Sedat Bornovalı
Doğum31 Mayıs 1970
İstanbul

Sedat Bornovalı (d. 31 Mayıs 1970, İstanbul), Türk sanat tarihçisi, akademisyen ve rehber. Nişantaşı Üniversitesi'nde mimarlık tarihi doçentidir. Bizans mimarisi, özellikle Ayasofya üzerine yaptığı eleştirel analizler nedeniyle uluslararası medyada "tarihçi ve Ayasofya uzmanı" olarak anılmaktadır. İstanbul'daki tarihi Società Operaia Italiana binası olan Casa Garibaldi'nin restorasyonunu yönetmiştir. Papa XVI. Benedikt ve Rum Patriği I. Bartholomeos da dahil olmak üzere devlet liderleri ve dini liderler için rehber ve tercüman olarak görev yapmıştır.

Eğitim ve akademik kariyeri

İtalyan Lisesi'nde okuduktan sonra, Boğaziçi Üniversitesi'nde Turizm İşletmeciliği, İstanbul Üniversitesi'nde Sanat Tarihi ve Coğrafya eğitimi aldı. Yüksek lisans ve doktora (PhD) derecelerini İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Mimarlık Tarihi bölümünden aldı.

Nişantaşı Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi'nde doçent olarak akademik faaliyetlerini sürdürmektedir. Araştırmaları Bizans ve Osmanlı sanat tarihi, İstanbul kent tarihi ve geç Osmanlı dönemindeki İtalyan mimarların etkisi üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu kapsamda Giulio Mongeri ve Raimondo D'Aronco gibi mimarların eserlerini derinlemesine incelemiştir.

Kamusal faaliyetler

Ayasofya

Bornovalı, uluslararası medyada "tarihçi ve Ayasofya uzmanı" ("historian and Hagia Sophia expert") olarak anılmaktadır. Ayasofya'nın camiye dönüştürülmesi tartışmalarına ve kamuoyu müzakerelerine katılmış, yapının doğru tarihsel anlaşılmasını engelleyen "mitler üzerine inşa edilmiş algıyı" ("myth-constructed perception") eleştirmiştir. Ayrıca, Prokopius'un yazıları gibi dönemin tarihsel kaynaklarında yer almadığını vurgulayarak, binanın inşasıyla ilgili popüler efsaneleri de çürütmüştür. Bornovalı, 86 yıl sonra UNESCO Dünya Miras Listesinde olan yapı kompleksinde arkeolojik kazıların devam etmesini resmen öneren ilk uzman olmuştur.

Casa Garibaldi

1863 yılında İstanbul'da kurulan İtalyan İşçi Yardımlaşma Derneği'nin (Società Operaia Italiana di Mutuo Soccorso) tarihi merkezi olan Beyoğlu'ndaki Casa Garibaldi'nin restorasyonunu yönetmiştir. Restorasyon çalışmaları sırasında binanın zemininde Geç Roma dönemine (yaklaşık M.S. 4. yüzyıl) tarihlenen bir mezar alanı (nekropol) ve tarihi katmanlar ortaya çıkarılmıştır. Bornovalı, bu arkeolojik buluntuların koruma altına alınması ve sergilenmesi sürecini koordine etmiş ve restorasyon süreci üzerine akademik bir çalışma yayımlamıştır.

Kültürel ve diplomatik rolü

Devlet ziyaretleri ve diplomatik toplantılarda çeviri ve bilgilendirme görevleri üstlenmiştir. Hizmet sunduğu isimler arasında Rum Ortodoks Patriği I. Bartholomeos, 2006'daki Türkiye ziyaretinde Papa XVI. Benedikt ile 2025 Türkiye ziyareti sırasında Papa XIV. Leo da yer almıştır. Ayrıca, Cumhurbaşkanları Abdullah Gül ve Recep Tayyip Erdoğan ile İtalya Cumhurbaşkanı Giorgio Napolitano arasındaki görüşmelerde de görev almıştır.

