| Taipei 臺北市 | |
|---|---|
Taipei şehri | |
       | |
 Bayrak  Logo | |
  Taipei Taipei'nin Tayvan'daki konumu | |
| Ülke |  Tayvan |
| İdare | |
| • Belediye başkanı | Ko Wen-je |
| Yüzölçümü | |
| • Özel şehir | 271,80 km² |
| Nüfus (2016) | |
| • Özel şehir | 2.704,495 |
| • Yoğunluk | oto/km² |
| • Metropol | 7,047,167 |
| Zaman dilimi | UTC+08.00 (NST) |
| Posta kodu | (0)2 |
| Alan kodu | 100-116 |
Resmî site www.tcc.gov.tw |
Taipei (Çince: 臺北市 veya 台北市; pinyin: Táiběi shì; Pe̍h-ōe-jī: Tâi-pak Chhī; "Kuzey Tayvan Şehri"), Tayvan'ın başkenti ve en büyük şehridir. Kuzey Tayvan Bölgesi'nde yer alan Taipei Şehri, kuzeydeki liman kenti Keelung'un yaklaşık 25 kilometre (16 mil) güneybatısında bulunan Yeni Taipei Şehri (Xinbei Şehri olarak da bilinir) belediyesinin bir yerleşim bölgesidir. Şehrin büyük bir kısmı, eski bir göl yatağı olan Taipei Havzası üzerinde yer almaktadır. Havza, şehrin batı sınırında Tamsui Nehri'ni oluşturmak üzere birleşen Keelung ve Xindian nehirlerinin nispeten dar vadileriyle çevrilidir.
Taipei belediyesi, tahmini 2.494.813 kişilik bir nüfusa (Mart 2023) ev sahipliği yapıyor ve "Büyük Taipei" olarak da bilinen Taipei-Keelung metropol alanının çekirdek kısmını oluşturuyor. Bu alan, 7.047.559 nüfusa sahip yakınlardaki Yeni Taipei ve Keelung şehirlerini de içeriyor ve dünyanın en kalabalık 40. kentsel alanı; Tayvan vatandaşlarının yaklaşık üçte biri metropol alanlarında yaşıyor. "Taipei" adı, metropol alanının tamamını veya sadece belediyeyi ifade edebilir. Taipei, 1887'den beri adanın siyasi merkezi olmuştur; ilk olarak 1895'e kadar Çing Hanedanlığı tarafından Tayvan Eyaleti'nin merkezi olmuş ve daha sonra 1945'ten 1956'ya kadar Çin Cumhuriyeti (ROC) hükûmeti tarafından tekrar merkez olmuştur. Japon yönetimi sırasında 1895'ten 1945'e kadar Tayvan Genel Hükûmeti'nin merkezi olarak bir ara dönem geçirmiştir. Şehir, 1949'dan beri ROC merkezi hükûmetinin ulusal merkezidir ve 1 Temmuz 1967'de eyalet şehri statüsünden yükseltilerek ülkenin ilk özel belediyesi (o zamanlar Yuan kontrolündeki belediye olarak biliniyordu) olmuştur.
Taipei, Tayvan, Çin'in ekonomik, siyasi, eğitimsel ve kültürel merkezidir. GaWC tarafından "Alfa Şehir" olarak derecelendirilmiştir. Taipei ayrıca yüksek teknolojili bir sanayi bölgesinin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Demiryolları, otoyollar, havaalanları ve otobüs hatları Taipei'yi adanın tüm bölgeleriyle birbirine bağlar. Şehir, Songshan ve Taoyuan olmak üzere iki havaalanı tarafından hizmet verilmektedir. Belediye, Taipei 101 (eskiden dünyanın en yüksek binasıydı), Chiang Kai-shek Anıt Salonu, Dalongdong Baoan Tapınağı, Hsing Tian Kong, Manka'daki Lungshan Tapınağı, Ulusal Saray Müzesi, Cumhurbaşkanlığı Ofisi Binası, Taipei Konukevi ve Zhinan Tapınağı gibi mimari ve kültürel simge yapılarına ev sahipliği yapmaktadır. Ximending gibi alışveriş bölgeleri ve şehir genelinde dağılmış birçok gece pazarı bulunmaktadır. Doğal güzellikler arasında Maokong, Yangmingshan ve kaplıcalar yer almaktadır.
