Bu madde Suud ailesi ve din adamı hakkındadır. Mısırlı müzisyen ve besteci için Muhammed Abdülvahab sayfasına bakınız.
Muhammed bin Abdülvehhab
محمد بن عبد الوهاب
Doğum1703
Uyeyne, Yemame, Necid
Ölüm1792 (88-89 yaşlarında)
Diriye Emirliği
Dinİslam (Selefilik)
Çocuk(lar)7
Makale serilerinden
Temelleri
Kavramlar
Görünümler
Hareketler
Modern Selefîliğin önderleri

İslam
Siyasi İslam

Muhammed bin Abdülvehhâb 1703, Uyeyne - 1792, Diriye), Vehhabî hareketinin kurucusu olarak kabul edilen Arap Müslüman bir alim, vaiz, dini lider, hukukçu ve reformcu idi.

"Vehhabî" adlandırması onun takipçileri tarafından sahiplenilmemektedir. Fıkıhçı bir ailede doğan İbn Abdülvehhab'ın ilk eğitimi, doğduğu bölgede en yaygın olan Hanbeli mezhebine göre oldukça standart bir fıkıh müfredatı öğrenmekten ibaretti. İslam hukukuna sıkı sıkıya bağlı kalınmasını savundu, geleneksel yorumlara güvenmek yerine doğrudan Kur'an ve hadis literatürüne dönmenin gerekliliğini ilan etti ve her Müslümanın -erkek ve kadın- Kur'an'ı bizzat okuyup incelemesi gerektiği noktasında ısrar etti. Kör taklide karşı çıktı ve içtihad yönteminin kullanılmasını savundu.

İbn Abdülvehhab, Hicaz ve Basra'ya yaptığı seyahatler sırasında çeşitli Sünni Müslüman alimlerden dini eğitim aldıktan sonra, Müslüman evliyaların türbelerine ve mezarlarına yapılan ziyaret ve gösterilen saygıyla ilgili bazı ritüellere ve uygulamalara giderek karşı çıktı ve bunları sapkın dini yenilik ve hatta putperestlik olarak kınadı. İbn Abdülvehhab, Hanbeli olduğunu iddia etse de, Orta Çağ İslam hukuku kitaplarına olan bağlılığını en aza indirgeyerek bunun yerine kutsal metinlerin doğrudan kendisi tarafından yorumlanmasına yönelmiştir. Görüşleri, zamanındaki birçok Hanbeli âlimi tarafından da reddedildi. Sosyal reform çağrısı, tevhid temel doktrinine dayanıyordu ve klasik âlimler İbn Teymiye ve İbn Kayyim'in eserlerinden büyük ölçüde ilham almıştı.

İbn Abdülvehhab, bazı çağdaşı olan din adamları tarafından karşı çıkılmasına rağmen ilk Suudi devleti olan Diriye Emirliği'nin kurulmasına yardımcı olmak için Muhammed bin Suud ile dinî-siyasî bir anlaşma yaptı ve aileleri arasında günümüze kadar Suudi Arabistan Krallığı'nda devam eden bir hanedan ittifakı ve güç paylaşımı düzeni başlattı. Suudi Arabistan'ın önde gelen dinî ailesi olan Alü'ş-Şeyhler, İbn Abdülvehhab'ın soyundan gelmektedir ve tarihsel olarak Suudi devletinde ulemaya önderlik etmiş ve devletin dinî kurumlarına hakim olmuşlardır.

Hayatı

1703 yılında Necid bölgesi'nde Diriye civarlarında doğmuştur. Tam olarak nerede doğduğu bilinmemekle birlikte, Diriye çevreleri (Necid bölgesinde Yemame'de bir kasabadır) (günümüzde El Kasım Bölgesi) olduğu sanılmaktadır. Muhammed bin Abdülvehhâb, babası İmam Abdülvehhâb bin Süleyman'ın gözetiminde küçük yaşta Kur'an'ı okudu, ilme ve fıkha yöneldi. Bu yönelişinin ve eğitimlerinin ardından Medine'ye gitmiştir. Medine uleması ile bir araya gelmiştir. Burada da bir müddet kalmış ve döneminde meşhur iki alimden istifade etmiştir. Muhtemelen bu iki alimin dışında, tarihsel kaynağın yeterli olmadığı imamlar'dan da dersler tahsil etmiştir.

