Rodbertus Ketenensis
Tam adıRodbertus Ketenensis
DoğumuKetton, Rutland, İngiltere
Önemli eserlerLex Mahumet pseudoprophete (Sahte Peygamber Muhammed'in Kanunu)

Rodbertus Ketenensis (1141-1157 fl. yaşamış), İspanya'da faaliyet gösteren İngiliz bir astronom, çevirmen, rahip ve diplomattır. Arapça eserlerin birçoğunu Latinceye çevirmiştir; bunlar arasında Kur'an'ın herhangi bir Batı diline yapılan ilk çevirisi de vardı. 1144 ile 1157 yılları arasında Pamplona piskoposluğunda başdiyakozluk görevini yürüttü. Geçmişte, on ikinci yüzyılın ortalarında İspanya'da faaliyet gösteren bir diğer İngiliz çevirmen olan Chesterli Robert (Latince Robertus Castrensis) ile karıştırılmıştır; ve en az bir modern bilim insanı bunların aynı kişi olduğuna inanmaktadır.

Rodbertus'un lakabı olan Ketenensis veya bir keresinde de Ketene, genellikle Lincolnshire'daki Stamford'a birkaç mil uzaklıkta, Rutland'da bulunan Ketton köyüne atıfta bulunmak için kullanılır. Burası muhtemelen Rodbertus'un doğum yeriydi. Bu takma ad, Pamplona ile ilgili resmi belgelerde hiçbir zaman kullanılmadı; burada her zaman sadece "Usta Robert" (magister Rodbertus) olarak anıldı ve bu da onun sanat yüksek lisans derecesine sahip olduğunu gösteriyordu. Robert of Ketton olarak bilinen çevirmen ve Usta Robert olarak bilinen başdiyakonun kimlikleri, Cluny başrahibi Saygıdeğer Peter'in 1144 yılının bahar veya yaz aylarında Rodbertus'un bazı çevirilerini Clairvauxlu Bernard'a gönderdiği bir mektupta ortaya konmaktadır. Ekteki mektupta tercümanı "İngiltere'den Rodbertus Ketenensis, şu anda Pamplona kilisesinin başdiyakozu" (Roberto Ketenensi de Anglia, qui nunc Pampilonensis ecclesiae archidiaconus est) olarak adlandırdı.

Erken dönem

1134 yılında Fransa'yı terk ederek Hermannus Dalmata ile birlikte dört yıl boyunca doğuya seyahat etti; İtalya, Dalmaçya, Yunanistan ve Asya'yı ziyaret ederek Arapça öğrendi. Daha sonra astronomi ve din çevirileri üzerinde çalıştı.

Çeviriler

1141 yılından önce, Rodbertus, Dalmata ile kendi kullanımları ve eğitimleri için Arapça metinleri Latinceye çevirme projesiyle meşguldüler. Richard Hakluyt, iki adamın Arapça konuşulan ülkelerde seyahat etmiş olabileceğini tahmin etti. Rodbertus'un bu ilk işbirliğinden ortaya çıkan ürünlerden yalnızca birinin bilindiği veya günümüze kadar ulaştığı bilinmektedir. Hermannus'un isteği üzerine Rodbertus, el-Kindi'nin Astroloji Hükümleri adlı eserini Latince Judicia başlığı altında tercüme etti. (Daha sonraki birçok el yazması, eseri yanlışlıkla astronom Robertus Anglicus'a atfetmiştir.) Bu çevirinin önsözünde, ilgisinin geometri ve astronomi olduğunu, ancak Hermannus ile olan dostluğu hatırına astrolojik bir çalışma üstlendiğini açıklamaktadır. Ona göre asıl planları, Batlamyus'un Almagest eserini anlayabilmek için Öklid'in Elementleri ve Teodosius'un Küreler adlı eserlerini incelemektir. Bu metinlerin tamamı o dönemde onlara yalnızca Arapça olarak sunulmuş olacaktı. Rodbertus ayrıca Battânî ve İbn Sina tarafından yazılan eserleri de tercüme etti.

Öne sürülen bir diğer metin ise, Rodbertus'un Hermannus ile özel işbirliğinden doğan ve genellikle Bathlı Adelard'a, bazen de Chesterlı Robert'a atfedilen, Öklid'in Elemanları'nın "Adelard II" olarak bilinen çevirisi olabilir. Bu, 12. yüzyıldan kalma Öklid'in Latince çevirileri arasında en popüler olanıydı. Hermannus, Batlamyus'un 1143 tarihli Planisfere'sinin çevirisinde, Rodbertus'un kendisine el-Battani'nin astronomik tablolarını, belki de çeviri olarak verdiğinden de bahsetmektedir.

1141 yılında Rodbertus ve Hermannus, Ebro nehrinin kıyısında, muhtemelen Logroño'da, Başrahip Aziz Petrus ile tanıştılar ve Petrus onları koleksiyonu için bazı İslami metinleri tercüme etmeye ikna etti; bu koleksiyon daha sonra Toledo Koleksiyonu olarak bilindi. Bu proje için Rodbertus, erken Halifeliğin tarihini Chronica mendosa Saracenorum (Saracenlerin Yalan Kroniği) başlığı altında ve Kur'an'ın kendisini Lex Mahumet pseudoprophete (Sahte Peygamber Muhammed'in Kanunu) başlığı altında tercüme etti. Bu son çalışma için kendisine Muhammed adında biri yardımcı oldu. Çevirisi oldukça serbest ve metni surelere göre alt bölümlere ayırmıyor. Bu , Mark of Toledo'nun 70 yıl sonraki kelimesi kelimesine çevirisiyle çelişmektedir. Toledo Koleksiyonunun tamamı, Protestan yazar Theodore Bibliander tarafından 1543'te Basel'de basılmıştır.

