Şaktizm

Şaktizm, Şakticilik veya Şaktidarma (Sanskrit: शाक्तं, Śāktaṃ; "güç öğretisi" veya "Tanrıça öğretisi") Hinduizm'in, Şakti ya da Deviye mutlak, nihaî tanrı – Hindu Kutsal Anne – olarak tapınan bir mezhebidir. Bu mezhep Şaivizm, Vaişnavizm ve Smartizm ile beraber Hinduizm'in başlıca geleneklerindendir ve özellikle Bengal ve Assam'da yaygındır.

Saktizm, Devi'ye (anlamı 'Tanrıça') Yüce Brahman olarak, tanrılık vasfının bütün formları şeklinde hürmet eder. Şaktizm, felsefesinde ve pratiğinde Şaivizm ile benzerlikler gösterir. Ancak, Şaktizm öğretilerinin uygulayıcısı olan Şaktalar (Sanskrit: Śākta, Sanskrit: शाक्त) tamamen Şakti'ye tapınmaya odaklanırlar. Şakti'yi, Yüce Tanrı'nın dinamik kadınsı yüzü olarak görürler. Şiva, tanrılığın erkeksi yüzü, tek başına ilahi kabul edilmekle birlikte, kendisine tapınma genelde yardımcı tanrı sıfatıyla yapılır.

Şaktizm, hepsi Şakti adı verilen ilahi dişil enerjinin farklı yönleri, tezahürleri veya kişileştirmeleri olarak kabul edilen bir tanrıçalar grubunu içerir. En çok tapınılan Durga'dan, zarif Parvati'ye ve vahşi Kali'ye kadar çeşitli tanrıçalara tapınılır. Hindistan'da Budizm'in gerilemesinden sonra, çeşitli Hindu ve Budist tanrıçalar, on tanrıçadan oluşan bir panteon olan Mahavidya'yı oluşturmak için birleştirildi. Şaktizm'de tapınılan Mahadevi'nin en yaygın biçimleri şunlardır: Durga, Kali, Sarasvati, Lakşmi, Parvati ve Tripura Sundari.

Şaktizm, Vidyapita ve Kulamarga dahil olmak üzere çeşitli tantrik alt gelenekleri de kapsar. Şaktizm, tanrıya duyulan yoğun sevginin basit itaatten daha önemli olduğunu vurgular ve böylece Rada ve Krişna arasındaki tutkulu ilişkinin ideal bir bhava olarak görüldüğü Vişnucu gelenekten etkilendiğini gösterir. Benzer şekilde, Şaktizm Vaişnavizm ve Şaivizm'i de etkilemiştir. Şaktizm'de tanrıça, Vişnu ve Şiva tanrılarının eşi ve enerjisi (şakti) olarak kabul edilir. 2020'de Dünya Din Veritabanı (WRD), Şaktizm'in yaklaşık 305 milyon inananıyla üçüncü büyük Hindu mezhebi olduğunu dile getirmiştir.