Sektörel görevler ve ödüller

Akademik faaliyetlerine paralel olarak kültürel turizm sektöründe de yönetici roller üstlenmiştir. 2002-2015 yılları arasında İstanbul Rehberler Odası (İRO) Başkan Vekilliği yaptıktan sonra, 2015-2021 yılları arasında İRO Başkanlığı görevini yürütmüştür. Ayrıca 2019-2021 yılları arasında Turist Rehberleri Birliği (TUREB) Başkan Vekilliği yapmıştır. Kendisi aynı zamanda Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) Tahkim Kurulu üyesidir.

Bu faaliyetleri nedeniyle 2010 yılında İstanbul Turizm Özel Ödülü'nü ve 2011 yılında Skal International'dan "Turizmde Kalite" (Skalite) ödülünü almıştır.

2009 yılından bu yana Kültür Bilincini Geliştirme Vakfı mütevelli heyeti üyesi, 2010 yılından bu yana Sanat Tarihi Derneği başkan vekili ve İstanbul Tarihi Alanları Alan Başkanlığı üyesidir.

Eserleri

  • Boğaziçi'nin Tarih Atlası, 2018, Timaş Yayınları, 978-605-08-2873-3
    • The Bosphorus: An Illustrated Story. From Prehistory to The Eurasia Tunnel, 2019, Timaş Yayınları, 978-605-08-3019-4
    • Il Bosforo. Una storia illustrata (Corrado Augias'ın önsözüyle), 2025, Timaş Yayınları, 978-625-6767-52-2
  • Tarihin En Uzun Şiiri Ayasofya, 2020, Timaş Yayınları, 978-605-08-3242-6
    • Santa Sofia. Il poema più lungo della storia (İtalyanca edisyon), 2021, Timaş Yayınları, 978-605-08-4663-8
  • Müzelik Müzeler, 2021, Timaş Yayınları, 978-625-78443-6-9
  • Santa Maria Draperis & Beyoğlu'nda 400 Yıllık Bir Katolik Mabedi, 2021, Yeditepe Yayınevi, 978-625-74778-1-9
  • Surp Yerrortutyun Katolik Ermeni Kilisesi, 2025, Yeditepe Yayınevi, 978-625-6270-79-4

Devlet Nişanları

İtalya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı (Şövalye) -unvan şeridi İtalya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı (Şövalye)
«Bakanlar Kurulu Başkanlığı'nın teklifi üzerine»
— 29 Eylül 2008
İtalya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı (Subay) -unvan şeridi İtalya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı (Subay)
«Bakanlar Kurulu Başkanlığı'nın teklifi üzerine»
— 10 Ekim 2022

