Minoksidil

Minoksidil

Klinik verisi
Uygulama yolu	Oral ya da topikal
Farmakokinetik veri
Biyoyararlanım	belirsiz
Metabolizma	Hepatik
Eliminasyon yarı ömrü	4.2 saat
Boşaltım	Renal
Tanımlayıcılar
IUPAC adı 6-piperidin-1-ilpirimidin-2,4-diamin 3-oksid
CAS Numarası	38304-91-5
PubChem CID	4201
DrugBank	APRD00086
CompTox Bilgi Paneli (EPA)	DTXSID9040685
ECHA Bilgi Kartı	100.048.959
Kimyasal ve fiziksel veriler
Formül	C9H15O1N5
Mol kütlesi	209.251 g/mol

Minoksidil (müstahzar adları Minoksil, Rogaine ve Regaine), yüksek kan basıncı ve saç dökülmesi tedavisinde kullanılan bir vazodilatör ilaçtır. Sakal büyümesini desteklemek ve tırnak sorunlarını gidermek amacıyla da endikasyon dışı kullanılmaktadır. İlaç saç büyümesini destekler; ancak etkileri tamamen geri döndürülebilir niteliktedir ve saç dökülmesini yavaşlatmaz ya da durdurmaz. Oral tablet biçiminde reçeteyle, topikal sıvı veya köpük biçiminde ise reçetesiz olarak temin edilebilir. Oral minoksidil yüksek dozlarda yüksek kan basıncını, düşük dozlarda ise saç dökülmesini tedavi etmek amacıyla kullanılırken topikal minoksidil yalnızca saç dökülmesi ve ilgili endikasyonlarda kullanılmaktadır.

Minoksidil'in öncüsü olan bileşik, 1950'lerin sonunda Upjohn Şirketi (sonradan Pfizer bünyesine katılmıştır) tarafından ülser tedavisi amacıyla geliştirilmiştir. Köpekler üzerinde yürütülen deneylerde bileşiğin ülseri iyileştirmediği; ancak güçlü bir damar genişletici olduğu anlaşılmıştır. Upjohn, bileşiğin 200'den fazla türevini sentezlemiş ve 1963'te minoksidil adını verdiği formülü geliştirmiştir. Bu çalışmalar, Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) 1979 yılında oral tablet biçimindeki minoksidili yüksek kan basıncı tedavisinde onaylamasıyla sonuçlanmıştır.

Minoksidilin hipertansiyon tedavisinde denenmesi amacıyla Colorado Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden Charles A. Chidsey ile iletişime geçilmiştir. Chidsey'nin yürüttüğü ikinci çalışmada beklenmedik biçimde saç büyümesi gözlemlenmiştir. Chidsey bu yan etkiyi araştırmak üzere, minoksidil yaması kullanan hastalarda saç gelişimini ilk kez gözlemleyen dermatoloji asistanı Guinter Kahn ile görüşmüştür. Kahn ve meslektaşı Paul J. Grant konuya ilişkin bağımsız araştırmalar yürütmüş; her iki taraf da minoksidili saç dökülmesi tedavisinde kullanmak üzere patent başvurusunda bulunmuştur. On yıl süren hukuki sürecin ardından Kahn'ın adı 1986 yılında ortak patente eklenmiş ve kendisine telif ücreti ödenmiştir.

1980'lerde hekimler saç dökülmesi yaşayan hastalara Loniten'i endikasyon dışı reçete etmeye başlamıştır. FDA, Ağustos 1988'de minoksidili erkeklerde kellik tedavisinde "Rogaine" ticari adıyla onaylamıştır. 1991'de ürün kadınlar için de piyasaya sunulmuş; topikal minoksidil ise Şubat 1996'da reçetesiz satışa girmiştir.

Düşük doz oral minoksidil, 2015 yılından itibaren Rodney Sinclair ve diğer araştırmacıların çalışmalarıyla saç dökülmesi tedavisinde kullanılmaya başlamıştır. Ağustos 2022'de New York Times'ta yayımlanan bir makale, düşük doz oral minoksidile yönelik ilgiyi ve kullanımı önemli ölçüde artırmıştır.

