Şarlman büstü

Şarlman büstü

Yıl	y. 1350
Tür	Büst
Konum	Aachen Katedrali, Aachen,  Almanya

Şarlman büstü (Almanca: Karlsbüste), y. 1350 yılına tarihlenen ve Şarlman'ın kafatasının üst bölümünü muhafaza eden bir rölikerdir. Röliker, Aachen Katedrali'nin hazine bölümünde korunan eserlerden biridir. Kaliteli metal işçiliğiyle tanınan Mosan bölgesinde üretilen eser, hem geç dönem Gotik metal işçiliğinin hem de figüratif heykel sanatının başyapıtlarından biri olarak kabul edilir. Şarlman Büstü, gümüş yaldızlı natüralist röliker büstlerinin gelişiminde öncü bir eser olmuştur.

Şarlman'ın ölümünden yaklaşık beş yüz yıl sonra üretilen büst, esasında kendisinin bir tasvirdir. Dolayısıyla yüz hatları, saç biçimi ve zambak motifleriyle süslü taç, 14. yüzyılın estetik anlayışını yansıtmaktadır.

Vücudunun ten kısımları gümüşten işlenmiş olup kısmen yaldızlanmıştır. Saç ve sakal ise tamamen yaldızlıdır. Şarlman'ın imparatorluğunu simgeleyen ve aynı zamanda Kutsal Roma İmparatorluğu'nun hanedan sembolü de olan, Reichsadler (imparatorluk kartalı) figürleri giysiyi süslemektedir. Kartallar, bazıları Antik Çağ'a ait değerli taşlar ve telkâri bezemelerle çevrilidir. Büst, sekizgen bir kaide üzerine yerleştirilmiştir. Kaide ayrıca, Fransa Krallığı'nın sembolü olan zambak motifleri (fleur de lis) ile süslenmiştir.

Şarlman Büstü, Kutsal Roma imparatoru IV. Karl tarafından 25 Temmuz 1349'da Aachen Katedrali'nde gerçekleştirilen taç giyme töreninin ardından sipariş edilerek katedrale bağışlanmıştır. Rölikeri süsleyen gümüş yaldızlı tacın da bu törende kullanıldığı ileri sürülmektedir. Bu bağışla birlikte büst, Aachen Katedrali Hazinesi'nin bir parçası hâline gelmiş ve Şarlman'ın kafatasına ait bir parçanın muhafaza edildiği önemli bir röliker olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Şarlman'ın kutsal emanetleri 12. yüzyıldan itibaren çeşitli rölikerlere aktarılmış ve dağıtılmıştır. Fakat Karolenj döneminden Gotik döneme kadar uzanan imparatorluk ve kilise tarihine ait eserleri barındıran hazine, Aachen'in hac ve taç giyme merkezi olarak üstlendiği misyonun bir parçası olarak büstü muhafaza etmeyi sürdürmüştür. Geç Orta Çağ boyunca eserin başka bir yere taşındığına veya kaybolduğuna dair herhangi bir kayıt bulunmamaktadır.

Törenlerde röliker, Aachen'deki imparatorluk taç giyme merasimleri sırasında yeni taç giyen hükümdarın karşısına yerleştirilirdi. Böylece hükümdarın, Şarlman'ın meşru halefi olduğu manevi açıdan da vurgulanmış olurdu. Bu yerleşim düzeni, rölikerin kutsal emanetlere gösterilen saygı aracılığıyla hükümdarların meşruiyetini pekiştirme işlevini vurgulamaktaydı. Büstün Şarlman'a ait olduğu kabul edilen kafatası kalıntılarını içermesi, onun aziz hükümdar ve savaşçı kral olarak algılanışını daha da güçlendirmiş ve Aachen'in Hristiyan dünyasının "kuzeyin Roma'sı" olarak görülmesini desteklemiştir.

Taşınabilir bir röliker olarak büst, Şarlman'ın yortuları ve katedral ayinleriyle bağlantılı alaylarda kullanılmıştır. Bununla birlikte, 14. ve 15. yüzyıllara ait alay kayıtları sınırlı olup, kullanımına dair bilgiler büyük ölçüde törensel işlevinden bilinmektedir. Hazinedeki sürekli varlığı, kutsal emanet kültünün devamlılığını desteklemiştir.

Şarlman Büstü'nü de içeren Aachen Katedrali Hazinesi, Fransız Devrim Savaşları sırasında Fransız ordularının Renanya'yı işgal etmesi üzerine 1794 yılında geçici olarak tahliye edilmiştir. Eserler, ilerleyen birliklerin el koyma ve yağmalama faaliyetlerinden korunmaları amacıyla Kornelimünster Manastırı'na taşınmıştır. Bu önlem, Fransız kuvvetlerinin ilhak edilen bölgelerdeki kilise mülklerine sistematik biçimde el koyduğu bir dönemde, önemli kutsal emanetlerin ve sanat eserlerinin korunmasını sağlamıştır. Aachen'in Roer Departmanı'na dahil edilmesi sürecinde hazinenin bazı parçaları birbirinden ayrılmış, bunlardan bir kısmı 1801 yılında İmparator II. Franz'ın emriyle Viyana'ya gönderilmiştir. Bununla birlikte Şarlman Büstü, koruma altındaki koleksiyon içerisinde kalmış ve zarar görmemiştir.

Napolyon'un yenilgisi ve Viyana Kongresi'nin ardından, 1815 yılında büst gibi rölikerler de dâhil olmak üzere hayatta kalan hazine eserleri Aachen'e geri getirilmiştir. Böylece eserler, yeniden katedralin koruması altına alınmıştır. Büst, sekülerleşme sürecine rağmen 19. yüzyıl boyunca dini törenlerde kullanılmaya devam etmiştir.