Kaynakça

  1. ^ a b "Doç. Dr. Sedat Bornovalı - Mühendislik Mimarlık Fakültesi". İstanbul Nişantaşı Üniversitesi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2025. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  2. ^ a b c "Hagia Sophia: Secrets of the 1,600-year-old megastructure that has survived the collapse of empires" [Ayasofya: İmparatorlukların yıkılışına rağmen ayakta kalan 1.600 yıllık dev yapının sırları] (İngilizce). CNN. 12 Temmuz 2019. 8 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2025. 
  3. ^ a b "Istanbul: rinasce Casa Garibaldi, un pezzo d'Italia sul Bosforo" [İstanbul: Casa Garibaldi yeniden doğuyor, Boğaz'da bir İtalya parçası] (İtalyanca). ANSA.it. 18 Nisan 2019. 18 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2025. 
  4. ^ a b Rosaspina, Elisabetta (2 Aralık 2006). "Mufti mi guardava ma non ho osato interrompere Sua Santità" [Müftü bana bakıyordu ama Kutsal Peder'in sözünü kesmeye cesaret edemedim]. Corriere della Sera (İtalyanca). 13 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Aralık 2025. 
  5. ^ a b Ekonomim. "Vatanı seven onurlandırır! Sıra bizde". Ekonomim. 28 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Aralık 2025. 
  6. ^ "Intervista a Sedat Bornovali" [Sedat Bornovalı ile Söyleşi] (İtalyanca). Saf MagazinE. s. 20. 2 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2025. 
  7. ^ "Sedat Bornovalı". İLD – İtalyan Liseliler Derneği. 9 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ekim 2025. 
  8. ^ "Sedat Bornovalı". Google Scholar. 6 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2025. 
  9. ^ Bornovalı, Sedat (2016). "Bir İtalyan Mimarın İlk Ankara Ziyareti: Giulio Mongeri – 1897". Ankara Araştırmaları Dergisi (Journal of Ankara Studies). 4 (2). ss. 131-157. doi:10.5505/jas.2016.50469. 18 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi3 Aralık 2025. 
  10. ^ "Raimondo D'Aronco. Un architetto cosmopolita tra Friuli e Istanbul" [Raimondo D’Aronco. Friuli ve İstanbul arasında kozmopolit bir mimar] (İtalyanca). İstanbul İtalyan Kültür Merkezi. 24 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Kasım 2025. 
  11. ^ a b "Divided Sanctuary: Claiming the Hagia Sophia, Turkey's Religious Battleground" [Bölünmüş Mabet: Ayasofya Üzerinde Hak İddiası, Türkiye'nin Dini Mücadele Sahası] (İngilizce). The Politic (Yale University). 27 Eylül 2020. 16 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2025. 
  12. ^ "Casa Garibaldi'de tarihin içinden tarih çıktı". Sabah. 28 Nisan 2019. Erişim tarihi: 2 Kasım 2025. 
  13. ^ "Il Palazzo di Venezia - Casa Garibaldi" [Venedik Sarayı - Casa Garibaldi] (PDF) (İtalyanca). baldi.diplomacy.edu (Estratto). s. 22-23. 2 Kasım 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2025. 
  14. ^ Sedat Bornovalı. "Società Operaia – Italyan Isci Cemiyeti Binasi". DergiPark Akademik (Vakıf Restorasyon Yıllığı, 2015, Cilt 8, s. 147-155). 20 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2025. 
  15. ^ "Pope Benedict XVI is escorted by Mufti of Istanbul Mustafa Cagrici and his interpreter Sedat Bornovali" [Papa XVI. Benedictus'a, İstanbul Müftüsü Mustafa Çağrıcı ve tercümanı Sedat Bornovalı eşlik ediyor.] (İngilizce). Getty Images. 30 Kasım 2006. 2 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2025. 
  16. ^ "Pope Leo XIV Speaks With Dr. Sedat Bornovali". Getty Images. 7 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Aralık 2025. 
  17. ^ "İtalya Cumhurbaşkanı Napolitano Cumhurbaşkanı Gül'ün Misafiri". T.C. Cumhurbaşkanlığı. 17 Kasım 2009. 6 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  18. ^ "Rehberler Odası'nın yeni Başkanı oldu". Turizm Ajansı. 17 Aralık 2018. 2 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ekim 2025. 
  19. ^ "Arbitration Board" [Tahkim Kurulu] (İngilizce). TÜRSAB - Türkiye Seyahat Acentaları Birliği. 10 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2025. 
  20. ^ "Turizmde 'onur ödülü' Başkan Topbaş'a…". İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 4 Aralık 2011. 15 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  21. ^ "Turizm Oscar'ları muhteşem bir törenle sahiplerini buldu". 13 Aralık 2011. 20 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  22. ^ "Mütevelli Heyeti". Kültür Bilincini Geliştirme Vakfı. 5 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2025. 
  23. ^ "Sedat Bornovalı Mülakatı". Röportajın 8. sorusunda 2010 tarihi ve başkan vekilliği görevi teyit edilmektedir. Levantine Heritage Foundation. Haziran 2017. 31 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2025. 
  24. ^ "Danışma Kurulu". İstanbul Tarihi Alanları Alan Başkanlığı. 24 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2025. 
  25. ^ "Il romanzo del Bosforo, qui c'è l'anima di Istanbul" [Boğaziçi romanı, işte İstanbul'un ruhu burada] (İtalyanca). ANSA.it. 29 Temmuz 2019. 30 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2025. 
  26. ^ a b "Onorificenze - Bornovali Dott. Sedat" (İtalyanca). İtalya Cumhurbaşkanlığı resmî sitesi. 31 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2025. 
  27. ^ "Hepimizin gururu oldu". Rehber Gündemi. 3 Mart 2010. 24 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2011. 

Dış bağlantılar