Ortahisar, Ürgüp

Ortahisar
Belde
Nevşehir'in konumu
Ortahisar Ortahisar'ın Nevşehir'deki konumu
Koordinatlar: 38°37′15″N 34°51′53″E / 38.6208°K 34.8647°D / 38.6208; 34.8647
Ülke	Türkiye
İl	Nevşehir
İlçe	Ürgüp
Coğrafi bölge	İç Anadolu Bölgesi
İdare
• Belediye başkanı	Mustafa Ateş (AKP)
Rakım	1147 m
Nüfus  (2018)
• Toplam	3.150
Zaman dilimi	UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu	0384
İl plaka kodu	50
Posta kodu	50560

Ortahisar, Nevşehir ilinin Ürgüp ilçesine bağlı bir beldedir. Ortahisar, Kapadokya bölgesinin merkez yerleşimlerinden biri olarak kabul edilmekte olup, çeşitli resmî ve yerel kaynaklarda Kapadokya'nın coğrafi ve kültürel merkezi olarak tanımlanmaktadır.

En belirgin yapısı Etiler zamanında oyulmuş, 1200 m rakımlı 86 m yükseklikteki Ortahisar Kalesi'dir. Kale hem stratejik hem de yerleşim amacıyla kullanılmıştır. Kalenin eteklerinde Kapadokya'nın karakteristik sivil mimari örnekleri bulunmaktadır. Ayrıca hemen hemen tüm vadilerin yamaçlarına oyulan kaya depolarında yörede yetişen patates ve elma, Akdeniz Bölgesi'nden getirilen portakal ve limon saklanmaktadır.

Ürgüp'ün 5 km batısında ve Nevşehir yolu yakınındadır. 1916 yılında kasaba olmuştur. Doğal güzellikleri ve tarihsel özellikleriyle ilgi çekici bir kasabadır. Kavak, İbrahim Paşa ve Ortahisar'ın içinde yer aldığı vadi Damsa çayı vadisine ulaşır. Bu vadinin Damsa çayı yakınları Üzengi deresi adını alır. Doğal özellikleri içme suyu, maden suları olan bir yerdir. Ortahisar'ın ortasında dev bir peri bacası olan bir kale vardır. Bu kaleye yabancılar şato da derler. İçi oyuktur. Oda ve salonlar vardır.

Ayrıca kasabanın çevresinde de pek çok kilise vardır. Talaş deresi bu bakımdan çok ilgi çeker. Ortahisar'da evler kaleye doğru basmak basamak yükselir. Son yıllarda Nevşehir yoluna doğru düzlükte yeni doğal karakteristik yapıya uygun renkli kesme taşan evler yapmışlardır. Bölgedeki kayalar sit alanı olarak belirlenmiştir. Atik ve Cedit adlarında iki mahalleden oluşur. Doğal güzellikleri, eski tarihsel yapıları, narenciye ambarları ve Göreme kaya kiliselerine yakın oluşu turistlerin rağbet göstermelerini sağlar. Ortahisar vadilerindeki manastır ve kiliseler Sarıca Kilise, Cambazlı Kilise, Tavşanlı Kilise, Balkan Deresi Kiliseleri ve Hallaç Dere Manastırı'dır.

Ortahisar halkı geçimini bağcılıktan sağlar. Ayrıca büyükbaş hayvancılık da yapılır. Ortahisar Kalesi hem strateji hem de yerleşim amacıyla kullanılmıştır. Kalenin eteklerinde Kapadokya'nın karakteristik sivil mimari örnekleri bulunmaktadır. Ayrıca hemen hemen tüm vadilerin yamaçlarına oyulan soğuk hava depolarında yörede yetişen patates ve elma, Akdeniz Bölgesi'nden getirilen portakal ve limon saklanmaktadır.

Ayrıca 2004 yılında tüm Kapadokya'nın yaşantısının anlatıldığı Kapadokya'nın ilk ve tek etnografya müzesi Ortahisar'da açılmıştır.

Ortahisar, 2026 yılı itibarıyla Uluslararası Cittaslow Birliği'ne rekor puanla (84,74) dahil edilerek Kapadokya bölgesinin ilk "Sakin Şehri" ünvanını almıştır. Beldenin üyeliği, yalnızca tarihsel dokusuyla değil, aynı zamanda kendine has tarımsal ekosistemi ve sürdürülebilir turizm potansiyeliyle temellendirilmiştir. Ortahisar’ın bu ağa kabul edilmesindeki en kritik sektörel özellik, bölgenin "Kapadokya’nın ambarı" olarak nitelendirilmesini sağlayan doğal soğuk hava depolarıdır. Tüf kayalara oyulmuş bu mağaralar, Akdeniz bölgesinden gelen narenciye ürünlerinin hiçbir enerji sarfiyatı olmaksızın, doğal nem ve ısı dengesiyle korunmasını sağlayarak sürdürülebilir tarım ekonomisinin ve geleneksel depolama tekniklerinin dünyadaki önemli örneklerinden birini teşkil etmektedir.

Tarımsal sürdürülebilirliğin yanı sıra, belde ekonomisi "yavaş turizm" (slow tourism) prensiplerine uygun olarak butik konaklama ve yerel gastronomi üzerine şekillenmektedir. Ortahisar Kalesi çevresinde yoğunlaşan geleneksel sivil mimari örneklerinin restorasyonu, "kentsel yaşam kalitesi" kriterleri çerçevesinde korunmuş; bu durum yerel zanaatların ve küçük ölçekli aile işletmeciliğinin turizm ekosistemine entegre edilmesini sağlamıştır. Cittaslow kriterleri uyarınca; beldedeki biyolojik çeşitliliğin korunması, yerel üreticilerin desteklendiği pazar alanlarının oluşturulması ve yenilenebilir enerji altyapısının yaygınlaştırılması hedeflenmektedir. Bu üyelik, Ortahisar'ın kitle turizminin getirdiği hızlı tüketim baskısına karşı, özgün kimliğini ve ekolojik dengesini koruyarak küresel bir model olmasını sağlamıştır.

21. yüzyılda artan turizm faaliyetleri ile Ortahisar, Kapadokya bölgesinin önemli ziyaret noktalarından biri hâline gelmiştir. Ortahisar Kalesi'nin yanı sıra kasabanın çevresindeki peri bacaları, Kızılçukur Üzümlü Kilise ve Gül vadileri ile Sarıca Kilise, Cambazlı Kilise, Tavşanlı Kilise, Balkan Deresi Kiliseleri ve Hallaç Dere Manastırı gibi kaya kiliseleri ve manastırlar yerli ve yabancı turistler tarafından ziyaret edilmektedir. Ortahisar ile İbrahim Paşa köyü arasında uzanan Balkanderesi Vadisi'nin üst kısmında bulunan Balkan Kiliseleri, fresklerle süsülü küçük şapeller ve kaya mekânlarıyla dikkat çekmektedir. Geleneksel olarak tüf mağaralarda narenciye, patates ve elma depolanan kasabada bu depoların sayısı günümüzde azalmış; mağaraların bir kısmı butik otel, pansiyon ve restoran olarak kullanılmaya başlanmıştır. 2025 yılında Forbes dergisinin Unforgettable Travel Company iş birliğiyle hazırladığı "Dünyanın En Güzel 50 Köyü" listesinde Türkiye'den yalnızca Ortahisar yer almıştır.

• https://www.ortahisar.bel.tr/ {{Webarşiv|url=https://web.archive