 | |
| Diğer ad(lar) | Surp Sarkis Kilisesi Hızır İlyas Kilisesi Çeltik Kilisesi |
|---|---|
| Genel bilgiler | |
| Durum | Restorasyon |
| Tür | Kilise |
| Şehir | Sur, Diyarbakır |
| Ülke | Türkiye |
| Koordinatlar | 37°54′27″K 40°13′57″D / 37.90750°K 40.23250°D / 37.90750; 40.23250 |
| Tamamlanma | 16. yüzyıl |
Surp Sarkis Ermeni Ortodoks Kilisesi, Diyarbakır'ın Sur ilçesinde yer alan tarihî bir kilisedir. Kilise ayrıca Hızır İlyas Kilisesi ya da Çeltik Kilisesi olarak da bilinir. Ortodoks Ermenilere aittir.
Tarihi ve mimarisi
İlk olarak 16. yüzyılda yazılı kaynaklarda yer almıştır. Kilise hakkındaki bilgilere ilk olarak Ğugas İnciciyan'ın (1758-1833) coğrafya kitabında rastlanılmaktadır. Kitapta "1515'te veya 1518'de Surp Teotoros Ana kilisesi camiye dönüştürüldükten sonra bu kilisenin mezarlığında da bu kilise inşa edilir." denilmektedir. İsviçreli tarihçi Max van Berchem'ın Amida adlı eserinde, 1515'lerde Osmanlı Tebaası olan Amidli (Diyarbekirli) Ermenilerin o tarihlerde bu kiliseyi inşa ettiği ve Surp Sarkis adının verildiğine yer vermektedir ve İnciciyan'ın 19. yüzyıldaki bir araştırmasında ise beş horanlı, kâgir ve eski bir Ermeni kilisesi olduğuna işaret edilir. Surp Sarkis Kilisesi günümüzde yakıp yıkılma ve definecilerin kazılarından dolayı büyük bir bölümü tahrip edilirken geriye kalan bölümü ise yıkılma tehlikesiyle karşı karşıyadır.
Ermeni Soykırımı'nda kilisenin cemaati çok azalmıştır. Bir dönem çeltik fabrikası olarak da kullanıldığı için Çeltik Kilisesi olarak da anılmaktadır. İçinde bir okulun da yer aldığı kilise, yukarıda kadınlar mahfili ve giriş katı olarak inşa edilmiştir ve iki katlıdır.
Günümüz
Kilise için 2024 yılında kapsamlı bir restorasyon süreci başlatılmıştır. [[Kültür ve Turizm Bakanlığı (Türkiye) | Kültür ve Turizm Bakanlığı]] öncülüğünde, Diyarbakır Ermeni Surp Küçük Kilise Hıdır İlyas ve Surp Giragos Ermeni Kilisesi Vakfı mülkiyetindeki tarihi yapı için Haziran 2024'te fiili çalışmalar başlatılmıştır. Restorasyonun finansmanı ve ilerlemesi amacıyla Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi ile vakıf yönetimi arasında mali destek ve ortak hizmet protokolü imzalanmıştır. Yapının aslına uygun olarak ayağa kaldırılması amacıyla yürütülen Restorasyon çalışmaları günümüzde halen devam etmektedir.
Dış bağlantılar
- Surp Sarkis Ermeni Kilisesi24 Ağustos 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Türkiye Ermenileri Patrikliği
Kaynakça
- ^ a b c Özçelik, Metin (2011). Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Diyarbakır. s. 29.
- ^ a b "Surp Giragos Ermeni Kilisesi | 5. Bölge (Anadolu) | Türkiye Ermenileri Patrikliği". 24 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2020.
- ^ a b "Diyarbakır'da Surp Sarkis Kilisesi önlem alınmazsa tarihi kilise yıkılacak". Evrensel. 18 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2020.
- ^ "Diyarbakır Surp Sarkis Kilisesi'nin onarımı için Büyükşehir Belediyesi ile protokol imzalandı". 19 Kasım 2025. 19 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2026.