Kızıl Meydan

Kızıl Meydan

UNESCO Dünya Mirası
Kızıl Meydan ve çevresindeki mimari yapı topluluğu
Konum	Rusya
Kriter	Kültürel: i, ii, iv, vi
Referans	545
Tescil	1990 (14. oturum)
Bölge	Avrupa
Koordinatlar	55°45′15″K 37°37′12″D / 55.75417°K 37.62000°D / 55.75417; 37.62000

Kızıl Meydan (Rusça: Красная площадь, Krasnaya ploşçad), Rusya'nın başkenti Moskova'nın tarihî merkezinde bulunan bir meydandır. Batısında Moskova Kremlini, doğusunda GUM ile Orta Ticaret Sıraları, kuzeyinde Devlet Tarih Müzesi ve Diriliş Kapısı, güneyinde ise Aziz Vasil Katedrali yer alır. Meydan güneydoğuda Vasilyevski İnişi üzerinden Moskova Nehri'ne açılmaktadır. Moskova'nın ve Rusya'nın en tanınmış simgelerinden biri olan meydan, yüzyıllar boyunca pazar yeri, devlet töreni alanı, dinî alay güzergâhı, infaz alanı, askerî geçit töreni sahası ve kamusal etkinlik mekânı olarak kullanılmıştır.

Yaklaşık 330 metre uzunluğunda ve 75 metre genişliğinde olan meydanın yüzölçümü 24.750 metrekaredir. Yüzeyi gabro-diyabaz bloklardan oluşan taş döşemeyle kaplıdır. Büyük ölçüde yayalara ayrılmış olmakla birlikte Kremlin'in Spasskaya Kapısı'na ulaşan resmî araçların geçişinde de kullanılmaktadır.

Kızıl Meydan ile Moskova Kremlini, Rusya tarihinin önemli siyasi ve kültürel olaylarıyla bağlantıları ve farklı dönemlere ait mimari eserleri nedeniyle 1990 yılında (i), (ii), (iv) ve (vi) kriterleri kapsamında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.

Bugünkü Kızıl Meydan'ın bulunduğu alan tarih boyunca farklı adlarla anıldı. Meydanla ilgili bilinen ilk yazılı kayıt, 1434 yılında Moskova'da ölen Maksim adlı dinî figürün “Torg'un arkasındaki” Boris ve Gleb Kilisesi'ne gömüldüğünü belirten bir kroniktir. Rusçada “pazar” veya “ticaret alanı” anlamına gelen Torg adı 17. yüzyılın başlarına kadar kullanıldı. Meydan yalnızca ticaret için değil, devlet törenleri, dinî alaylar, cezalandırmalar ve halka açık infazlar için de kullanılıyordu.

Alan daha sonra Pojar (Пожар) adıyla anılmaya başlandı. Sözcük günümüz Rusçasında “yangın” anlamına gelse de tarihî kullanımında ticaretin yapıldığı boş veya açık alanı da ifade ediyordu. Bu nedenle adın yalnızca meydandaki yapıların bir yangında yok olmasından kaynaklandığı açıklaması kesin kabul edilmemektedir. Meydan için zaman zaman “Büyük Meydan” anlamındaki Bolşaya ploşçad adı da kullanıldı.

Krasnaya ploşçad adı resmî belgelerde ilk kez 23 Nisan 1661 tarihinde görüldü ve kısa sürede önceki adların yerini aldı. Adın kökenine ilişkin geleneksel açıklamaya göre eski Rusçada krasnaya sözcüğü yalnızca “kızıl” veya “kırmızı” değil, “güzel” anlamına da geliyordu. Dolayısıyla meydanın adı Sovyetler Birliği, komünizm veya kırmızı tuğlalı Kremlin duvarlarıyla bağlantılı değildir. Bununla birlikte adın, meydanın 17. yüzyılda sıradan bir pazar yerinden devlet törenlerinin düzenlendiği gösterişli bir alana dönüşmesiyle ilişkili olabileceği de ileri sürülmüştür.