Minoksidilin saç büyümesini nasıl desteklediği tam olarak aydınlatılamamıştır. Minoksidil, adenozin trifosfat (ATP) duyarlı bir potasyum kanal açıcısıdır ve hücre zarlarında hiperpolarizasyona yol açar. Kan damarlarını genişleterek ve potasyum kanallarını açarak saç foliküllerine daha fazla oksijen, kan ve besin ulaşmasını sağladığı düşünülmektedir. Yapısında nitrik oksit bileşiği barındırdığından nitrik oksit agonisti olarak da işlev görebileceği öne sürülmektedir.

Minoksidil, aktif biçimi olan minoksidil sülfata dönüştürülen bir ön ilaçtır. Bu dönüşüm, saç foliküllerinde ve karaciğerde bulunan sülfotransferaz enzimi aracılığıyla gerçekleşir. Minoksidil sülfat, minoksidilin kendisine kıyasla 14 kat daha güçlü etki göstermektedir. Saç foliküllerinde bu dönüşümden sorumlu birincil enzim SULT1A1'dir. Kişiden kişiye değişen SULT1A1 aktivitesi, topikal minoksidile verilen yanıttaki bireysel farklılıkları açıklamaktadır; enzim düzeyi düşük olan kişilerde topikal tedaviye yanıt daha zayıf olma eğilimindedir.

Minoksidil, dinlenme evresindeki (telogen) saçların dökülmesini tetikleyerek yerlerini büyüme evresinde (anagen) daha kalın saçlara bırakmalarını sağlayabilir. VEGF, HGF ve IGF-1 gibi büyüme etkenlerini uyararak dermal papilla hücrelerini etkilediği de gösterilmiştir.

Minoksidil geniş bir kellik alanına uygulandığında daha az etkilidir. Klinik çalışmalar, ilacın en belirgin etkisini genç hastalarda ve saç dökülmesinin üzerinden beş yıldan az süre geçen durumlarda gösterdiğini ortaya koymaktadır.

Minoksidil, hem erkeklerde hem de kadınlarda androgenetik alopesi (androjene bağlı saç dökülmesi) tedavisinde FDA tarafından onaylanmıştır. Saç dökülmesinin en yaygın biçimi olan bu durum, genetik yatkınlık ve hormonal duyarlılıkla şekillenen öngörülebilir bir seyir izler. Erken ve orta evrede saç yoğunluğunu artırma ve dökülme hızını yavaşlatma açısından tutarlı bir etkinlik sergilemiştir.

Düşük doz oral minoksidil, saç dökülmesine karşı ve saç yeniden büyümesini desteklemek amacıyla endikasyon dışı kullanılmaktadır. Tipik olarak günde 0,625 ila 2,5 mg arasında dozlanan bu tedavi, topikal ürünlere yeterli yanıt veremeyen ya da topikal uygulamayı düzenli sürdüremeyen hastalarda tercih edilen bir seçenek olarak öne çıkmaktadır. Oral biçimde alındığında ilacın karaciğer aracılığıyla sistemik dönüşüm geçirmesi, daha tutarlı bir minoksidil sülfat düzeyi sağlamakta ve topikal uygulamaya kıyasla daha öngörülebilir bir tedavi yanıtına yol açmaktadır. Uzmana danışılmadan kullanılmamalıdır.

Minoksidil, onaylı endikasyonlarının ötesinde ön saç çizgisi, sakal ve kaş bölgelerinde de yaygın biçimde endikasyon dışı kullanılmaktadır. Sakal büyümesi üzerindeki etkileri, transgender erkekler dahil çeşitli hasta gruplarını kapsayan araştırmalarla incelenmiştir. Tırnak sorunları (onikodistrof) üzerindeki etkileri de değerlendirilmiş; tırnak büyüme hızını artırdığı, tırnak görünümünü iyileştirdiği ve sarı tırnak renkleşmesini giderdiği saptanmıştır.