İngilizce haberlerde Taipei adı genellikle Tayvan Bölgesi'ni kontrol eden merkezi hükûmeti ifade eden bir mecaz olarak kullanılır. Tayvan'ın uluslararası alandaki belirsiz siyasi statüsü nedeniyle, "Çin Taipei" terimi sıklıkla ülkenin tamamı için eş anlamlı olarak da kullanılmaktadır; örneğin Tayvan hükûmet temsilcileri uluslararası kuruluşlarda yer aldığında veya Tayvanlı sporcular Olimpiyatlar da dahil olmak üzere uluslararası spor etkinliklerinde yarıştığında.
Tarihçe
Başlangıçta Taipei bölgesinde Ketagalab kabilesinden insanlar yaşamaktaydı. Daha sonra 1709 yılında bölgeye Çinliler yerleşmiştir. 1895 yılında Birinci Çin Japon Savaşı'ndan sonra Şimonoseki Antlaşması ile Tayvan Japonya'nın hakimiyetine geçti. II. Dünya Savaşı'ndan sonra 1945 yılında tekrar Çin yönetimine geçti. 1949 yılında Çin İç Savaşı'nı komünistlerin kazanması sonucu milliyetçiler ile yaklaşık iki milyon kişi Tayvan'a kaçtı ve Taipei Çin Cumhuriyeti'nin geçici başkenti ilan edildi.
İklim
 Taibei (Taipei) iklimi 
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aylar | Oca | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara | Yıl |
| En yüksek sıcaklık (°C) | 33,8 | 31,8 | 35,0 | 36,2 | 38,2 | 38,9 | 39,7 | 39,3 | 38,6 | 36,8 | 34,3 | 31,5 | 39,7 |
| Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) | 19,6 | 20,7 | 22,9 | 26,7 | 30,1 | 32,9 | 35,0 | 34,4 | 31,6 | 27,8 | 24,9 | 21,1 | 27,3 |
| Ortalama sıcaklık (°C) | 16,6 | 17,2 | 19,0 | 22,5 | 25,8 | 28,3 | 30,1 | 29,7 | 27,8 | 24,7 | 22,0 | 18,2 | 23,5 |
| Ortalama en düşük sıcaklık (°C) | 14,4 | 14,7 | 16,2 | 19,4 | 22,8 | 25,3 | 26,8 | 26,6 | 25,2 | 22,6 | 19,8 | 16,1 | 20,8 |
| En düşük sıcaklık (°C) | −0,1 | −0,2 | 1,4 | 4,7 | 10,0 | 15,6 | 19,5 | 18,9 | 13,5 | 10,2 | 1,1 | 1,8 | −0,2 |
| Ortalama yağış (mm) | 93,8 | 129,4 | 157,8 | 151,4 | 245,2 | 354,6 | 214,2 | 336,5 | 336,8 | 162,6 | 89,3 | 96,9 | 2.368,5 |
| Kaynak: Tayvan İklim Bürosu |
i
Coğrafya
Taipei, kuzey Tayvan'da Taipei Havzası'nda yer almaktadır. Güneyde Xindian ve batıda Tamsui nehirleri ile sınırlanmıştır. Şehrin kuzeydoğusunda ise Qixing Dağları ile Datung Dağı yer almaktadır. Şehrin yüzölçümü ise 271.80 km²'dir.
Taipei musondan etkilenmiş ılıman dönecealtı iklimine (Köppen: Cfa) sahiptir. Yazlar uzun sıcak ve nemli, kışlar ise kısa ılık ve oldukça sisli geçmektedir. Yıllık ortalama sıcaklık 23,3 °C ve ortalama yağış miktarı ise 3027,8 mm'dir.
