Shirakawa (imparator)

İmparator Shirakawa
Japonya İmparatoru
Hüküm süresi	1073-1087
Önce gelen	Go-Sanjō
Sonra gelen	Horikawa
Doğum	7 Temmuz 1053
Ölüm	24 Temmuz 1129 (76 yaşında)
Defin	Jōbodai-in no misasagi (成菩提院陵) (Kyoto)
Eş(ler)i	Fujiwara no Kenshi
Çocuk(lar)ı	Prenses Yasuko Prenses Reishi Horikawa
Babası	Go-Sanjō

İmparator Shirakawa (Japonca: 白河天皇 Shirakawa-tennō; 7 Temmuz 1053-24 Temmuz 1129), Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 72. imparatorudur. Saltanatı 1073'ten 1087 yılına kadar sürmüştür.

İmparator Shirakawa, Japonya’nın modern öncesi dönemindeki en etkin ve siyasete en fazla müdahil olan hükümdarlardan biri olarak kabul edilir. Yetmiş altı yaşında ölen Shirakawa’nın yaşamı boyunca insei (“manastır hükûmeti” ya da “emekli imparator yönetimi”) sistemi fiilen kurumsallaşmaya başladı. Bu sistemde tahttan çekilen imparator, imparatorluk hanedanının başı olarak siyasî meşruiyetini hüküm süren imparator üzerinden sürdürmeye devam ediyor ve saraydaki siyasî ile ekonomik dengelerin asıl belirleyicisi hâline geliyordu. Bununla birlikte, Shirakawa’nın tahttan çekilmesinin başlangıçta bilinçli biçimde yeni bir yönetim sistemi kurma amacı taşıdığı kesin değildir. Babası Go-Sanjō, 1073 yılında tahttan feragat ettiğinde Shirakawa henüz on dokuz yaşındaydı. Bu veraset düzeni, ileride Shirakawa’nın kendi soyunun taht üzerindeki etkisini sınırlayabilecek bir yapı oluşturuyordu. Ancak daha sonraki gelişmeler Shirakawa’ya bu düzeni değiştirme fırsatı verdi. Shirakawa 1087 yılında tahttan çekildi; temel amacı yeni bir siyasî model yaratmak değil, tahtın kendi soyundan devam etmesini sağlamaktı. Buna rağmen dönemin siyasî koşulları, onu ülkenin en güçlü siyasî figürü hâline getirdi. Ölümüne kadar geçen süreçte aktif biçimde siyaseti yönlendiren “emekli imparator” modeli kalıcı bir yönetim pratiğine dönüştü.

Shirakawa’nın ilk on dört yıllık hükümdarlığı, büyük ölçüde babası Go-Sanjō’nun yönetim tarzını devam ettirdi. Fujiwara naiplik makamının zayıflaması sayesinde imparator doğrudan kişisel otoritesini kullanabiliyordu. Fujiwara no Morozane resmî olarak naiplik görevini yürütse de, Fujiwara ailesinin sekkanke kolu artık imparator üzerinde önceki dönemlerdeki kadar belirleyici değildi. Shirakawa, Go-Sanjō’ya benzer şekilde saray bürokrasisini doğrudan kontrol etmeye çalıştı ve önemli idarî görevlerde kendi çevresine yakın isimlere yer verdi. “Eski Üç Fusa” olarak anılan grup ile Fujiwara no Sanemasa, onun başlıca danışmanları arasında yer aldı ve zamanla kugyō aristokrat konseyinin üst sıralarına yükseldi.

Shirakawa döneminde Fujiwara ailesinin saray üzerindeki geleneksel üstünlüğü zayıflarken, Minamoto klanının etkisi giderek arttı. Özellikle Murakami Genji koluna mensup Minamoto soyluları üst düzey devlet makamlarında daha görünür hâle geldi. Dönemin aristokratlarından Fujiwara no Munetada, günlüğü Chūyūki'de Minamoto ailesinin saray bürokrasisi ve askerî görevler üzerindeki etkisinin dikkat çekici ölçüde arttığını kaydetmiştir. 11. yüzyılın sonlarına gelindiğinde önemli bakanlıklar ve muhafız birliklerinin komutanlıkları büyük ölçüde Minamoto ailesinin kontrolüne geçmişti.