Kızıl Meydan kuzeybatıdan güneydoğuya doğru uzanan düzensiz bir dikdörtgen biçimindedir. Güneybatı sınırını Kremlin'in doğu duvarı ile Nikolskaya, Senatskaya ve Spasskaya kuleleri oluşturur. Kuzeydoğusunda GUM ile Orta Ticaret Sıraları; kuzeybatısında Devlet Tarih Müzesi, Diriliş Kapısı ve Kazan Katedrali bulunmaktadır. Güneydoğu ucunda Aziz Vasil Katedrali, Minin ve Pojarski Anıtı ve Lobnoye Mesto yer alır.

Meydanın kuzeyinden Tverskaya Caddesi yönüne, güneyinden ise Vasilyevski İnişi ve Bolşoy Moskvoretski Köprüsü üzerinden Zamoskvoreçye'ye ulaşılır. Meydandan doğuya doğru Moskova'nın en eski ulaşım ve ticaret güzergâhları arasında bulunan Nikolskaya, İlyinka ve Varvarka caddeleri ayrılır. Kızıl Meydan, mimari açıdan Kremlin ile bütünlük oluştursa da tarihsel olarak Kitay-gorod bölgesinin bir parçasıdır.

Meydanın bugünkü gabro-diyabaz taşları 1930 yılında döşendi. Karelya'daki Ropruçey yatağından getirilen yaklaşık 10 × 20 santimetre boyutlarındaki taş bloklar, ağır askerî araçların yükünü taşıyabilecek kalınlıkta hazırlandı. 1972-1974 yıllarındaki çalışmalar sırasında taşlar sökülerek yeniden sıralandı ve beton bir zemin üzerine yerleştirildi. Meydanın döşemesi daha sonraki yıllarda kısım kısım onarıldı.

Kremlin'in doğu tarafı Moskova ve Neglinnaya nehirleri gibi doğal engellerle korunmadığı için savunma bakımından yapının en zayıf bölümüydü. III. İvan, yeni Kremlin duvarlarının önünde açık bir savunma alanı oluşturmak amacıyla 1493 ve 1495 yıllarında duvarların yaklaşık 110 sajen, yani 230 metre çevresindeki yapıların kaldırılmasını emretti. Bu çalışmalar meydanın oluşmasının başlangıcı kabul edilmektedir.

İtalyan mimar Aloisio da Milano, 1508-1516 yılları arasında Kremlin'in doğu duvarı boyunca Moskova Nehri ile Neglinnaya Nehri'ni birbirine bağlayan büyük bir savunma hendeği yaptırdı. Alevizov Hendeği olarak bilinen yapı yaklaşık 541 metre uzunluğunda, 36 metre genişliğinde ve yer yer 13 metre derinliğindeydi. Nikolskaya, Spasskaya ve Konstantino-Yeleninskaya kapılarından hendeğin üzerinden geçen köprülerle meydana ulaşılabiliyordu.

Açık alan kısa süre içinde Moskova'nın başlıca ticaret merkezi hâline geldi. Ahşap tezgâhlar ve dükkânlar doğu kesiminde toplandı; İlyinka ile Varvarka caddeleri boyunca Yukarı, Orta ve Aşağı Ticaret Sıraları oluştu. 1547'deki büyük yangının ardından Korkunç İvan dükkânların yeniden düzenlenmesini emretti. Ahşap ticaret sıralarının yerini 1595 yılından itibaren taş yapılar almaya başladı.

Meydanın güneyinde, Kazan Hanlığı'nın ele geçirilmesinin anısına Korkunç İvan'ın emriyle 1555-1561 yılları arasında Hendek Üzerindeki Şefaat Katedrali inşa edildi. Daha sonra Aziz Vasil Katedrali adıyla tanınan yapı, meydanın günümüzdeki siluetinin ilk belirleyici unsurlarından biri oldu.

Lobnoye Mesto'nun ilk yazılı kaydı 1549 yılına aittir. Taştan yapılmış yükselti, çarlık emirlerinin halka duyurulduğu ve dinî törenlerin gerçekleştirildiği bir kürsüydü. Yaygın inanışın aksine, meydandaki infazların tamamı yapının üzerinde gerçekleştirilmedi; infazlar çoğunlukla platformun çevresindeki farklı noktalarda yapılıyordu.

