Sade yağ

Sade yağ
Sade yağ
	Oda sıcaklığında katılaşmış sade yağ
Alternatif isim	Klarife tereyağı
Türü	Süt ürünü
Tipi	Hayvansal yağ
Ana malzemeler	Tereyağı
Çeşitleri	Ghee

Sade yağ veya klarife tereyağı, tereyağında bulunan süt yağından suyun ve sütte yer alan protein ve şeker gibi katı maddelerin uzaklaştırılması ile üretilen süt ürünüdür.

Türk Gıda Kodeksi'nde sadeyağ, ağırlıkça en az %99 oranında süt yağı içeren ürün olarak tanımlanır.

Sade yağ dünyanın farklı bölgelerinde çeşitli üretim yöntemleri ve adlarla bulunur. Ürünlerin ortak özelliği, suyun ve yağsız süt bileşenlerinin büyük ölçüde uzaklaştırılmasıdır. Kullanılan süt, ısıtma yöntemi, olgunlaştırma ve çeşnilendirme gibi uygulamalar ise bölgesel türler arasında farklılık gösterir.

Üretimi

Geleneksel üretimde tereyağı veya krema ısıtılarak içerdiği suyun buharlaşması sağlanır. Isıtma sırasında ayrılan proteinler ve diğer yağsız süt bileşenleri çöker veya yüzeyde birikir. Bunların süzülmesiyle büyük ölçüde süt yağından oluşan sade yağ elde edilir.

Üretim yöntemi bölgelere göre değişebilir. Bazı geleneksel yöntemlerde önce fermente edilmiş süt veya yoğurt yayıklanarak tereyağı elde edilir ve daha sonra bu tereyağı ısıtılır. Isıtmanın süresi ve sıcaklığı ürünün renk, tat ve aromasını etkileyebilir.

Suyun büyük ölçüde uzaklaştırılması, sade yağın tereyağına göre daha uzun süre saklanabilmesini sağlar. Düşük nem oranı mikroorganizmaların gelişmesini de sınırlar.

Bölgesel türleri

Sade yağın farklı coğrafyalarda gelişmiş çeşitli bölgesel türleri bulunur.

Tür	Bölge	Özellikleri
Ghee	Başta Hindistan olmak üzere Güney Asya	Süt yağının ısıtılması sırasında kalan süt bileşenlerinde meydana gelen değişimler ürüne kendine özgü renk, tat ve aroma kazandırır.
Manteiga-da-terra veya manteiga de garrafa	Brezilya'nın kuzeydoğusu	Kremanın ısıtılması ve suyun büyük ölçüde uzaklaştırılmasıyla hazırlanan geleneksel bir süt yağı ürünüdür.
Niter kibbeh	Etiyopya	Çeşitli ot ve baharatlarla birlikte ısıtılan sade yağın katı bileşenlerinin süzülmesiyle hazırlanan baharatlandırılmış bir türdür.
Smen	Kuzey Afrika, özellikle Fas	Geleneksel bir sade yağ türüdür.
Şanlıurfa sadeyağı veya Urfa yağı	Şanlıurfa, Türkiye	Şanlıurfa'da yetiştirilen İvesi koyunlarının sütünden üretilir ve Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından menşe adı olarak tescil edilmiştir.

Kullanımı

Sade yağ, yemeklerin ve hamur işlerinin hazırlanmasında pişirme yağı olarak kullanılır. Su ve yağsız süt bileşenlerinin büyük ölçüde uzaklaştırılmış olması, sıcak iklimlerde tereyağına göre daha uzun süre saklanmasına olanak sağlar.

