| Samet Ağaoğlu | |
|---|---|
| |
| Türkiye Sanayi Bakanı | |
| Görev süresi 6 Aralık 1954 - 8 Şubat 1958 | |
| Başbakan | Adnan Menderes |
| Yerine geldiği | Fethi Çelikbaş |
| Yerine gelen | İbrahim Sıtkı Yırcalı |
| Türkiye Çalışma Bakanı | |
| Görev süresi 10 Kasım 1952 - 8 Nisan 1953 | |
| Başbakan | Adnan Menderes |
| Yerine geldiği | Nuri Özsan |
| Yerine gelen | Hayrettin Erkmen |
| 4, 5. Türkiye Cumhuriyeti Başbakan Yardımcısı | |
| Görev süresi 5 Haziran 1950 - 10 Kasım 1952 | |
| Başbakan | Adnan Menderes |
| Yerine geldiği | Nihat Erim |
| Yerine gelen | Fatin Rüştü Zorlu |
| Türkiye Büyük Millet Meclisi 9., 10. ve 11. Dönem Milletvekili | |
| Görev süresi 22 Mayıs 1950 - 25 Mayıs 1960 | |
| Seçim bölgesi | 1950 - Manisa 1954 - Manisa 1957 - Manisa |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | 1909 Bakü, Azerbaycan |
| Ölüm | 6 Ağustos 1982 (73 yaşında) İstanbul, Türkiye |
| Defin yeri | Feriköy Mezarlığı, İstanbul |
| Partisi | Demokrat Parti |
| Evlilik(ler) | Neriman Ağaoğlu (e. 1933; ö. 1982) |
| İlişkiler | Ahmet Ağaoğlu (Babası) Tezer Taşkıran (Kızkardeşi) Süreyya Ağaoğlu (Kızkardeşi) |
| Çocuk(lar) | Tektaş Ağaoğlu (1934-2018) Mustafa Kemal Ağaoğlu (1939-1999) Fatma Sitare Ağaoğlu (1945-2010) |
| Bitirdiği okul | Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi |
| İmzası | 
|
Abdüssamet Ağaoğlu (1909, Bakü - 6 Ağustos 1982, İstanbul), Türk yazar, siyasetçi.
Samet Ağaoğlu, Azerbaycan'dan Türkiye'ye göç eden Ağaoğlu ailesinin dördüncü çocuğudur ve kendisi gibi yazar ve fikir adamı olan Ahmet Ağaoğlu'nun oğludur. İlk ve orta öğrenimini Bayazıt Fevziye Lisesi'nde tamamladıktan sonra, 1929 yılında Ankara Lisesi'nden mezun oldu. 1931 yılında Ankara Hukuk Mektebi'ni bitirdikten sonra Strazburg'a giderek üniversitenin "yüksek etüdler" bölümünde 16 ay okumuş, ancak doktorasını tamamlayamamış, babasının işlerinin bozulması üzerine yurda dönmek zorunda kalmıştır. Yurda döndükten sonra ekonomi ve ticaret bakanlıklarında bazı üst düzey görevlerde bulunmuş, 1946 yılında devlet hizmetinden ayrılmıştır.
Avukatlık yapmaya başladığı sırada Demokrat Parti saflarında politikaya atılmıştır. 1950, 1954 ve 1957 seçimleri ile IX., X., XI. Dönem Manisa Milletvekilliği yapmıştır. Çalışma, sanayi ve devlet bakanlığı vazifelerinde bulundu. 27 Mayıs 1960 askerî darbesinde tutuklanıp hüküm giydi. Ömür boyu hapisle cazalandırıldı. İmralı ve Kayseri cezaevlerinde tutuklu kaldı. 1964 yılında Yassıada'da cezasını çekerken çıkan özel bir afla salıverildi. Bundan sonra siyasetle dolaylı olarak ilgilendi.
Kendini tümüyle yazılarına verdiği bir dönemde, 6 Ağustos 1982'de öldü. Feriköy Mezarlığı'nda bulunan Ağaoğlu Aile Mezarlığı'nda defnedilmiştir.
Siyasi hayatı
Samet Ağaoğlu, devlet memuriyeti görevlerinden ayrıldıktan sonra, Türkiye'de çok partili hayata geçiş sürecinin hızlandığı bir dönemde aktif siyaset sahnesine adım atmıştır. Siyasi düşüncelerinin ve dünya görüşünün şekillenmesinde, Türk siyasi ve düşünce tarihinin önemli isimlerinden biri olan babası Ahmet Ağaoğlu'nun liberal Kemalist fikirlerinden ve onun etrafında şekillenen aydın çevresinden derin bir biçimde etkilenmiştir.
Celal Bayar'a gönderdiği istekli mektuplar onucunda Demokrat Parti saflarına katılan Ağaoğlu, 14 Mayıs 1950 genel seçimlerinde DP listesinden hem Manisa hem Muğla'da aday olmuş, Muğla'dan milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisine girmiştir. Partide “parti müfettişi” olarak görev yapmış ve meclisteki önemli isimlerinden biri olarak öne çıkmış; 1954 ve 1957 genel seçimlerinde de yine Manisa milletvekili sıfatıyla meclisteki yerini korumuştur. Adnan Menderes başbakanlığında kurulan hükûmetlerde görev alan Ağaoğlu; başbakan yardımcılığı, Çalışma Bakanlığı ve Sanayi Bakanlığı gibi kabine pozisyonlarında bulunmuştur.