1143 gibi geç bir tarihte bile Rodbertus, kendisinin ve Hermannus'un astronomik çeviriler konusundaki gözde projesini hâlâ aklında tutuyordu; zira Aziz Petrus'a yazdığı bir mektupta "bilimin tamamını kapsayan göksel bir armağan... tüm göksel çemberleri ve miktarlarını, düzenlerini ve koşullarını ve nihayetinde yıldızların tüm çeşitli hareketlerini, etkilerini ve doğalarını sayı, oran ve ölçüye göre en doğru şekilde ortaya koyan" bir vaatte bulunmuştu.

Kilise kariyeri

Rodbertus'un kilisedeki kariyeri, çevirmenlik kariyerinin sona ermesinden sonra başlamıştır. (Belki de bu görevi çalışmalarının karşılığı olarak almıştır.) En az 1144'ten -ve muhtemelen bundan kısa bir süre önce- 1157'ye kadar Pamplona'da başdiyakoz olarak görev yapmış ve daha sonra Tudela'da bir kanonluğa atanmıştır. Pamplona'daki varlığı 1145, 1147, 1149 ve 1151 yıllarına ait belgelerden bilinmektedir. 1152 yılında resmi bir görev için Barselona'daydı. Görünüşe göre Valdonsella başdiyakozluğunu yürütüyordu ve bu bölgeye Uncastillo kasabası da dahildi. Navarra Krallığı 1134'te bağımsızlığını yeniden kazandığından beri, bu bölge Aragon Krallığı ile sınırda yer alıyordu ve aralarında anlaşmazlık konusuydu. Rodbertus, Navarra Kralı García Ramírez'e (büyükbabası Sancho Garcés, Uncastillo lorduydu) diplomat olarak hizmet etmiş ve hatta 1 Temmuz 1149'da Aragon naibi IV. Raymond Berengar ile imzalanan barış antlaşmasını hazırlamıştır. Barış adına yaptığı bu çaba nedeniyle Papa III. Eugenius tarafından övgüyle karşılanmıştır.

1151 yılında Rodbertus'un piskoposu Lope de Artajona, onu Pamplona ve Zaragoza piskoposlukları arasındaki tartışmalı sınırı çözmek için düzenlenen bir konferansa delege olarak göndermiştir. Daha sonra Rodbertus, Pamplonlu din adamlarından bazılarını Lope'ye karşı isyana yönlendirmiştir. Aralarındaki anlaşmazlık bir süreliğine çözülmüş, ancak Lope Kralı VI. Sancho ile çatışmaya girince Rodbertus kralın tarafına geçmiştir. Muhtemelen kral aracılığıyla Tudela'daki kanonluk görevini elde etmiştir, çünkü başdiyakozluk görevi artık sürdürülemez hale gelmişti. 1157'den sonra onunla ilgili hiçbir kayıt bulunmamaktadır. Charles Burnett, "Rodbertus'un eğitiminin onu diplomat, kraliyet danışmanı ve resmi belgelerin redaktörü rolleri için uygun hale getirdiğini" belirtiyor.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

Özel
  1. ^ Davie, Grace; Leustean, Lucian N. (8 Aralık 2021). "Chronology". Oxford University Press. The Oxford Handbook of Religion and Europe. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  2. ^ a b c d e f g h Charles Burnett, "Ketton, Robert of (fl. 1141–1157)", Oxford Dictionary of National Biography (Oxford University Press, 2004).
  3. ^ Paić-Vikuć 2019, s. 90 (spelling modernized).
  4. ^ Yolles, Julian (2020). "Scientific Language in the Latin Qur'ans of Robert of Ketton and Mark of Toledo". JStor. Journal of Qur’anic Studies, vol. 22, no. 3, pp. 121–48. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  5. ^ a b "Quran Translated into Latin". Muslim Museum. 22 Ocak 2014. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  6. ^ Burnett, Charles (2022). "Mark of Toledo Intellectual Context and Debates between Christians and Muslims in Early Thirteenth Century Iberia". Oxford University Research Archive. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
Genel
  • Burman, Thomas E. (1998). "Tafsir and Translation: Traditional Arabic Quran Exegesis and the Latin Qurans of Robert of Ketton and Mark of Toledo". Speculum (İngilizce), 73. ss. 703-732. 
  • Lemay, Richard (1991). "L'authenticité de la préface de Robert de Chester à sa traduction du Morienus (1144)". Chrysopœia (Fransızca), 4. ss. 3-32. 
  • Paić-Vikuć, Tatjana (2019). "The Biography of Hermann the Dalmatian: Separating Conjectures from Verifiable Claims". Exploring the Commonalities of the Mediterranean Region (İngilizce). Turkish Academy of Sciences. ss. 85-96. ISBN 978-605-2249-41-3. 

Dış bağlantılar