| Poltava Muharebesi | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Büyük Kuzey Savaşı | ||||||
 | ||||||
| ||||||
| Taraflar | ||||||
 İsveç İmparatorluğu |
 Rusya Çarlığı | |||||
| Komutanlar ve liderler | ||||||
|
Demirbaş Şarl Karl Gustaf Rehnskiöld İvan Mazepa |
I. Petro Boris Şeremetev | |||||
| Güçler | ||||||
|
Muharebeye giren yaklaşık 19.000 kişi (ordunun toplam mevcudu yaklaşık 31.000, bunun 6.000'i kuşatmada görevliydi) | Yaklaşık 42.000 kişi, 102 top | |||||
| Kayıplar | ||||||
|
6.901 ölü ve yaralı, 2.760 esir Rus kaynaklarına göre 9.234 ölü ve yaralı | 1.345 ölü, 3.290 yaralı |
Poltava Muharebesi, 8 Temmuz 1709 tarihinde Çar I. Petro komutasındaki Rus ordusunun, Demirbaş Şarl'ın komutasındaki İsveç ordusunu büyük bir yenilgiye uğrattığı muharebedir. Büyük Kuzey Savaşı'nın dönüm noktası olan muharebe, İsveç'in Kuzey Avrupa'daki üstünlüğünün sona ermesiyle sonuçlandı.
Muharebe
Muharebe, İsveç ordusunun Poltava'yı kuşatması sırasında Rus ordusunun kaleye yardım için gelmesi üzerine çıktı. Rus ordusu Jülyen 20 Haziran'da Vorskla'yı Poltava'nın kuzeyinden geçerek kalenin dört kilometre kuzeyinde tahkimli bir ordugâh kurdu ve ordugâhın güneybatısındaki geçide T biçiminde bir tabya dizisi inşa etti.
Muharebeden üç gün önce Rus mevzilerini gözlerken serseri bir kurşunla ayağından ağır yaralanan XII. Karl, orduya sedyeyle eşlik etmekle birlikte harekâtın komutasını Karl Gustaf Rehnskiöld'e bıraktı. İsveç saldırısı tabyalar yüzünden düzenini kaybetti. Piyadenin üçte biriyle birlikte ana kuvvetten kopan Tümgeneral Roos teslim olmak zorunda kaldı.
Rus ordusu, sayısal üstünlüğünü kullanmak için ordugâhından çıkarak 22.000 piyadesini 68 sahra topunun desteğinde iki hat hâlinde dizdi. Karşısındaki İsveç piyadesinden geriye yaklaşık 4.000 kişi kalmıştı. Bu kuvvet 45 dakika bombardıman altında bekledikten sonra umutsuz bir saldırıya geçti, iki yandan kuşatılarak bozguna uğradı.
Muharebeye 19.000 kişiyle giren İsveç ordusu 6.901 ölü ve yaralı ile 2.760 esir verdi. Muharebeye giren 42.000 kişilik Rus ordusunun kaybı ise 1.345 ölü ve 3.290 yaralıydı.
Sonrası
Muharebeden üç gün sonra İsveç ordusundan geriye kalanlar Dinyeper kıyısındaki Perevoloçna'da teslim oldu. Teslim olan asker sayısı Frost'a göre 17.000'dir.
Savaştan canını zor kurtaran Demirbaş Şarl, yaklaşık 1.500 askerle Osmanlı İmparatorluğu'na sığındı ve Osmanlı topraklarındaki Bender kalesine yerleştirildi. Şubat 1713'e kadar burada kaldı, ardından Edirne yakınlarına nakledilerek ülkesine ancak 1714 sonunda dönebildi. Osmanlı topraklarında kaldığı süre toplam beş yıl üç ayı aştı.
Ana İsveç ordusunun yok edilmesi savaşın seyrini değiştirdi. XII. Karl'ın 1706'ya kadar dağıttığı ittifak yeniden canlandı, Poltava'dan bir ay sonra Augustus Polonya'ya döndü ve I. Petro Riga kuşatmasını başlattı. İsveç bir daha eski gücünü kazanamadı ve Baltık'taki hâkimiyetini yitirdi. Muharebenin ardından Kazak Hetmanlığı üzerindeki Rus askerî denetimi sıkılaştı ve özerkliği giderek daraldı.
Ayrıca bakınız
Notlar
- ^ Muharebenin tarihi kaynaklarda üç ayrı takvime göre verilir: Jülyen takvimine göre 27 Haziran, o dönemde İsveç'te kullanılan ara takvime göre 28 Haziran, Gregoryen takvimine göre 8 Temmuz 1709.
Kaynakça
- ^ a b "Poltava, Battle of". Internet Encyclopedia of Ukraine (İngilizce). 14 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2026.
- ^ Frost 2000, ss. 289-290.
- ^ Frost 2000, s. 289.
- ^ Frost 2000, ss. 290-292.
- ^ Frost 2000, s. 292.
- ^ Massie 1980, 38. bölüm.
- ^ a b c Frost 2000, s. 294.
- ^ "İsveç". TDV İslâm Ansiklopedisi. 26 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2026.
- ^ Coşkun, Bayram; Günaydın, Hasan (2018). "İsveç Kralı XII. Charles'ın (Demirbaş Şarl) Osmanlı Devleti'ne İlticasının (1709-1714) Ombudsmanlık Fikrinin Doğuşuna Etkisi". Ombudsman Akademik. 5 (9): 15-73.
Bibliyografya
- Frost, Robert I. (2000). The Northern Wars: War, State and Society in Northeastern Europe, 1558-1721 (İngilizce). Harlow: Longman. ISBN 978-0-582-06429-4.
- Massie, Robert K. (1980). Peter the Great: His Life and World (İngilizce). New York: Alfred A. Knopf.