Muhammed bin Abdülvahhâb, ilim talebi için bilahare günümüz Irak tarafına yönelip Basra'ya geldi. Buradaki ulema ile birlikte oldu. İlk davetçiliği de yine Basra'da başlamıştır. Irak müslümanlarına gerekli olanın, dinlerini "dolaylı olmadan, doğrudan" Kur'an ve sünnetten öğrenmeleri olduğunu söylemiştir. Bu hususta oradaki ulema ile münakaşa, müzakere ve münazaralarda bulundu. Basra'daki ulemanın bazıları ona karşı ayaklanınca bir takım işkencelere maruz kaldı. Bu sebepten ötürü Basra'dan ayrıldı, niyeti Şam bölgesine gitmekti. Lakin yeterli maddi imkânı olmadığından bunu gerçekleştiremedi. Basra'dan çıkıp Zubeyr'e, oradan da İhsa'ya geçmiştir. Burada da ulema ile birlikte oldu ve kelâma dair bazı meselelerde müzakerelerde bulundu. Daha sonrasında Hureymila beldesine yöneldi. Buraya yerleşip, babası hicri takvime göre 1153 yılında ve miladi olarak 1740 yılında ölene kadar ilim, tedrisat ve ekol davetleri ile meşgul olmayı sürdürmüştür. Muhammed b. Abdülvehhâb, Necid'e vardıktan sonra bir âlim olarak görev alması beklenirken babasının 1153'te (1740) ölümünün ardından şirk olarak gördüğü bazı dinî uygulamalara karşı ıslahat hareketi başlattı. Ancak ciddi bir muhalefetle karşılaştı. Muhaliflerinin şiddete başvurmaları ve suikast teşebbüslerinden sonra Hureymilâ'dan ayrılarak Uyeyne'ye döndü. Burada daha önceden tanıdığı Emîr Osman bin Muammer tarafından iyi karşılandı ve fikirlerinin yayılması için siyasî destek gördü. Bu dönemde fikirlerini yaymakla kalmayıp Cübeyle'de Müseylimetülkezzâb taraftarlarına karşı yapılan savaşta şehid düşen bazı sahâbîlerin kabirlerini yıktırması sert tepkilere yol açtı. Lahsâ'nın güçlü kabilelerinden Benî Hâlid şeyhi Uyeyne emîrine Muhammed b. Abdülvehhâb'ı öldürmesi veya sürgüne göndermesi konusunda baskı yapmaya başladı. Bunun üzerine Muhammed b. Abdülvehhâb 1158'de (1745) Suûd ailesinin yönetimindeki Diriye'ye gitmek zorunda kaldı.

Diriye'ye yerleşmesi Muhammed b. Abdülvehhâb'ın hayatında bir dönüm noktası oldu. Suûd ailesi kendisine sahip çıktı ve fikirlerinin yayılmasına destek verdi. Bu destek, Muhammed b. Suûd ile oğlu ve halefi Abdülazîz dönemlerinde de devam etti. Bu dönem, Vehhâbî hareketinin geleceği ve etkinliği bakımından en önemli devre olarak görülmektedir. Muhammed b. Abdülvehhâb dinî muhaliflerini, müşrik diye adlandırdığından, taraftarları bunlara karşı cihad başlattı. Vehhâbîlik hareketi, yaklaşık otuz yıl süren yavaş ve düzensiz bir yayılma döneminin ardından Suûd ailesinin Necid'in tamamına hâkim olmasıyla büyük bir ivme kazandı.

