Malta haçı

Malta haçı veya Amalfi haçı, merkezdeki bir köşede dik açılarla birleşen, dört adet "V" veya ok ucu biçimindeki içbükey dörtgenden oluşan bir haç sembolüdür. İki ucu, simetrik bir biçimde dışa doğru yönelmiştir.

Bu sembol, 16. yüzyılda daha eski sekiz uçlu haç biçimlerinden gelişmiş bir hanedanlık haçı çeşididir. Her ne kadar öncelikle Hospitalier Şövalyeleri ve dolayısıyla Malta ile özdeşleştirilse de, erken modern dönemden itibaren çok sayıda kurum tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Bunlar arasında özellikle Aziz Stefan Tarikatı, Amalfi şehri, Polonya'nın Beyaz Kartal Nişanı (1709), Prusya'nın Pour le Mérite nişanı (1740) ve Bavyera'nın Askerî Liyakat Nişanı (1866) bulunmaktadır.

Hospitalier Şövalyeleri, Haçlı Seferleri sırasında sade bir Latin haçı kullanıyordu. Tarikat tarafından günümüzdeki düz kenarlı sekiz uçlu haç biçiminin kullanılmasına ilişkin ilk örnekler 16. yüzyılın başlarına tarihlenmektedir. Sekiz uçlu haçın Güney İtalya'da bulunan kıyı şehri Amalfi ile ilişkilendirilmesi ise muhtemelen 11. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Zira bu motifin o dönemde Amalfi Cumhuriyeti tarafından bastırılan sikkelerde yer aldığı ileri sürülmektedir.

Sekiz uçlu haçlar, tarikatın büyük üstatları tarafından bastırılan sikkelerde de görülmektedir. İlk örneklerden biri, Büyük Üstat'ın diz çökmüş şekilde tasvir edildiği bir sikkenin ön yüzünde, cüppesinin sol koluna işlenmiş bir bolisini tipi haçtır. Bu sikke Foulques de Villaret (1305-1319) döneminde basılmıştır.

Günümüzdeki tasarımın karakteristik özelliği olan keskin köşelerin ortaya çıkışı kademeli bir süreç olarak 15. ve 16. yüzyıllar arasında gerçekleşmiştir. 16. yüzyılın başlarında kullanılan Rodos haçı, günümüzdeki ok ucu görünümüne oldukça yaklaşmış olsa da henüz tam olarak bu biçimi kazanmamıştı. Tam anlamıyla modern tasarım, Büyük Üstat Jean de Valette (1557-1568) döneminde basılan ve 1567 tarihini taşıyan bir bakır sikke üzerinde görülmektedir.

Bu tasarım, 17. yüzyılın sonları ile 18. yüzyılda basılan sikkelerde yeniden ortaya çıkmaktadır. Büyük Üstat Adrien de Wignacourt döneminde basılan 1693 tarihli bir bakır sikke üzerinde de yer almaktadır. 17. yüzyılın sonlarından itibaren zaman zaman tarikatın alternatif hanedanlık arması olarak da kullanılmıştır.

Aziz Yuhanna Tarikatı'nın anayasasında tanımlandığı şekliyle Malta haçı, günümüzde hâlen Malta Egemen Askerî Düzeni'nin, Aziz Yuhanna Tarikatı'nın ve onunla bağlantılı diğer tarikatların, ayrıca Muhterem Aziz Yuhanna Tarikatı'nın ve bunlara bağlı çeşitli hizmet kuruluşlarının sembolü olarak kullanılmaktadır. Günümüzde çok sayıda diğer liyakat nişanı da sekiz uçlu haçı benimsemiştir.

Avustralya'daki eski Queensland Kolonisi, 1876 yılında Malta haçını hem koloni rozeti hem de bayrağının sembolü olarak kabul etmiştir. Bu kullanım, Queensland'in eyalet statüsü kazanmasının ardından da devam etmiştir. St John Ambulance tarafından yayımlanan tarihsiz bir broşürde, Malta haçının sekiz ucuna, iyi bir ilk yardımcıda bulunması gereken erdemleri temsil eden seküler anlamlar da yüklenmiştir.