Samet Ağaoğlu'nun evi Celal Bayar'ın evine oldukça yakındır, bu yüzden toplantılardan sonra evlerine beraber gitmişlerdir. Aynı zamanda Ağaoğlu, parti içinde Adnan Menderes'le de yakın ilişkidedir.
27 Mayıs 1960 Darbesi ile Demokrat Parti iktidarının devrilmesinin ardından diğer parti yöneticileriyle birlikte tutuklanmıştır. Yassıada Yargılamaları'nda Yüksek Adalet Divanı tarafından yargılanmış ve ömür boyu hapis cezasına çarptırılmış, Kayseri ve İmralı cezaevlerinde yatmıştır. Ağaoğlu, Kayseri Cezaevi’nde iken, eşi Neriman Ağaoğlu da Adalet Partisi’nden aday olarak 1961 seçimlerinde milletvekili seçilmiştir. Eşinin ve ailesinin gayretleri ile İstanbul Cezaevi’ne nakledilmiştir. Ekim 1964'te Yassıada hükümlüleri için çıkarılan özel af yasasıyla kamu haklarından yoksun kalmak şartıyla serbest bırakılır. Başbakan Süleyman Demirel, siyasi yasakları kaldırmadığı için Neriman Ağaoğlu Adalet Partisi'nden ayrılmıştır. Cezaevinden çıktıktan sonra 1973 yılında AP'den milletvekili adayı olmak istese de başaramayıp aktif siyasete dönme planını rafa kaldırmıştır. Hayatının son yıllarını edebiyat, biyografi ve hâtıralarını yazıp yayımlamaya adamıştır.
Edebî kişiliği
Yazmaya lise sıralarında başlayan Samet Ağaoğlu, 1929 - 1931 yıllarında Behçet Kemal Çağlar, Ahmet Muhip Dıranas gibi arkadaşlarıyla Hep Gençlik adında bir dergi çıkarmıştır. Strazburg yaşamını anlatan ilk öyküleriyle görünmüştür. Politik çalışmaları dolayısıyla kitaplarını uzun aralıklarla çıkarmış, ancak yaşamının sonuna kadar yazınla ilgisini koparmamıştı.
Siyâsî içerikli pek çok yazıya da imza atmış olan Samet Ağaoğlu, öykü ve denemelerini dönemin Varlık, Yücel, Çığır gibi önemli dergilerinde yayımlamıştı.
Yazılarında Samet Agayef imzasını da kullanmıştır.
Eserleri
Öykü
- 1944 Strassburg Hatıraları
- 1950 Zürriyet
- 1953 Öğretmen Gafur
- 1957 Büyük Aile
- 1964 Hücredeki Adam
- 1965 Katırın Ölümü
Anı
- 1940 Babamdan Hatıralar
- 1958 Babamın Arkadaşları
- 1965 Aşina Yüzler
- 1967 Arkadaşım Menderes
- 1972 Marmara'da Bir Ada
- 1973 Demokrat Parti'nin Doğuş ve Yıkılış Sebepleri-Bir Soru
- 1978 İlk Köşe
- 1992 Siyasi Günlük: Demokrat Partinin Kuruluşu
İnceleme
- 1944 Kuvayı Milliye Ruhu
- 1947 İki Parti Arasındaki Siyasi Farklar
Gezi
- 1967 Sovyet Rusya İmparatorluğu
Kaynakça
- Özel
- ^ a b Kolektif (16 Ocak 1985). Sağlık Hizmetinde 25 Yıl. Sosyal Sigortalar Kurumu İstanbul Hastanesi. s. 27.
- ^ a b c d e "Türk Parlamento tarihi : TBMM IX. Dönem 1950-54 VII. CİLT" (PDF). 21 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF).
- ^ "TBMM Albümü 2. Cilt (1950-1980)" (PDF). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. 12 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 28 Temmuz 2022.
- ^ http://www.basbakanlik.gov.tr/sour.ce/index.asp?wpg=kabine&did=basbakanlik.123475 [ölü/kırık bağlantı], 20.HÜKÜMET ÜYELERİ [ölü/kırık bağlantı]
- ^ "Ağustos 1982 Bülteni". T.C. Başbakanlık Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü. 3 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2009.
- ^ a b c d e Akbayır, Etem Yunus (2 Mart 2023). "Çok Yönlü Bir Muharrir ve Fikir-Siyaset Adamı Olarak Samet Ağaoğlu (1909-1982)". Telakki Sosyal Bilimler Dergisi. 1 (1): 1-9. ISSN 2979-9996.
- ^ Alangu, Tahir (1965). Cumhuriyetten Sonra Hikâye ve Roman. 2. İstanbul. s. 39. OCLC 945650042.
- ^ Yıldırım, Tahsin (2006). Edebiyatımızda Müstear İsimler. İstanbul: Selis Kitaplar. s. 39. ISBN 975-8724-79-7.
- Genel
- Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. 1 (3. bas.). İstanbul: YKY. Mart 2010. s. 22-23. ISBN 9789750805684.
| Siyasi görevi | ||
|---|---|---|
| Önce gelen: Fethi Çelikbaş |
Türkiye Sanayi Bakanı 6 Aralık 1954 - 8 Şubat 1958 |
Sonra gelen: İbrahim Sıtkı Yırcalı |
| Önce gelen: Nuri Özsan |
Türkiye Çalışma Bakanı 11 Kasım 1952 - 8 Nisan 1953 |
Sonra gelen: Hayrettin Erkmen |
| Önce gelen: Nihat Erim |
Türkiye Başbakan Yardımcısı 5 Haziran 1950 - 10 Kasım 1952 |
Sonra gelen: Fatin Rüştü Zorlu |