Saç kaybıyla mücadele eden bir ilaç olarak, en yaygın yan etkisi kaşıntılı kafa derisidir. Birçok olgularda minoksidil bazen önce saçlarda hafif bir dökülmeye sonra daha çok büyümeye ve güçlenmeye yol açabilir. Minoksidile ya da etken olmayan maddesi olan propilen glikole karşı alerji olguları da saptanmıştır. Yüksek dozları hipotansif etki göstermektedir, bu ilaçla birlikte petrol jeli ve tretinoinin kullanımı ya da güneş yanığı ilacın emilimini artırabilir ve yüksek dozlara yol açabilir.

Eğer bir kişi uzunca bir süre minoksidili kullanıp birdenbire kullanmayı bırakırsa saç kaybı yeniden başlar.

Diğer yan etkiler şunlardır:

• Uygulandığı alanlarda sivilce
• Baş ağrısı ve/veya baş dönmesi
• Kan basıncında azalma
• Düzensiz veya hızlı kalp atımı
• El, yüz ve ayaklarda karıncalanma ya da duyu kaybı
• Ani ağırlık artışı
• Göğüs ağrısı

Akne dışında yukarıda sayılan yan etkilerin çoğu yüksek miktarlarda ilaç kullanımını gösterir. İlacın aynı zamanda anne sütüne de geçebildiği gösterilmiştir.

Minoksidil kedilerde yüksek ölçüde toksik olup derilerine uygulandığında ölümlerine yol açabilir.

Minoksidil oral tablet, topikal solüsyon, topikal köpük ve topikal sprey biçimlerinde mevcuttur. Tabletler 2,5 mg ve 10 mg, solüsyonlar ise %2 ve %5 olarak üretilmektedir. Köpük ve sprey biçimleri %5'dir.

Topikal minoksidil kuru kafa derisine uygulanmalıdır. Solüsyon için damlalık, köpük için ise parmak uçları kullanılır; ürün saç tellerine değil, doğrudan incelmenin yaşandığı kafa derisi bölgelerine tatbik edilir. Uygulamanın ardından eller iyice yıkanmalı ve kafa derisinin tam olarak kuruması beklenmelidir. Uygulamadan sonraki dört saat içinde saç yıkanmamalı ve saç kurutma makinesi kullanılmamalıdır.

Erkeklerde standart doz günde iki kez bir mililitre solüsyon ya da yarım kapak köpüktür. Kadınlarda ise günde bir kez uygulama genellikle yeterlidir. Önerilen miktarın üzerine çıkmak ek yarar sağlamaz; aksine sistemik emilimi artırarak istenmeyen kardiyovasküler etkilere zemin hazırlayabilir.

Minoksidil bir sürdürme tedavisidir, kesin tedavi değildir. Kullanım süresince saç foliküllerini destekler; ancak tedavinin kesilmesiyle birlikte altta yatan genetik ve hormonal etkenler işlemeye devam eder. Kullanımın bırakılmasının ardından iki ila üç ay içinde belirgin bir saç dökülmesi dönemi yaşanabilir. Tedaviye yanıt en erken iki ila dört ay sonra gözlemlenmeye başlar; en yüksek etki ise genellikle on ikinci ayda ortaya çıkar.

Minoksidil, kediler ve köpekler için bir damla ya da dil değmesi kadar küçük miktarlarda bile son derece zehirlidir. Kedilerin az miktarda maddeyle temas etmesinin ardından ölüm gerçekleştiğine dair olgular bildirilmiştir. Özgül bir panzehiri bulunmamakla birlikte lipid kurtarma tedavisi başarıyla uygulanmıştır. Ürünün evcil hayvanların ulaşamayacağı yerlerde saklanması büyük önem taşımaktadır.

• Minoxidil entry at healthAtoZ.com
• MEDLINEplus İlaç Bilgisi: Minoksidil (Topikal) 25 Temmuz 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Vazodilatör sınıfıDiğer antihipertansiflerDiüretiklerYüksek tavanlıPotasyum-bağışlayıcı etkiyeri: TT