Shirakawa döneminin önemli sorunlarından biri shōen adı verilen özel toprak mülklerinin kontrolsüz biçimde yayılmasıydı. Go-Sanjō döneminde başlatılan reformlara rağmen hem yasal hem yasa dışı yollarla yeni mülkler oluşturulmaya devam etti. Shirakawa bazı düzenlemeler çıkarsa da bu sorunu kalıcı biçimde çözmeyi başaramadı. Aynı dönemde başkent çevresindeki büyük Budist tapınaklarına bağlı savaşçı keşişler (akusō) de ciddi bir siyasî ve güvenlik sorunu hâline geldi. Enryaku-ji ve Onjō-ji gibi büyük tapınaklar arasındaki çatışmalar zaman zaman silahlı ayaklanmalara dönüşüyor, başkentte düzeni tehdit ediyordu. 1079 yılında binlerce silahlı keşişin karıştığı bir olayda saray yönetimi askerî müdahaleye başvurmak zorunda kaldı. Bu tür olayların artması üzerine Shirakawa ve sonraki emekli imparatorlar yeni askerî örgütlenmelere yöneldi.

Bununla birlikte Shirakawa’nın en önemli siyasî problemi veraset sorunuydu. Go-Sanjō’nun hazırladığı veraset planına göre tahtın Shirakawa’dan sonra üvey kardeşlerine geçmesi öngörülüyordu. Ancak Shirakawa’nın kendi oğullarının doğmasıyla birlikte bu düzen değişmeye başladı. İlk oğlu küçük yaşta ölse de, 1079’da doğan Prens Taruhito (geleceğin İmparator Horikawa’sı) tahtın kendi soyunda devam etmesi ihtimalini yeniden gündeme getirdi. 1085 yılında veliaht Prens Sanehito’nun çiçek hastalığından ölmesi veraset krizini derinleştirdi. Go-Sanjō’nun planına göre sıradaki aday Prens Sukehito olmalıydı; ancak Shirakawa yaklaşık bir yıl boyunca yeni veliahtı ilan etmedi. Sonunda 1086’da oğlu Taruhito’yu veliaht ilan etti ve kısa süre sonra tahttan çekildi. Böylece veraset kendi soyuna geçmiş oldu ve üvey kardeşi Sukehito’nun taht yolu fiilen kapanmış oldu.

Shirakawa aynı dönemde Heian-kyō’nun güneyinde büyük bir emeklilik sarayı olan Toba-dono kompleksini inşa ettirdi. Dönemin bazı gözlemcileri, buraya yapılan insan ve malzeme taşınmasını adeta yeni bir başkent kuruluyormuş gibi değerlendirdi. Tarihçilerin önemli bir kısmı, bu gelişmeleri insei sisteminin fiilî başlangıcı olarak kabul eder. Shirakawa’nın Toba-dono adlı emeklilik sarayını inşa ettirmesi, her ne kadar daha sonra insei sisteminin başlangıcıyla ilişkilendirilse de, tarihçiler bunun başlangıçta doğrudan siyasî bir planın parçası olmayabileceğini belirtir. Dönemde saray aristokrasisinin konutlarında sık sık yangınlar çıkıyor, imparator ve saray çevresi sürekli geçici saraylar arasında taşınmak zorunda kalıyordu. Bu nedenle yeni bir emeklilik sarayı inşa edilmesi pratik bir ihtiyaç olarak da değerlendirilir.

1087 yılında Tahttan çekilmesinin ardından Shirakawa, ilk yıllarda siyasette doğrudan çok etkin görünmedi. Bu dönemde saray yönetiminde Fujiwara naipleri Morozane ve Moromichi önemli rol oynamaya devam etti. Aynı yıllarda Minamoto no Yoshiie’nin askerî nüfuzu hızla arttı ve bu durum saray aristokrasisini tedirgin etti. Özellikle savaşçı sınıfın siyasî güç kazanmaya başlaması üzerine saray çevresi Yoshiie’ye karşı çeşitli kısıtlamalar getirdi. 1087’de tahta çıkan İmparator Horikawa ise çağdaş kaynaklarda görevlerini ciddiyetle yerine getiren, kültürel faaliyetlere ilgi duyan bir hükümdar olarak tasvir edilir. Henüz çocuk yaşta tahta çıkmasına rağmen, mevcut belgeler Shirakawa’nın Horikawa döneminin ilk yıllarında yönetimi tamamen kontrol ettiğini açık biçimde göstermemektedir. Bununla birlikte, Fujiwara naipliğinin eski gücüne yeniden ulaşmasını engelleyen başlıca figür yine Shirakawa olmuştur.