17. yüzyılda meydan ticaret alanı olmasının yanında devlet ve dinî törenlerin merkezine dönüştü. Palmiye Pazarı'nda düzenlenen “eşek üzerinde yürüyüş” töreninde patrik bir eşeğe binerek Aziz Vasil Katedrali'nden Kremlin'e ilerliyor, hayvanın dizginlerini ise çar tutuyordu. Yabancı hükümdarların ve elçilerin kabulünde askerler meydanın iki tarafında tören düzeninde sıralanıyordu.

Dmitri Pojarski ve Kuzma Minin yönetimindeki gönüllü ordunun 1612 yılında Moskova'yı Lehistan-Litvanya birliklerinden kurtarmasının ardından meydanın kuzey tarafında Kazan Katedrali yaptırıldı. İlk ahşap yapı bir yangında zarar gördükten sonra 1630'lu yıllarda taş katedralle değiştirildi.

Spasskaya Kulesi 1624-1625 yıllarında İskoç mimar Christopher Galloway'in tasarımı doğrultusunda yükseltildi ve saatli çan kulesiyle tamamlandı. Kremlin'in diğer kulelerine de 17. yüzyılın sonlarına doğru çadır biçimli çatılar eklendi. Meydandaki son ahşap yapılar 1679-1680 yıllarında kaldırıldı.

Rusya'nın ilk halka açık tiyatrolarından biri 1702 yılında Nikolskaya Kapısı yakınında kuruldu. Yapı 1737'deki yangında yıkıldı. 18. yüzyılın ikinci yarısında ticaret yapıları taşla yenilendi; Matvey Kazakov Lobnoye Mesto'yu 1786 yılında yeniden düzenleyerek birkaç metre doğuya taşıdı.

Meydan 1804 yılında tüccarların talebiyle taşla döşendi. Napolyon'un Rusya Seferi sırasında 1812 Moskova Yangını meydanın çevresindeki yapılara zarar verdi. Kremlin'i meydandan ayıran Alevizov Hendeği 1813 yılında dolduruldu. Hendeğin bulunduğu yere ağaç sıraları dikildi; yangında zarar gören ticaret yapıları kaldırılarak mimar Joseph Bové tarafından İmparatorluk üslubunda yeni ticaret sıraları inşa edildi.

Minin ve Pojarski Anıtı, halktan toplanan bağışlarla heykeltıraş İvan Martos tarafından hazırlandı ve 20 Şubat 1818 tarihinde I. Aleksandr'ın katıldığı törenle açıldı. Anıt başlangıçta meydanın ortasında, bugünkü GUM'un ana girişinin karşısında bulunuyordu.

Meydanın kuzeybatısındaki eski Zemstvo İdaresi binası 1874 yılında yıkıldı. Yerine Vladimir Şervud ve Anatoli Semyonov'un tasarladığı Devlet Tarih Müzesi inşa edildi. Yapının temeli Ağustos 1875'te atıldı ve müze 1883 yılında kullanıma açıldı.

Doğu tarafındaki eski ticaret yapıları 1888-1893 yıllarında Aleksandr Pomerantsev'in tasarımıyla yeniden inşa edildi. Vladimir Şuhov'un cam ve metal örtüleriyle kapatılan Yukarı Ticaret Sıraları 2 Aralık 1893'te açıldı. Daha sonra GUM adını alan yapı, kendi elektrik santrali, artezyen kuyusu, banka, restoran ve haberleşme hizmetleriyle döneminin en gelişmiş ticaret merkezlerinden biriydi.

Meydan 1892 yılında elektrikli sokak lambalarıyla aydınlatılmaya başlandı. İlk tramvay hattı 1909 yılında Kızıl Meydan'dan geçirildi.

Kızıl Meydan, 1917'de Moskova'da yaşanan devrimci çatışmaların başlıca alanlarından biri oldu. Kremlin'e yönelik topçu ateşi meydanın çevresindeki bazı yapılara zarar verdi. Ekim Devrimi'nin ardından meydan yeni Sovyet yönetiminin tören, propaganda ve anma merkezi hâline getirildi. Kremlin duvarının önünde devrim sırasında ölenler için toplu mezarlar oluşturuldu ve zamanla Kremlin Duvarı Nekropolü meydana geldi.

