek, M. Samet (2018). "Erzincan İlinin Topografik Analizi ve İdari Sınırlar İlişkisi, Bazı Sorunlar". Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. XI (I). Erzincan Üniversitesi. ss. 283-304. 2 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi2 Mart 2020. 
  8. ^ Uzun, Celalettin; Uğurlu, Yaşar (2019). "Kiğı Piltan (Pilten) Bey Camisi". Vakıflar Dergisi, 51. DergiPark. ss. 45-72. 4 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi23 Temmuz 2026. 
  9. ^ Küçük, Cevdet (1977). "Tanzimat Devrinde Erzurum'un Nüfus Durumu" (PDF). İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi. 7 (13). Edebiyat Fakültesi Matbaası. ss. 185-224. 12 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi15 Eylül 2020. 
  10. ^ Cuinet, Vital (1892). La Turquie D’Asie: Géographie Administrative statistique descriptive et raissonnée de chaque province de l'Asie-mineure. II. Paris: Ernsest Leroux. ss. 241-474. 
  11. ^ "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  12. ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  13. ^  . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016. 
  14. ^  . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  15. ^  . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  16. ^  . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  17. ^  . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021. 
  18. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  21. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  22. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  23. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  24. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  25. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  26. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  27. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  28. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  29. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  30. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  31. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  32. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  33. ^ a b c d e f
    • "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
    • "Kiğı Nüfusu - Bingöl". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
    • "Bingöl Kiğı Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)

Dış bağlantılar