| Muntasir Ebu Cafer Muhammed | ||
|---|---|---|
| 11. Abbâsî Halifesi | ||
| Hüküm süresi | 861 – 862 | |
| Önce gelen | Mütevekkil | |
| Sonra gelen | ʿMûsta`in | |
| Ölüm | 8 Haziran 862 | |
| ||
| Hanedan | Abbâsî Hanedanı | |
| Babası | Mûtevekkil | |
| Dini | Sünni İslam |
Muntasır veya Muhammed el-Muntasır Billâh, tam adıyla Ebû Câʿfer "el-Muntasır bi’l-Lâh" Muhammed bin Câʿfer el-Mûtevekkil (d. ? - ö. 8 Haziran 862 Samarra) 861-862 yıllarında beş ay kadar hüküm süren süren on birinci Abbasi halifesi.
Yaşamı
Tarihçi Taberî'ye göre 850'de babası Mütevekil bir Hac seferine gitmeden oğlu Muntasır'ı varis ve veliaht yapmıştı. Fakat sonradan Mütevekkil oğlundan çok soğumuş ve oğlu Muntasır'ı devamlı yerip tenkit etmeye başlamıştı. Muntasır babasının kendini varislikten ve veliahtlıktan uzaklaştırmasından korkup onun bunu gerçekleştirmesini önlemek için ordunun Türk komutanları ile bir komplo planı uyguladı. 11 Aralık 861'de Mütevekkil'in kendine çok yakın bir Türk askeri tarafından öldürüldüğü ilan edildi. Birçok tarihçiye göre Mütevekil'in katil olarak öldürüldüğü ilan edilen kişi Mütevekkil'e hücum eden Muntasır'la anlaşan Türk komutanlar tarafından Mütevekkil ile birlikte öldürülmüş ve ölüler konuşmayacağı için halifenin suikastçısı olarak ilan edilmiştir.
Mütevekkil'in öldürülmesinin ardından Muntasır aynı gün halife ilan edilerek Abbâsî tahtına geçti. Ancak Muntasır'ın iktidara yükselmesinde etkili olan Türk askerî çevreleri, yeni halife üzerinde ciddi bir nüfuz kurmuştu. Bu çevreler, Mütevekkil'in öldürülmesindeki rollerinin ortaya çıkmasından endişe duydukları için Muntasır'a, kardeşlerinden hiçbirini veliaht tayin etmemesi yönünde baskı uyguladılar. Nitekim 27 Nisan 862 tarihinde Muntasır'ın iki kardeşi, özellikle Mu'taz'ın başlangıçtaki itirazlarına rağmen, halifelik üzerindeki haklarından feragat ettiklerini ve veliahtlık iddialarından vazgeçtiklerini beyan eden resmî belgeleri imzaladılar. Bu gelişmenin ardından Muntasır, kendi oğlunu veliaht tayin ederek halefiyet meselesini kendi hanesi lehine düzenlemeye çalıştı.
Muntasır, Şiilere yönelik politikalarında daha hoşgörülü bir tutum sergilemiştir. Muharrem ayında Şii hacılarının İmam Hasan ve İmam Hüseyin'in türbelerine gitmelerine izin verdi.
Türk komutan Vasîf et-Türkî yönetiminde bir Abbasi ordusunu Bizans topraklarına akın hücumu yapmasına izin verdi.
Ölümü
Muntasir, 7 veya 8 Haziran 862'de bilinmeyen bir sebeple ölmüştür. Bazı rivayetler çeşitli hastalıklar sebebiyle öldüğünü ifade etmektedir. Başka bir iddiaya göre ise ucu zehirli bir mızrak yarasından ölmüştür.
Taberi Tarihi'ne göre, Muntasir defnedildiği yeri bilinen ilk Abbasi halifesidir. Taberi'ye göre, önceki Abbasi halifelerinin mezarlarının, yönetim aleyhinde olan kimseler tarafından tahrip edileceği düşüncesiyle saklanmıştır. Bazı kaynaklara göre ise bu iddia geçersizdir.
Dipnotlar
- ^ Muir, Wiiliam (1924), The Caliphate, its rise, decline and fall, Edinburgh:John Grant say.530
- ^ Tabari tarihinin İngilizce'ye çeviricisi J.L.Kraemer'e göre önceki Abbasi halifelerinin mezarlarının yerleri şunlardır: Seffah: Ambar'daki camiinin mimberi altında, Mehdi: Masabadhan, Harun Reşit: Tus, Memun :Tarsus ve Mütevekkil: Samarra.
Ayrıca bakınız
Dış bağlantılar
- Hitti, Philip H. (çev. Salih Tuğ), (1968) Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi (İV Cilt), İstanbul:Boğaziçi Yayınları.
- Üçok, Bahriye (1979) İslam Tarihi Emeviler-Abbasiler, Devlet Kitapları, Ankara: Milli Eğitim Basımevi (1.Basım:1968)
- Tabari, Muhammad ıbn Jarır, (İng. çev. Joel L. Kraemer) (1989) History v. 34 Albany: SUNY (İngilizce)
- Muir, Wiiliam (1924), The Caliphate, its rise, decline and fall, Edinburgh:John Grant [1][ölü/kırık bağlantı] Chapter LXIX Al-Muntasır and three following calıphs (İngilizce) (Erişim:21.6.2010)