Kozan Kalesi

Kozan Kalesi

Genel bilgiler
Durum	Restore
Tür	Kale
Konum	Adana, Türkiye
Koordinatlar	37°26′30″K 35°48′35″D / 37.44167°K 35.80972°D / 37.44167; 35.80972
Rakım	400 m

Kozan (Sis) Kalesi, Adana'nın Kozan ilçesinde yer alan tarihi bir kaledir. İki ayrı kısımdan oluşan kalenin ana kısmı, sur duvarıyla çevrili bir iç kaleden oluşur. Bölgenin en eski kalelerinden biri olan Kozan Kalesi iki grup halinde inşa edilmiş 44 kule ve burcu bulunmaktadır. İç kalede su kuyuları, sarnıçlar, zindanlar ve mutfaklar gibi çeşitli yapılar yer almaktadır. Dış kale ise sur duvarları ve burçlarla korunan geniş bir avludan oluşmaktadır. Kozan Kalesi, Toros Dağları'nın dar ve uzun bir uzantısı üzerine inşa edilmiştir. Kalenin ana hatları neredeyse 700 metre boyunca kayaları takip eder ve bu uzantının iki tepe noktasını kapsar. Kale, bulunduğu bu konumdan Anavarza, Andıl, Tumlu ve Yılankale'ye açık bir görüş açısına sahiptir.

Kozan Kalesi, Levant bölgesindeki en büyük tahkim edilmiş alanlardan biridir. Uçtan uca uzatıldığında, çevre surlarının uzunluğu neredeyse 3 kilometreyi bulur. Surlar, kuleler, tonozlu mahzenler, sarnıçlar ve konut binaları, bu yüksek kireç taşı kayalığının kıvrımlarına özenle adapte edilmiştir. Bu yapıların büyük çoğunluğu, Ermeni tahkimatlarına özgü bir taş işçiliği olan iyi kesilmiş kabartmalı (rustik) kesme taşlarla inşa edilmiştir. Kalede Bizans sur kalıntılarının yanı sıra, güneydoğuda Memluk işgali sırasında inşa edilen ve üzerinde Arapça bir kitabe bulunan bir giriş koridoru da yer almaktadır.

Bizans döneminden öncesine kadar, bu bölgede bir tahkimat (kale/surlar) bulunduğuna dair herhangi bir kayıt yoktur. Eylül 704 ile Ağustos 705 tarihleri arasında, Sis'teki küçük Grek yerleşimi, İmparator'un kardeşi Heraklios'un yardımıyla bir Arap saldırısını başarıyla püskürtmüştür. O dönemde yerleşim, muhtemelen tepesinde tahkim edilmiş bir akropol bulunan dağın eteklerinde yer alıyordu. 800'lerin başında Sis, bölgeye küçük bir koloni yerleştiren Abbasiler için korunaklı bir sınır hattının parçası haline geldi; Halife Mütevekkil ise 9. yüzyılın ortalarında kentin Bizans döneminden kalma savunma hatlarını yeniden inşa ettirdi. 962 yılının başlarında Kozan Kalesi, II. Nikeforos Fokas komutasındaki Bizans ordusu tarafından ele geçirildi.

1113 yılında Rubenli Baron I. Toros kenti ve kaleyi ele geçirdi; ancak ertesi yıl bölgede yıkıcı bir deprem meydana geldi. Bizans İmparatoru II. Ioannis Komnenos, 1137'de kaleyi tekrar zapt etti. 1172'den önceki bir dönemde Ermeniler Sis'i yeniden işgal ederek alanda inşa faaliyetlerine başladılar. Mleh'in 1174 yılında burada suikaste uğradığı söylenmektedir. 1177 yılından itibaren Kozan Kalesi, Kilikya Ermeni Krallığı'nın kraliyet ikametgâhı ve Ermeni patriklerinin merkezi oldu. 1180 ile 1190 yılları arasında bir dönemde, bu görevin Anavarza'dan aktarılmasıyla Sis kenti krallığın idari başkenti haline geldi.

Kral I. Levon ve onun halefi I. Hetum'un 1187'den 1270'e kadar süren hükümdarlıkları döneminde Kozan Kalesi'nde çok sayıda dini ve askeri yapı inşa edildi. I. Hetum'un eşi Zapel'in (Isabella) ise 1241 yılında burada bir hastane yaptırdığı kabul edilmektedir.

Kalenin güneydoğusundaki kayalığın hemen altında; Kral I. Hetum tarafından yaptırılan Ayasofya Bazilikası ve 18. yüzyıla ait Saint Gregory Kilisesi de dahil olmak üzere Patrikhane Yerleşkesi içindeki birkaç önemli kilise ve şapelin kalıntılarını barındıran geniş bir teras bulunmaktadır. Bu şapellerden biri olan Kara Kilise, nefin üzerindeki sivri tonozunu halen korumaktadır.

Kale, tarihi boyunca birçok kez el değiştirmiş ve çeşitli amaçlar için kullanılmıştır. Artuklulardan sonra Kilikya Ermeni Krallığı'nın egemenliğine geçmiştir. Osmanlı İmparatorluğu döneminde askeri üs olarak kullanılan kale günümüzde halkın ziyaretine açıktır.