Kruvaziyer

Kruvaziyer gemi, üzerinde birçok konaklama, yemek, eğlence seçenekleri bulunan; yüksek hizmet standartlarına sahip; programlanmış belirli rotalarda turistik amaçlı olarak çalışan yolcu gemileridir. Uluslararası Kruvaziyer Hatları Birliği'nin tanımı ile; derin sularda en az iki gün kalabilecek, en az 100 yolcu kapasiteli olmaları gerekmektedir.

Deniz, Güneş'e ve kum bağlı klasik turizmden bıkan insanların alternatif arayışlarından biri de kruvaziyer turizmidir. Bu yolculuk turistin aradığı konforlu, güvenli, alternatifli güzergâh seçmelerine olanak sağlar. Dört ilâ beş yıldızlı yüzen otele benzeyen gemilerde alış-veriş merkezi, balkonlu kamaralar, bar, casino, dinlenme, eğlence, konferans salonu, kütüphane, okuma, restoran hizmeti, spor ve terapi merkezleri, tiyatro, uydu haberleşmesi gibi hizmetler bulunur. Yüzen şehre benzeyen gemilerde kendilerine ait günlük yayınlanan gazete ve dergileri bulunabilir.

Bilinen ilk kruvaziyer seferi, 1831'de İtalya'da inşa edilen Francesco I gemisiyle yapıldı. Gemi Haziran 1833'te Napoli'den yola çıkarak Taormina, Catania, Siraküza, Malta, Korfu, Patras, Delfi, Zakintos, Atina, İzmir ve İstanbul'u kapsayan, üç aydan biraz uzun süren bir Akdeniz seferi gerçekleştirdi; yolculara güzergâh boyunca geziler ve rehberli turlar sunuldu.

P&O şirketi 1844'te Cebelitarık, Malta ve Atina gibi noktalara Southampton'dan kalkan deniz turları düzenleyerek modern kruvaziyer tatilinin öncüsü sayılan hizmeti başlattı ve dünyanın en eski kruvaziyer şirketi ünvanını taşır.

1960'larda yolcu uçaklarının yaygınlaşmasıyla kıtalar arası yolcu taşımacılığı gemiden uçağa kaydı ve klasik okyanus gemisi işletmeciliği gerilemeye başladı. Yüksek yakıt tüketimi, sığ limanlara giremeyen derin su çekimi ve konfordan çok yolcu sayısını artırmaya yönelik kamara tasarımı gibi özellikler, eski okyanus gemilerini kruvaziyer hizmetine uygunsuz kılıyordu.

1974'te hizmet dışı bırakılan France gemisi 1979'da Norwegian Cruise Line tarafından satın alındı, kapsamlı bir yenileme sonrası 1980'de Norway adıyla yeniden hizmete girdi ve ilk "mega kruvaziyer gemisi" olarak anıldı. 1977-1986 yılları arasında yayınlanan The Love Boat adlı televizyon dizisi, kruvaziyer kavramını romantik bir tatil seçeneği olarak popülerleştirdi ve sektöre olan talebin artmasında etkili oldu.

1990'dan bu yana yıllık kruvaziyer yolcu sayısı, COVID-19 pandemisinin yarattığı kesintiye rağmen yaklaşık yedi kat arttı.

Kruvaziyer gemileri, olağan gemi mürettebatının yanı sıra tam kapsamlı bir ağırlama (hospitality) kadrosuyla, yüzen bir otel gibi işletilir; en lüks gemilerde personel sayısının yolcu sayısını aşması olağandır.

Kruvaziyer gemilerinin çoğunda yemek hizmeti bilet fiyatına dahildir. Geleneksel olarak restoranlar günde iki yemek seansı (erken ve geç) düzenler; son yıllarda yolcuların istedikleri saatte yemek yiyebildiği esnek modele geçiş yaygınlaşmaktadır. Ana yemek salonunun yanı sıra modern gemilerde genellikle 24 saat açık kalabilen büfe tarzı mekânlar ve rezervasyon gerektiren özel (specialty) restoranlar bulunur. Yemek servisinin çoğu geminin merkezi mutfağından (galley) yürütülür; özel restoranların ayrı mutfakları olabilir.

Büyük kruvaziyer gemileri; havuz, spa, spor salonu, tiyatro, sinema, kumarhane, çocuk kulübü ve alışveriş galerileri gibi geniş bir tesis yelpazesi barındırır. Gemi büyüdükçe bu tesislerin çeşitliliği ve ölçeği de artar; bazı büyük gemilerde buz pateni pisti, dalga havuzu veya zip-line gibi eğlence unsurları da yer alır.

Mürettebat genellikle üç ila on bir aylık sözleşmelerle istihdam edilir ve sözleşmeler karşılıklı mutabakatla yenilenebilir. Hizmet personelinin büyük bölümü on ay boyunca haftalık ortalama 77 saat çalışıp iki aylık izin kullanır.

2000'li yıllardan bu yana kruvaziyer şirketlerinin çoğu, gemi içi harcamaların bilet satışlarından daha fazla gelir yaratması nedeniyle hizmetleri büyük ölçüde "à la carte" fiyatlandırmaktadır. Bilet fiyatı kamara, oda servisi, ana restoran ve büfede sınırsız yemek, gösterilere erişim, havuz ve spor salonu kullanımını kapsarken; alkollü içecekler, internet erişimi ve özel restoranlar ek ücrete tabidir. Kruvaziyer şirketleri ayrıca karadaki gezi turlarından ve gemi içinde tanıtılan "tercih edilen" mağazalardan önemli komisyon geliri elde eder.

Modern kruvaziyer gemileri yüksek görünmelerine rağmen, ağırlık merkezlerinin nispeten alçak olması sayesinde kararlıdır. Üst yapılarda alüminyum ve yüksek mukavemetli çelik gibi hafif malzemeler kullanılırken, motor, pervane ve yakıt tankları gibi en ağır bileşenler gövdenin alt kısmına yerleştirilir; büyük gemilerin geniş en/boy oranı da metasantrik yüksekliği artırarak ilk stabiliteyi güçlendirir.

Kruvaziyer gemilerinde kapalı ve yoğun yaşam alanları nedeniyle bulaşıcı hastalık salgınları özel bir risk oluşturur. En sık görülen etken, kişiden kişiye bulaşan ve gastroenterite yol açan norovirüstür. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), uluslararası kruvaziyer gemilerindeki salgınları izlemek üzere Gemi Sanitasyon Programı'nı (Vessel Sanitation Program) yürütmektedir.

Kruvaziyer gemileri; kanalizasyon, gri su, tehlikeli atık, yağlı sintine suyu, balast suyu ve katı atık dahil olmak üzere çok sayıda atık akışı üretir. Bu atıklar uygun şekilde arıtılıp bertaraf edilmezse deniz ortamına patojen, besin maddesi ve toksik madde salınımı yoluyla insan sağlığını ve sucul yaşamı tehdit edebilir.

Büyüklüklerine göreTahrik sistemlerine göre