Şakticilik ve Diğer Hindu Mezhepleri Arasındaki Farklar

Şaktizm'in Diğer Hindu Gelenekleriyle Karşılaştırılması
	Şivacı Gelenekler	Vaişnavacı Gelenekler	Şakta Gelenekleri	Smarta Gelenekleri
Kutsal metinler	Vedalar, Upanişadlar ve Agamalar	Vedalar, Upanişadlar ve Agamalar	Vedalar ve Upanişadlar	Vedalar ve Upanişadlar
En yüksek tanrı	Şiva	Vişnu	Devi	Yok (Parabrahman bu şekilde sayılabilir)
Yaratıcı tanrı	Shiva	Vişnu	Devi	Brahman prensibi
Avatar konsepti	Düşük önemde	Kilit öneme sahip bir konsept	Önemli bir konsept	Düşük önemde
Münzevi yaşam	Tavsiye edilir	Kabul edilir	Kabul edilir	Tavsiye edilir
Ritüeller, Bhakti	Onaylar	Onaylar	Onaylar	Seçmelidir
Ahimsa ve Vejetaryenlik	Tavsiye edilir, Zorunlu değildir	Onaylar	Zorunlu değildir	Tavsiye edilir, Zorunlu değildir
Özgür irade, Maya (illüzyon), Karma	İnanır	İnanır	İnanır	İnanır
Metafizik görüşü	Brahman (Şiva), Atman (Öz)	Brahman (Vişnu), Atman	Brahman (Devi), Atman	Brahman, Atman
Epistemoloji (Pramana)	1. Algı 2. Çıkarım 3. Güvenilir tanıklık 4. Kendiliğinden anlaşılan	1. Algı 2. Çıkarım 3. Güvenilir tanıklık	1. Algı 2. Çıkarım 3. Güvenilir tanıklık	1. Algı 2. Çıkarım 3. Karşılaştırma ve benzetme 4. Varsayım, türetme 5. Varsayım, türetme 6. Güvenilir tanıklık
Felsefe	Dvaita, nitelikli advaita, advaita	Vişiştadvaita, Dvaita, nitelikliadvaita, advaita	Şakti-advaita	Advaita, nitelikli advaita
Kurtuluş (Soteryoloji)	Civanmukta, Çarya-Kriyā-Yoga-Cnyana	Videhamukti, Yoga, sivil (münzevi olmayan) yaşam	Bhakti, Tantra, Yoga	Civanmukta, Advaita, Yoga, münzevi yaşam

Galeri

Şri Çakra ya da Şri Yantra adıyla bilinen bu şekil, Şaktizm'de yaygın olarak kullanılan bir diyagramdır.
Diğer Hindu tanrıları İndra, Brahma, Vişnu ve Şiva'yı en yüksek tanrıça olan Kali'ye taparken gösteren resim.
Tanrıça Kali'yi Dakşina Kali formunda gösteren bir resim.
Bir Şakti tapınağı olan Meenakşi Tapınağı'nın gopuram'ı (kulesi), Madurai, Tamil Nadu, Hindistan.
Farklı renklerle Şri Yantra
Tanrıça Kali'nin idolü
Tanrıça Lakşmi
Tanrıça Durga
Tanrıça Tripura Sundari tapınağında her gün keçi kurban edilir. (Udaipur şehri, Tripura Eyaleti, Hindistan.)
Yedi matrika'dan (anne tanrıçadan) dördünü (Vaişnavi, Varani, İndravi ve Çamunda) gösteren heykel, Hindistan Ulusal Müzesi, Yeni Delhi.
Tanrıça Sri Lalita-Tripurasundari'yi tahtta otururken gösteren resim.
Bir Şakti tapınağı olan Şri Mata Vaişno Devi'ye her yıl 15 milyon ziyaretçi uğrar.
Tanrıça Kamakşi'ye adanan Kamakşi Amman Tapınağı, Kançipuram, Tamil Nadu, Hindistan.
Bir Şakti tapınağı olan Şri Hinglac Mata tapınağı Pakistan'ın en büyük Hindu hac merkezidir. Her yıl yaklaşık 250.000 kişi burada Hinglac Yantra ayinine katılır.