Shirakawa’nın en büyük kaygılarından biri, tahtın kendi soyunda kalmasını sağlamaktı. Üvey kardeşi Prens Sukehito’nun hâlâ güçlü bir alternatif oluşturması nedeniyle, oğlu Horikawa’nın bir erkek vâris sahibi olması siyasî açıdan büyük önem taşıyordu. İlk evlilikten çocuk sahibi olunamayınca, Shirakawa daha sonra Horikawa’yı farklı bir eşle evlendirdi ve bu evlilikten 1103 yılında geleceğin İmparatoru Toba doğdu. Toba’nın doğumu, Shirakawa’nın veraset planını güvence altına aldı. Böylece aynı anda emekli imparator, hüküm süren imparator ve veliaht prens olarak üç kuşak imparatorluk mensubu bir arada bulunuyordu. Bu durum, Fujiwara naip ailesinin geleneksel etkisini sınırlayan güçlü bir hanedan devamlılığı olarak görüldü.

1107’de Horikawa’nın ölümü üzerine çocuk yaşındaki Toba tahta çıktı. Bu dönemde Shirakawa, emekli imparator olarak siyasete daha doğrudan müdahil olmaya başladı. Özellikle Minamoto kökenli prens adaylarının taht üzerindeki etkisini sınırlandırmaya çalıştı. Başlangıçta sarayda etkili müttefikler olan Murakami Genji kolu zamanla Shirakawa için siyasî rakip hâline geldi. 1110’lu yıllarda bazı Minamoto mensuplarının karıştığı bir suikast girişiminin ortaya çıkarılması, saraydaki Minamoto nüfuzuna ciddi zarar verdi. Bu gelişme Shirakawa’nın kendi hanedan çizgisini güçlendirmesini kolaylaştırdı.

1100’lerden sonraki dönemde çağdaş kaynaklar Shirakawa’yı saray siyasetinin tartışmasız merkezi olarak tasvir eder. Özellikle Fujiwara no Munetada’nın günlükleri ve daha sonraki Heike Monogatari, Shirakawa’nın emekli olmasına rağmen devlet işlerini fiilen kontrol ettiğini ve dönemin en güçlü siyasî figürü hâline geldiğini belirtir.

Çağdaş kaynaklar Shirakawa’yı geleneksel saray kurallarına fazla bağlı olmayan, kişisel tercihleri doğrultusunda hareket eden güçlü bir hükümdar olarak tasvir eder. Sevdiği kişilere büyük ayrıcalıklar tanıyor, yakın çevresindeki danışmanlarına (kinshin) önemli ölçüde güveniyordu. Özellikle eşi Kenshi’ye duyduğu bağlılık, oğlu Toba ve kızı Ikuhomon-in’e yönelik tutumunu da etkiledi. Kaynaklar, saray siyasetinde bu yakın çevrenin ciddi nüfuz kazandığını belirtir. Dönemin aristokratı Fujiwara no Munetada’nın günlükleri, Shirakawa hakkında hem övgü hem eleştiri içerir. Munetada bir yandan onu “bilge bir hükümdar” olarak överken, diğer yandan emekli imparatorun siyasete müdahalesinin saray yönetiminde ikili bir otorite yarattığını savunmuştur. Kaynaklarda Shirakawa’nın öfkeli ve kin tutan bir kişiliğe sahip olduğu da sıkça vurgulanır. Kojidan adlı eserde aktarılan bir hikâyede, yağmur nedeniyle ertelenen bir tapınak töreni sonrasında “yağmurun hapse atılmasını” emrettiği anlatılır. Daha güvenilir kabul edilen başka bir olayda ise, Fujiwara no Tadazane’nin kızını İmparator Toba’nın eşleri arasına katmayı reddetmesi üzerine Shirakawa onu naiplik görevinden uzaklaştırmış ve uzun süre siyasetten dışlamıştır.

Shirakawa döneminde insei sistemi daha belirgin hâle gelse de, emekli imparatorun resmî belgelerinin doğrudan imparator fermanlarının yerini aldığı düşüncesi tam olarak doğru değildir. Günümüze ulaşan belgeler, Shirakawa’nın büyük nüfuza sahip olmasına rağmen yönetimi tamamen bürokratik emirlerle değil, kişisel otorite ve saray çevresi üzerindeki etkisiyle yönlendirdiğini göstermektedir. Bununla birlikte, onun kurduğu emekli imparatorluk idaresi (in-no-chō), önceki dönemlere kıyasla çok daha geniş ve güçlü bir yapıya dönüşmüştür.

• III, G. Cameron Hurst, Shively, Donald H.; Hall, John Whitney (Ed.), The Cambridge History of Japan., Vol. 2: Heian Japan, 2, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-22353-9 

• Adolphson, M. S. (2000). The Gates of Power: Monks, Courtiers, and Warriors in Premodern Japan. Germany: University of Hawaii Press.

Bir Japon'un biyografisi ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

Resmî unvanlar
Önce gelen: İmparator Go-Sanjō	Japonya İmparatoru 1073–1087	Sonra gelen: İmparator Horikawa