Vladimir Lenin'in ölümünden sonra ilk ahşap mozolesi Ocak 1924'te birkaç gün içinde inşa edildi. Aynı yıl daha büyük ikinci bir ahşap yapı hazırlandı. Mimar Aleksey Şçusev tarafından tasarlanan granit ve labradoritten yapılmış günümüzdeki mozole 1929-1930 yıllarında inşa edildi.

Meydanın askerî geçitlere uygun hâle getirilmesi amacıyla 1930'lu yıllarda önemli değişiklikler yapıldı. Minin ve Pojarski Anıtı 1930'da Aziz Vasil Katedrali'nin önündeki bugünkü yerine taşındı. Kazan Katedrali 1936'da, Diriliş Kapısı ile İver Şapeli ise 1931'de yıkıldı. Meydanın eski taş döşemesi 1930 yılında gabro-diyabaz bloklarla değiştirildi ve tramvay hattı kaldırıldı.

Sovyet döneminde 1 Mayıs ve 7 Kasım törenleri, askerî geçitler, sporcu yürüyüşleri ve kitlesel gösteriler düzenli olarak Kızıl Meydan'da yapıldı. Devlet yöneticileri törenleri Lenin Mozolesi'nin üzerindeki platformdan izledi. Meydan 1963 yılında motorlu araç trafiğine kapatılarak yaya alanına dönüştürüldü.

II. Dünya Savaşı sırasında Kremlin ile Kızıl Meydan, Alman hava saldırılarına karşı kapsamlı biçimde kamufle edildi. Meydana ahşap yapılarla sahte sokaklar ve bina cepheleri kuruldu; Lenin Mozolesi geçici bir yapı altında gizlendi, Kremlin kulelerinin yıldızları ve Aziz Vasil Katedrali'nin renkli kubbeleri örtüldü veya koyu renklere boyandı.

Alman kuvvetlerinin Moskova'ya yaklaştığı sırada, 7 Kasım 1941 tarihinde Ekim Devrimi'nin 24. yıl dönümü için Kızıl Meydan'da askerî geçit düzenlendi. Yaklaşık 25 dakika süren törenin ardından katılan birliklerin bir bölümü doğrudan Moskova savunma hatlarına hareket etti. Geçit, savaş sırasında Sovyet halkının moralini yükseltmeyi amaçlayan sembolik bir olay hâline geldi.

Nazi Almanyası'nın yenilmesinin ardından 24 Haziran 1945 tarihinde 1945 Moskova Zafer Geçit Töreni düzenlendi. Mareşal Georgi Jukov'un kabul ettiği törende Sovyet cephelerini temsil eden birlikler meydandan geçti; ele geçirilen Nazi sancakları Lenin Mozolesi'nin önüne bırakıldı.

Moskova Kremlini ile Kızıl Meydan'ın 1990 yılında Dünya Mirası Listesi'ne alınmasının ardından Sovyet döneminde yıkılan bazı yapılar yeniden inşa edildi. Kazan Katedrali 1990-1993, Diriliş Kapısı ile İver Şapeli ise 1994-1995 yıllarında tarihî plan ve görsellerden yararlanılarak yeniden yapıldı.

Meydan 1990'lı yıllardan itibaren askerî ve devlet törenlerinin yanında konserler, festivaller ve spor etkinlikleri için de kullanılmaya başlandı. Aralarında Paul McCartney, Roger Waters, Scorpions, Red Hot Chili Peppers, The Prodigy, t.A.T.u. ve Linkin Parkın bulunduğu sanatçılar burada konser verdi. İlk büyük buz pateni pisti Aralık 2000'de kuruldu; GUM'un önündeki kış etkinlikleri daha sonra düzenli hâle geldi.

Kızıl Meydan, günümüzde de Zafer Günü geçit töreninin ana mekânıdır. Meydana erişim devlet törenleri, konserler ve diğer büyük etkinliklerin hazırlıkları sırasında geçici olarak sınırlandırılabilmektedir.