Kaynakça

^ "Shaktism". Encyclopædia Britannica Online. 2 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2009.
^ Subramuniyaswami 2002.
^ ^a ^b ^c Jones & Ryan 2006, s. 474.
^ Mariasusai Dhavamony (1999). Hindu Spirituality. Gregorian Press. ss. 32-34. ISBN 978-88-7652-818-7. 29 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ ^a ^b ^c ^d Jan Gonda (1970). Visnuism and Sivaism: A Comparison. Bloomsbury Academic. ISBN 978-1-4742-8080-8. 30 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ Christopher Partridge (2013). Introduction to World Religions. Fortress Press. s. 182. ISBN 978-0-8006-9970-3. 30 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ Sanjukta Gupta (1 Şubat 2013). Advaita Vedanta and Vaisnavism: The Philosophy of Madhusudana Sarasvati. Routledge. ss. 65-71. ISBN 978-1-134-15774-7. 30 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ Lai Ah Eng (2008). Religious Diversity in Singapore. Institute of Southeast Asian Studies, Singapore. s. 221. ISBN 978-981-230-754-5. 3 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ Mariasusai Dhavamony (2002). Hindu-Christian Dialogue: Theological Soundings and Perspectives. Rodopi. s. 63. ISBN 90-420-1510-1. 7 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ Stephen H Phillips (1995), Classical Indian Metaphysics, Columbia University Press, 978-0812692983, page 332 with note 68
^ Olivelle, Patrick (1992). The Samnyasa Upanisads. Oxford University Press. ss. 4-18. ISBN 978-0195070453.
^ "Shaivas". Overview Of World Religions. Philtar. 22 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2017.
^ Munavalli, Somashekar (2007). Lingayat Dharma (Veerashaiva Religion) (PDF). Veerashaiva Samaja of North America. s. 83. 26 Haziran 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2017.
^ Prem Prakash (1998). The Yoga of Spiritual Devotion: A Modern Translation of the Narada Bhakti Sutras. Inner Traditions. ss. 56-57. ISBN 978-0-89281-664-4. 23 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ Frazier, J. (2013). "Bhakti in Hindu Cultures". The Journal of Hindu Studies. Oxford University Press. 6 (2): 101-113. doi:10.1093/jhs/hit028.
^ Lisa Kemmerer; Anthony J. Nocella (2011). Call to Compassion: Reflections on Animal Advocacy from the World's Religions. Lantern. ss. 27-36. ISBN 978-1-59056-281-9. 27 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ Frederick J. Simoons (1998). Plants of Life, Plants of Death. University of Wisconsin Press. ss. 182-183. ISBN 978-0-299-15904-7. 7 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ K. Sivaraman (1973). Śaivism in Philosophical Perspective. Motilal Banarsidass. ss. 336-340. ISBN 978-81-208-1771-5. 28 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ John A. Grimes, A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English, State University of New York Press, 978-0791430675, page 238
^ Flood 1996, s. 225.
^ Eliott Deutsche (2000), in Philosophy of Religion : Indian Philosophy Vol 4 (Editor: Roy Perrett), Routledge, 978-0815336112, pages 245–248
^ McDaniel, June (2004). Offering Flowers, Feeding Skulls. Oxford University Press. ss. 89-91. ISBN 978-0-19-534713-5. 4 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ Matthew James Clark (2006). The Daśanāmī-saṃnyāsīs: The Integration of Ascetic Lineages into an Order. Brill. ss. 177-225. ISBN 978-90-04-15211-3. 30 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ Hurley, Leigh; Hurley, Phillip (2012). Tantra, Yoga of Ecstasy: the Sadhaka's Guide to Kundalinin and the Left-Hand Path. Maithuna Publications. s. 5. ISBN 9780983784722.
^ Kim Skoog (1996). Andrew O. Fort; Patricia Y. Mumme (Ed.). Living Liberation in Hindu Thought. SUNY Press. ss. 63-84, 236-239. ISBN 978-0-7914-2706-4. 25 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.
^ Rajendra Prasad (2008). A Conceptual-analytic Study of Classical Indian Philosophy of Morals. Concept. s. 375. ISBN 978-81-8069-544-5. 29 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[EB-1] "Shaktism". Encyclopædia Britannica Online. 2 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2009.

[FOOTNOTESubramuniyaswami2002-2] Subramuniyaswami 2002.

[FOOTNOTEJonesRyan2006474-3] Jones & Ryan 2006, s. 474.