Ayrıca bakınız

Beurre noisette - Tereyağının süt katılarının kahverengileşmesine kadar ısıtılmasıyla hazırlanan, sade yağla ilişkili tereyağı ürünü

Kaynakça

^ "Türk Gıda Kodeksi Tereyağı ve Sadeyağ Tebliği (Tebliğ No: 2025/9)". Tarım ve Orman Bakanlığı. 4 Nisan 2025. 11 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2026.
^ ^a ^b ^c ^d ^e ^f "The technology of traditional milk products in developing countries" (İngilizce). Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü. 13 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2026.
^ Sharma, H. (2023). "Recent innovations in functionality and shelf life enhancement of ghee, clarified butter fat". Journal of Food Science and Technology (İngilizce). doi:10.1007/s13197-022-05645-w.
^ Ambrósio, Carmem Lygia Burgos; Guerra, Nonete Barbosa; Mancini Filho, Jorge (2001). "Características de identidade, qualidade e estabilidade da manteiga de garrafa: Parte I — características de identidade e qualidade". Ciência e Tecnologia de Alimentos (Portekizce). 21 (3). doi:10.1590/S0101-20612001000300011. 21 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Eylül 2026.
^ "Preparing Ethiopian Cereal and Vegetable Dishes" (PDF) (İngilizce). Etiyopya Çalışma ve Beceri Bakanlığı. 2022. 11 Eylül 2026 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2026.
^ El Lamti, Fatima; Mennane, Zakaria; Elmtili, Noureddine; Mrani Alaoui, Mohammed (2024). "Ethnomedicinal Knowledge and Traditional Methodology for the Preparation of Fermented Butter "Smen" Among the Rural People of Northern Morocco: A Field Study". Journal of Medicinal Food (İngilizce). 27 (11). ss. 1133-1139. doi:10.1089/jmf.2024.0087.
^ "Şanlıurfa Sadeyağı (Urfa Yağı)". Coğrafi İşaretler Portalı. Türk Patent ve Marka Kurumu. 19 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2026.
^ Atasoy, Ahmet Ferit; Türkoğlu, Hüseyin (2010). "Şanlıurfa'da Üretilen ve Satışa Sunulan Sadeyağların (Urfa Yağı) Serbest Yağ Asitleri Bileşiminin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma". Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 14 (2). ss. 9-12. 11 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Eylül 2026.

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Sade yağ ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

Tereyağı gereçleri

Tereyağı endüstrisi

Tereyağı markaları

Kültürde tereyağı

Çeşitli

Kategori

[kodeks-1] "Türk Gıda Kodeksi Tereyağı ve Sadeyağ Tebliği (Tebliğ No: 2025/9)". Tarım ve Orman Bakanlığı. 4 Nisan 2025. 11 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2026.

[fao-2] ^ ^a ^b ^c ^d ^e ^f "The technology of traditional milk products in developing countries" (İngilizce). Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü. 13 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2026.

[ghee2-3] Sharma, H. (2023). "Recent innovations in functionality and shelf life enhancement of ghee, clarified butter fat". Journal of Food Science and Technology (İngilizce). doi:10.1007/s13197-022-05645-w.

[manteiga2-4] Ambrósio, Carmem Lygia Burgos; Guerra, Nonete Barbosa; Mancini Filho, Jorge (2001). "Características de identidade, qualidade e estabilidade da manteiga de garrafa: Parte I — características de identidade e qualidade". Ciência e Tecnologia de Alimentos (Portekizce). 21 (3). doi:10.1590/S0101-20612001000300011. 21 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Eylül 2026.

[niter2-5] "Preparing Ethiopian Cereal and Vegetable Dishes" (PDF) (İngilizce). Etiyopya Çalışma ve Beceri Bakanlığı. 2022. 11 Eylül 2026 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2026.

[smen2-6] El Lamti, Fatima; Mennane, Zakaria; Elmtili, Noureddine; Mrani Alaoui, Mohammed (2024). "Ethnomedicinal Knowledge and Traditional Methodology for the Preparation of Fermented Butter "Smen" Among the Rural People of Northern Morocco: A Field Study". Journal of Medicinal Food (İngilizce). 27 (11). ss. 1133-1139. doi:10.1089/jmf.2024.0087.

[urfa2-7] "Şanlıurfa Sadeyağı (Urfa Yağı)". Coğrafi İşaretler Portalı. Türk Patent ve Marka Kurumu. 19 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2026.

[atasoy2-8] Atasoy, Ahmet Ferit; Türkoğlu, Hüseyin (2010). "Şanlıurfa'da Üretilen ve Satışa Sunulan Sadeyağların (Urfa Yağı) Serbest Yağ Asitleri Bileşiminin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma". Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 14 (2). ss. 9-12. 11 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Eylül 2026.