Kızıl Meydan'ın günümüzdeki görünümü 15. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar farklı dönemlerde oluşturulan dinî, askerî, ticari ve anıtsal yapıların bir araya gelmesiyle oluşmuştur. UNESCO kapsamındaki Kızıl Meydan yapıları Aziz Vasil Katedrali, Lobnoye Mesto, Lenin Mozolesi ve Devlet Tarih Müzesi'dir. Meydan ayrıca Kremlin'in doğu duvarı ve kuleleri, GUM, Orta Ticaret Sıraları, Kazan Katedrali, Diriliş Kapısı, İver Şapeli, Minin ve Pojarski Anıtı ile Kremlin Duvarı Nekropolü tarafından çevrelenmektedir.

Kremlin'in Kızıl Meydan'a bakan doğu duvarında Nikolskaya, Senatskaya ve Spasskaya kuleleri bulunmaktadır. Nikolskaya ve Spasskaya kuleleri, İtalyan mimar Pietro Antonio Solari tarafından 1491 yılında inşa edildi. Kremlin'in başlıca tören girişi olan Spasskaya Kapısı, çarların, patriklerin ve yabancı elçilerin geçişlerinde kullanılıyordu. Kulenin saatli üst bölümü 1624-1625 yıllarında Christopher Galloway'in katkısıyla tamamlandı.

Senatskaya Kulesi de 1491 yılında inşa edildi. Uzun süre adı bulunmayan kule, arkasındaki Kremlin Senatosu'nun 18. yüzyılda tamamlanmasının ardından bugünkü adını aldı. Lenin Mozolesi kulenin önünde yer almaktadır.

Meydanın güney ucundaki Aziz Vasil Katedrali, resmî adıyla Hendek Üzerindeki Meryem Ana'nın Şefaati Katedrali, 1555-1561 yıllarında Kazan Hanlığı'nın ele geçirilmesini anmak amacıyla yaptırıldı. Bir merkezî kilisenin çevresindeki sekiz kiliseden oluşan yapı, geçitlerle birbirine bağlanan asimetrik bir plana sahiptir. 1588'de Aziz Vasil'in mezarı üzerine onuncu kilisenin eklenmesiyle yapı yaygın olarak Aziz Vasil Katedrali adıyla anılmaya başlandı.

Katedralin dış görünümü 17. ve 18. yüzyıllardaki değişikliklerle bugünkü biçimini aldı. Renkli kubbeler ve cephe bezemeleri başlangıçtaki tasarımın parçası değildi. Yapı 1928 yılında Devlet Tarih Müzesi'nin şubesi oldu. Günümüzde müze olarak kullanılmakta ve belirli günlerde dinî törenlere ev sahipliği yapmaktadır.

Kızıl Meydan'ın kuzeybatı ucundaki Devlet Tarih Müzesi, 1875-1883 yıllarında Rus canlandırmacı mimari üslubunda inşa edildi. Müzenin kırmızı tuğlalı ve kuleli cephesi Kremlin duvarlarıyla görsel bütünlük sağlayacak biçimde tasarlandı.

Müzenin yanında yer alan çift kemerli Diriliş Kapısı, Kitay-gorod surlarının Kızıl Meydan'a açılan başlıca girişiydi. Kapının önündeki İver Şapeli, Moskova'ya gelenlerin geleneksel olarak ziyaret ettiği dinî yapılardan biriydi. Kapı ile şapel 1931'de askerî araçların geçişini kolaylaştırmak amacıyla yıkıldı ve 1990'lı yıllarda yeniden inşa edildi.

Meydanın doğu cephesinin büyük bölümünü kaplayan GUM binası, tarihî Yukarı Ticaret Sıraları'nın yerinde bulunmaktadır. Aleksandr Pomerantsev tarafından Rus canlandırmacı üslupta tasarlanan dış cephe, Kremlin ve Devlet Tarih Müzesi'yle uyumlu olacak biçimde taş kaplamayla düzenlendi. Vladimir Şuhov'un tasarladığı cam çatılar iç galerileri örtmektedir.