[Dhavamony1999p33-4] Mariasusai Dhavamony (1999). Hindu Spirituality. Gregorian Press. ss. 32-34. ISBN 978-88-7652-818-7. 29 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[JanGondaVandS-5] Jan Gonda (1970). Visnuism and Sivaism: A Comparison. Bloomsbury Academic. ISBN 978-1-4742-8080-8. 30 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[6] Christopher Partridge (2013). Introduction to World Religions. Fortress Press. s. 182. ISBN 978-0-8006-9970-3. 30 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[7] Sanjukta Gupta (1 Şubat 2013). Advaita Vedanta and Vaisnavism: The Philosophy of Madhusudana Sarasvati. Routledge. ss. 65-71. ISBN 978-1-134-15774-7. 30 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[laiengavatar-8] Lai Ah Eng (2008). Religious Diversity in Singapore. Institute of Southeast Asian Studies, Singapore. s. 221. ISBN 978-981-230-754-5. 3 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[Dhavamony2002p63-9] Mariasusai Dhavamony (2002). Hindu-Christian Dialogue: Theological Soundings and Perspectives. Rodopi. s. 63. ISBN 90-420-1510-1. 7 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[10] Stephen H Phillips (1995), Classical Indian Metaphysics, Columbia University Press, 978-0812692983, page 332 with note 68

[11] Olivelle, Patrick (1992). The Samnyasa Upanisads. Oxford University Press. ss. 4-18. ISBN 978-0195070453.

[12] "Shaivas". Overview Of World Religions. Philtar. 22 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2017.

[13] Munavalli, Somashekar (2007). Lingayat Dharma (Veerashaiva Religion) (PDF). Veerashaiva Samaja of North America. s. 83. 26 Haziran 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2017.

[14] Prem Prakash (1998). The Yoga of Spiritual Devotion: A Modern Translation of the Narada Bhakti Sutras. Inner Traditions. ss. 56-57. ISBN 978-0-89281-664-4. 23 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[15] Frazier, J. (2013). "Bhakti in Hindu Cultures". The Journal of Hindu Studies. Oxford University Press. 6 (2): 101-113. doi:10.1093/jhs/hit028.

[16] Lisa Kemmerer; Anthony J. Nocella (2011). Call to Compassion: Reflections on Animal Advocacy from the World's Religions. Lantern. ss. 27-36. ISBN 978-1-59056-281-9. 27 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[17] Frederick J. Simoons (1998). Plants of Life, Plants of Death. University of Wisconsin Press. ss. 182-183. ISBN 978-0-299-15904-7. 7 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[18] K. Sivaraman (1973). Śaivism in Philosophical Perspective. Motilal Banarsidass. ss. 336-340. ISBN 978-81-208-1771-5. 28 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[19] John A. Grimes, A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English, State University of New York Press, 978-0791430675, page 238

[FOOTNOTEFlood1996225-20] Flood 1996, s. 225.

[21] Eliott Deutsche (2000), in Philosophy of Religion : Indian Philosophy Vol 4 (Editor: Roy Perrett), Routledge, 978-0815336112, pages 245–248

[22] McDaniel, June (2004). Offering Flowers, Feeding Skulls. Oxford University Press. ss. 89-91. ISBN 978-0-19-534713-5. 4 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[23] Matthew James Clark (2006). The Daśanāmī-saṃnyāsīs: The Integration of Ascetic Lineages into an Order. Brill. ss. 177-225. ISBN 978-90-04-15211-3. 30 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[24] Hurley, Leigh; Hurley, Phillip (2012). Tantra, Yoga of Ecstasy: the Sadhaka's Guide to Kundalinin and the Left-Hand Path. Maithuna Publications. s. 5. ISBN 9780983784722.

[Kim_Skoog_1996_63–84,_236–239-25] Kim Skoog (1996). Andrew O. Fort; Patricia Y. Mumme (Ed.). Living Liberation in Hindu Thought. SUNY Press. ss. 63-84, 236-239. ISBN 978-0-7914-2706-4. 25 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.

[26] Rajendra Prasad (2008). A Conceptual-analytic Study of Classical Indian Philosophy of Morals. Concept. s. 375. ISBN 978-81-8069-544-5. 29 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2017.