Kaynakça

  1. ^ Kaynaklar:
    • L. Esposito, John (2003). The Oxford Dictionary of Islam. New York: Oxford University Press. s. 123. ISBN 0-19-512558-4. lbn Abd al-Wahhab, Muhammad (d. 1791) Saudi fuabian conservative theologian, Hanbali jurist, reformer, and ideologue of the so-called Wahhabi movement. Prodaimed the necessity of returning directly to the Quran and hadith, rather than relying on the traditional four schools of sunni thought. 
    • Richard Netton, Ian (2008). "IBN 'ABD AL-WAHHAB, MUHAMMAD (1703–92)". Encyclopedia of Islamic Civilisation and Religion. New York: Routledge. s. 246. ISBN 978-0-7007-1588-6. 
    • Schacht, J; Lewis, B; Pellat, C; Ménage, V.L., (Ed.) (1986). "The Encyclopaedia of Islam". The Encyclopaedia of Islam: New Edition. III. Leiden, The Netherlands: E.J. Brill. ss. 677-679. ISBN 90-04-08118-6. 
    • E. Campo, Juan (2009). Encyclopedia of Islam. New York: Facts on File Inc. ss. 324-325. ISBN 978-0-8160-5454-1. Ibn Abd al-Wahhab, Muhammad (1703–1791) conservative religious reformer who launched the so-called Wahhabi movement. 
  2. ^ a b c Haykel 2013, ss. 231–32.
  3. ^ N. Stearns, Peter (2008). "Wahhabism". The Oxford Encyclopedia of the Modern World. New York, NY: Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780195176322.001.0001. ISBN 978-0-19-517632-2. Muhammad ibn ῾Abd al-Wahhab (1703–1792), was a scholar and Hanbali jurist who called for a return to the fundamental sources of Islamic revelation, the Qur᾽an and sunna (example of Muhammad) for direct interpretation, resulting in decreased attention to and reliance upon medieval interpretations of these sources 
  4. ^ "Ibn Abd al-Wahhab, Muhammad (d. 1791 )". Oxford Islamic Studies Online. 12 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ Kaynaklar:
  6. ^ a b c d Laoust, H. (2012). "Ibn ʿAbd al-Wahhāb". Bearman, P. J.; Bianquis, Th.; Bosworth, C. E.; van Donzel, E. J.; Heinrichs, W. P. (Ed.). Encyclopaedia of Islam, Second Edition. 11. Leiden: Brill Publishers. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_3033. ISBN 978-90-04-16121-4. 
  7. ^ J. Delong-Bas, Natana (2004). Wahhabi Islam:From Revival and Reform to Global Jihad. New York: Oxford University Press. ss. 29,30,117,28,37. ISBN 0-19-516991-3. 
  8. ^ "Ibn Abd al-Wahhab, Muhammad (d. 1791 )". Oxford Islamic Studies. 12 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  9. ^ J. Delong-Bas, Natana (2004). Wahhabi Islam: From Revival and Reform to Global Jihad. New York: Oxford University Press. ss. 14, 21, 29. ISBN 0-19-516991-3. 
  10. ^ a b c Esposito 2004, s. 123.
  11. ^ a b Ágoston & Masters 2009, s. 260.
  12. ^ Crooke, Alastair (30 Mart 2017). "You Can't Understand ISIS If You Don't Know the History of Wahhabism in Saudi Arabia". The Huffington Post. New York. 28 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2020. 
  13. ^ a b Khatab 2011, ss. 56–76.
  14. ^ N. Stearns, Peter (2008). "Wahhabism". The Oxford Encyclopedia of the Modern World. New York, NY: Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780195176322.001.0001. ISBN 978-0-19-517632-2. 
  15. ^ Fata, Badrus Samsul; Ismail, Idznursham (3 Haziran 2022). "Brother against Brother: Early Refutation of Wahhabism by the 18th-century Hanbali Scholars". ESENSIA: Jurnal Ilmu-Ilmu Ushuluddin (İngilizce). 23 (1): 17-36. doi:10.14421/esensia.v23i1.3243. ISSN 2548-4729. 23 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Haziran 2026. 
  16. ^ Kaynaklar:
    • Bokhari & Senzai 2013, ss. 82–3
    • "Ibn Abd al-Wahhab, Muhammad (d. 1791 )". Oxford Islamic Studies Online. 12 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Plans for socioreligious reform in society were based on the key doctrine of tawhid (oneness of God) 
    • J. Delong-Bass, Natana (2004). Wahhabi Islam: From Revival and Reform to Global Jihad. New York: Oxford University Press. s. 13. ISBN 0-19-516991-3. 
  17. ^ Weismann, Itzchak (2001). "7: Local Renaissance under the Centralizing Regimes (1883-1918)". Taste of Modernity: Sufism, Salafiyya, and Arabism in Late Ottoman Damascus. Koninklijke Brill nv, Leiden, The Netherlands: Brill. s. 268. ISBN 90-04-11908-6. 
  18. ^ Brown 2009, s. 245.
  19. ^ Traboulsi, Samer (January 2002). Brunner, Rainer (Ed.). "An Early Refutation of Muḥammad ibn ʿAbd al-Wahhāb's Reformist Views". Die Welt des Islams. Leiden: Brill Publishers. 42 (3: Arabic Literature and Islamic Scholarship in the 17th/18th Century: Topics and Biographies): 373-415. doi:10.1163/15700600260435038. eISSN 1570-0607. ISSN 0043-2539. JSTOR 1571420. 
  20. ^ Hourani 1992: 257–58.
  21. ^ a b c Nawaf E. Obaid (September 1999). "The Power of Saudi Arabia's Islamic Leaders". Middle East Quarterly. Middle East Forum. 6 (3): 51-58. 6 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi8 Eylül 2020. 
  22. ^ Bokhari & Senzai 2013, ss. 82-3.
  23. ^ Uyeyne 17 Ağustos 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  24. ^ a b "MUHAMMED b. ABDÜLVEHHÂB". MUSTAFA ÖZ - MICHAEL COOK. TDV İslam Ansiklopedisi. 5 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. 

Notlar

  1. ^ (Arapça: محمد بن عبد الوهاب) veya tam adıyla Muhammed bin Abdülvehhâb bin Süleymân et-Temîmî en-Necdî (Arapça: الوهيب ‎مُحَمَّد بْن عَبْد ٱلْوَهَّاب بْن سُلَيْمَان ٱلتَّمِيمِيّ)

Ayrıca bakınız