Sistemik inflamasyon

Sistemik inflamasyon, bağışıklıkla ilişkili hücrelerden proinflamatuar sitokinlerin salınması ve buna yanıt olarak doğuştan gelen bağışıklık sisteminin aktivasyonu sonucu ortaya çıkar. Bu durum, kardiyovasküler hastalıklar, kanser, diyabet, kronik böbrek hastalığı, alkolik olmayan yağlı karaciğer hastalığı, otoimmün ve nörodejeneratif bozukluklar ile koroner kalp hastalığı gibi belirli rahatsızlıkların gelişmesine veya ilerlemesine sebep olabilir.

Proinflamatuar sitokinlerin salınımı ve doğuştan gelen bağışıklık sisteminin aktivasyonu, ya dışsal (biyolojik veya kimyasal etkenler) ya da içsel (genetik mutasyonlar/varyasyonlar) faktörlerin sonucu olabilir. Interlökin 6 sitokini ve C-reaktif protein, sistemik inflamasyon riskini teşhis etmek için kullanılan yaygın inflamasyon belirteçleridir. Başlangıçtaki C-reaktif protein düzeyleri doğal genetik varyasyon nedeniyle farklılık gösterir, ancak sigara kullanımı, obezite, yaşam tarzı ve yüksek tansiyon gibi risk faktörleri bu düzeylerde önemli artışlara yol açabilir. Aşırı miktarda ileri glikasyon son ürünleri, RAGE reseptörlerine bağlanarak kronik inflamasyona neden olur.

Kronik sistemik inflamasyon, çözülmemiş akut inflamasyon ve bireyin maruz kaldığı çevresel faktörler (ekspozom) nedeniyle yaşla birlikte artar (bu duruma “inflammaging” adı da verilir). Yaşla ilişkili sistemik kronik inflamasyon, CXCL9, TRAIL, interferon gama, CCL11 ve CXCL1 dahil olmak üzere çeşitli sitokinlerle ilişkilidir ve sitokinlere dayalı olarak önerilen bir kronik sistemik inflamasyon ölçümü (iAge), immün yaşlanma ile korelasyon gösterir ve kardiyovasküler hastalık, kırılganlık sendromu ve çoklu hastalık riski konusunda öngörü sağlar. Hasar görmüş proteinler ve diğer hücresel kalıntılar, doğuştan gelen bağışıklık sisteminde kronik inflamasyonu tetikleyebilir.

Sistemik inflamasyon belirteçlerinin, mevcut kalp hastalığı olsun ya da olmasın, koroner kalp hastalığı komplikasyonlarını öngördüğü kesin olarak kanıtlanmıştır. Enflamasyon, diyabet riskinde de rol oynamaktadır ve yeni araştırmalar bu sonucu desteklemeye devam etmektedir. Kanser genellikle kronik enflamasyonun bir sonucu olarak ortaya çıkar.

Araştırmalar, kronik sistemik inflamasyonun COVID-19 morbiditesinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Ağır vakalarda COVID-19, organlarda, özellikle solunum dokularında aşırı ve kontrolsüz inflamasyona yol açan bir sitokin fırtınasına neden olur. Tedavi edilmezse, bu artan iltihaplanma bağışıklık tepkisinin azalmasına, zatürreye, lenfoid doku hasarına ve ölüme yol açabilir. Obezite veya kronik sistemik iltihaplanma gibi anormal sitokin üretimi olan bireylerde, COVID-19'un sağlık sonuçları daha kötüdür. Artmış sitokin üretimi, doğuştan gelen bağışıklık tepkisini değiştirir ve T hücreleri ve B hücrelerinin işlevinde anormalliklere yol açarak viral replikasyonun kontrolünü ve konakçı savunmasını zayıflatır. Enflamasyonu da azaltan antiviral tedavi ilaçları en etkili tedavi yöntemi gibi görünse de, araştırmalar hâlâ devam etmektedir. Reaktif oksijen türleri, patojenlere karşı savunma amaçlı bağışıklık tepkisinin bir parçası olarak enflamasyon sırasında artar. Ancak aşırı enflamasyon, dokularda oksidatif strese neden olan tehlikeli seviyelerde reaktif oksijen türlerinin oluşmasına yol açar. C vitamini, E vitamini, kurkumin veya baikalin gibi takviyelerle uygulanan antioksidan tedavinin COVID-19’da enfeksiyonun şiddetini azalttığı düşünülmektedir, ancak önceki araştırmalar, antioksidan takviyelerinin diğer hastalıkların önlenmesinde etkili olmadığını ortaya koymuştur. Tipik Batı diyetinden Akdeniz diyetine veya bitki bazlı bir diyete geçmek, eşlik eden hastalıkların (örneğin obezite veya hipertansiyon) yaygınlığını azaltarak, iltihaplanmaya yol açan gıdaların alımını düşürerek ve iltihaplanmayı önleyici ve antioksidan besinlerin tüketimini artırarak COVID-19’un sağlık sonuçlarını iyileştirebilir.

• İltihaplı hastalıklar listesi