GUM'un güneydoğusunda yer alan Orta Ticaret Sıraları, Roman Klein tarafından tasarlandı ve 1890'lı yıllarda tamamlandı. Yukarı sıralar perakende, orta sıralar ise ağırlıklı olarak toptan ticaret için kullanılıyordu. Sovyet döneminde kamu kurumlarına tahsis edilen Orta Ticaret Sıraları daha sonra Moskova Kremlin Müzelerinin yeni sergi alanlarının oluşturulması amacıyla yeniden düzenlenmeye başlandı.

Meydanın kuzeydoğusundaki Kazan Katedrali, 1612'de Moskova'nın Lehistan-Litvanya birliklerinden kurtarılmasının anısına yaptırıldı. 17. yüzyılda taş olarak yeniden inşa edilen katedral, 1936 yılında yıkıldı. 1990-1993 yıllarında tarihî çizimler ve ölçümler temel alınarak yeniden yapıldı. Katedral, Sovyetler Birliği'nin dağılma sürecinde Moskova'da yeniden inşa edilen ilk önemli dinî yapılardan biri oldu.

Lenin Mozolesi, meydanın batı tarafında Senatskaya Kulesi'nin önünde bulunmaktadır. Basamaklı piramit görünümündeki yapı, koyu kırmızı granit ve siyah labradorit kullanılarak inşa edildi. İçinde Vladimir Lenin'in mumyalanmış naaşı bulunmaktadır. Mozolenin üst bölümü Sovyet dönemindeki geçit törenlerinde devlet yöneticilerinin kullandığı bir tribün işlevi gördü.

Mozolenin arkasında bulunan Kremlin Duvarı Nekropolü, 1917 Moskova ayaklanmasında ölenlerin toplu mezarlarıyla oluşmaya başladı. Daha sonra Sovyet devlet adamları, askerî liderler, devrimciler, bilim insanları ve kozmonotlar buraya defnedildi. Josef Stalin, Yakov Sverdlov, Mihail Kalinin, Kliment Voroşilov, Leonid Brejnev ve Konstantin Çernenko Kremlin duvarı önündeki bireysel mezarlarda; Yuri Gagarin, Maksim Gorki, Nadejda Krupskaya ve çok sayıda kişi ise duvardaki urne nişlerinde yer almaktadır.

Aziz Vasil Katedrali'nin yakınındaki Lobnoye Mesto, beyaz taştan yapılmış dairesel bir törensel platformdur. İlk kez 1549 yılında Korkunç İvan'ın burada halka seslenmesiyle ilgili bir kayıtta anıldı. Çarlık fermanları, savaş ve barış ilanları ile önemli devlet kararları buradan duyuruluyordu. Rus Ortodoks Kilisesi'nin patrikleri de meydandaki törenlerde platformdan halka sesleniyordu.

Yapı infazlarla özdeşleşmiş olsa da ölüm cezaları genellikle platformun üzerinde değil, yakınındaki açık alanda gerçekleştirildi. Lobnoye Mesto, 1786 yılında Matvey Kazakov tarafından yeniden düzenlendi ve önceki konumunun birkaç metre doğusuna taşındı.

Kuzma Minin ile Prens Dmitri Pojarski'yi tasvir eden bronz anıt, 1612 yılında Moskova'nın Lehistan-Litvanya birliklerinden kurtarılmasını anmaktadır. İvan Martos'un tasarladığı eser, Rusya'da devlet yöneticileri yerine halk kahramanlarına adanan ilk büyük anıtlardan biri olarak kabul edilir. Halkın bağışlarıyla finanse edilen anıt 1818 yılında açıldı ve 1930'da askerî törenlere alan açmak amacıyla bugünkü yerine taşındı.

Kızıl Meydan, 17. yüzyıldan itibaren yabancı elçilerin karşılanması, çarlık emirlerinin duyurulması, dinî alaylar ve hanedan törenleri için kullanıldı. Rusya'nın başkentinin Sankt Petersburg'a taşınmasının ardından meydanın günlük siyasi işlevi azalsa da taç giyme törenleri sırasında önemini korudu.

Sovyet döneminde meydan devletin gücünü ve askerî kapasitesini sergileyen başlıca törensel mekân hâline geldi. 1 Mayıs İşçi Bayramı, 7 Kasım Ekim Devrimi yıl dönümü ve askerî başarıların kutlanması için düzenlenen törenler burada gerçekleştirildi. 1941 askerî geçidi ile 1945 Zafer Geçidi meydanın tarihindeki en önemli törenler arasında yer aldı.

Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Zafer Günü geçitleri devam etti. Ağır askerî araçlar 2008 yılında yeniden törenlere katılmaya başladı. Meydan ayrıca resmî karşılamalar, anma törenleri, yılbaşı etkinlikleri, konserler ve spor gösterileri için kullanılmaktadır.

UNESCO Dünya Mirası Komitesi, Moskova Kremlini ve Kızıl Meydan'ı 1990 yılında Dünya Mirası Listesi'ne kaydetti. Tescil edilen alan yalnızca meydanı değil Kremlin yerleşkesini de kapsayan 42,1 hektarlık bir mimari yapı topluluğudur. Koruma alanının çevresinde 1.121,3 hektarlık bir tampon bölge bulunmaktadır.

Alan, insan yaratıcı dehasının ürünü olan mimari eserleri nedeniyle (i), Rus mimarisi ile Avrupa mimari geleneği arasındaki etkileşimi göstermesi nedeniyle (ii), farklı dönemlerin siyasal ve dinî yapılarını bir araya getiren seçkin bir mimari örnek olması nedeniyle (iv) ve 13. yüzyıldan itibaren Rusya'nın başlıca tarihsel ve siyasi olaylarıyla doğrudan bağlantısı nedeniyle (vi) kriterlerini karşılamaktadır. UNESCO değerlendirmesinde Kremlin ve Kızıl Meydan'ın Rus devletinin siyasi, dinî ve kültürel gelişimini yansıtan bütünlüklü bir yapı topluluğu olduğu belirtilmektedir.

• 
  17. yüzyılda Palmiye Pazarı alayı
• 
  Apollinari Vasnetsov'un tasviriyle Spasski Köprüsü'ndeki kitapçılar
• 
  Alevizov Hendeği ve Nikolskaya Kulesi, 1800
• 
  Joseph Bové'nin ticaret sıraları ve Aziz Vasil Katedrali
• 
  Kızıl Meydan, 1820'ler
• 
  1880'lerde meydanın taş döşemesi
• 
  Kızıl Meydan, 1884
• 
  Orta Ticaret Sıraları'nın inşası, 1892
• 
  Aziz Vasil Katedrali ve Spasskaya Kulesi, 1908
• 
  Devrim öncesinde Kızıl Meydan
• 
  Kızıl Meydan ve Moskova Nehri yönü, 1935
• 
  Meydandaki araç trafiği, 1958
• 
  Kızıl Meydan'daki sıcak hava balonu, 1991
• 
  Moskova Nehri yönünden Kremlin ve Kızıl Meydan

• Moskova Kremlini
• Kremlin Duvarı Mezarlığı
• Lenin Mozolesi
• Aziz Vasil Katedrali
• Devlet Tarih Müzesi
• GUM
• Manej Meydanı

• Александров, Юрий (1987). Красная площадь (Rusça) (3. bas.). Moskova: Московский рабочий. 
• Бартенев, Сергей (1912). Московский Кремль в старину и теперь. Исторический очерк кремлёвских укреплений (Rusça). 1. Moskova: Синодальная типография. 
• Бондаренко, Игорь (2006). Красная площадь Москвы: Архитектурный ансамбль (Rusça). Moskova: Вече. ISBN 5-9533-1334-9. 
• Романюк, Сергей (2013). Сердце Москвы. От Кремля до Белого города (Rusça). Moskova: Центрполиграф. 
• Сытин, Пётр (1958). Из истории московских улиц (Rusça). Moskova: Московский рабочий. 

• UNESCO Dünya Mirası Merkezi'nde Moskova Kremlini ve Kızıl Meydan
• Moskova Hükûmetinin sitesinde Kızıl Meydan (Rusça)
• Moskova Kremlin Müzelerinin sitesinde Dünya Mirası alanı (Rusça)
• UNESCO'nun Kızıl Meydan ve Kremlin fotoğraf galerisi