İdari bölümler
Taipei şehri idari olarak 12 semte ayrılmaktadır.
| Adı | Hanzi | Hanyu Pinyin | Wade-Giles | Pe̍h-ōe-jī | Nüfus (2016) | Yüzölçümü (km²) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Beitou | 北投區 | Běitóu | Pei-t'ou | Pak-tâu | 257,922 | 56.8216 |
| Da'an | 大安區 | Dà'ān | Ta-an | Tāi-an | 312,909 | 11.3614 |
| Datong | 大同區 | Dàtóng | Ta-t'ung | Tāi-tông | 131,029 | 5.6815 |
| Nangang | 南港區 | Nángǎng | Nan-kang | Lâm-káng | 122,296 | 21.8424 |
| Neihu | 內湖區 | Nèihú | Nei-hu | Lāi-ô͘ | 287,726 | 31.5787 |
| Shilin | 士林區 | Shìlín | Shih-lin | Sū-lîm | 290,682 | 62.3682 |
| Songshan | 松山區 | Sōngshān | Sung-shan | Siông-san | 209,689 | 9.2878 |
| Wanhua | 萬華區 | Wànhuá | Wan-hua | Báng-kah | 194,314 | 8.8522 |
| Wenshan | 文山區 | Wénshān | Wen-shan | Bûn-san | 275,433 | 31.5090 |
| Xinyi | 信義區 | Xìnyì | Hsin-yi | Sìn-gī | 229,139 | 11.2077 |
| Zhongshan | 中山區 | Zhōngshān | Chung-shan | Tiong-san | 231,286 | 13.6821 |
| Zhongzheng | 中正區 | Zhōngzhèng | Chung-cheng | Tiong-chèng | 162,549 | 7.6071 |
Ekonomi
Tayvan'ın başkenti olarak Taipei ülkedeki hızlı ekonomik gelişmenin merkezinde olmuştur ve günümüzde dünyanın önemli yüksek teknoloji ve bileşenlerinin üretim merkezlerinden biri haline gelmiştir. Şehirde elektronik ürünler ve bileşenler, elektrikli makine ve cihazlar, basılı malzeme, hassas ekipmanlar ve gıda ürünlerinin imalatının yanı sıra ülkenin çoğu önemli tekstil ve konfeksiyon fabrikaları bulunmaktadır. Turizm, yerel ekonominin küçük ancak önemli bir bileşeni olup 2008 yılında şehri yaklaşık 3 milyon yabancı ziyaret etti.
Tarihi ve turistik yerler
- Taipei 101 Taipei'nin yeni finans merkezi. 2003 yılında Guinness Rekorlar Kitabı tarafından dünyanın en yüksek binası olarak onaylanmıştır.
- Çan Kay Şek Anıt Mezarı
- Sun Yat-sen Anıt Mezarı
- Taipei Ulusal Saray Müzesi
- Grand Otel
- Longshan Tapınağı ve Huaxi Gece Pazarı (Yılan Pazarı)
- Shilin Gece Pazarı
- Taipei Hayvanat Bahçesi
Ulaşım
Taipei metrosu 1996 yılında açılmıştır. Şehre Taoyuan'da yer alan Taoyuan Uluslararası Havalimanı ile Songshan semtinde yer alan Taipei Songshan Havalimanı hizmet vermektedir.
Kardeş şehirler
Taipei'nin aşağıdaki şehirler ile kardeş şehir antlaşması bulunmaktadır:
Houston, ABD (1961)
Lomé, Togo (1966)
Manila, Filipinler (1966)
Cotonou, Benin (1967)- Quezon City, Filipinler (1968)
Seul, Güney Kore (1968)- San Francisco, ABD (1970)
Santo Domingo, Dominik Cumhuriyeti (1970)- Guam, ABD (1973)
- Cleveland, ABD (1975)
Tegucigalpa, Honduras (1975)
Cidde, Suudi Arabistan (1978)- Indianapolis, ABD (1978)
- Marshall, ABD (1978)
- Atlanta, ABD (1979)
- Los Angeles, ABD (1979)
- Phoenix, ABD (1979)
- Oklahoma City, ABD (1981)
Gold Coast, Avustralya (1982)
Johannesburg, Güney Afrika (1982)- Pretoria, Güney Afrika (1983)
Lilongwe, Malavi (1984)
San José, Kosta Rika (1984)
Versay, Fransa (1986)
Asunción, Paraguay (1987)
Panama, Panama (1989)
Managua, Nikaragua (1992)
San Salvador, El Salvador (1993)
Varşova, Polonya (1995)
Ulan-Ude, Rusya (1996)- Anchorage, ABD (1997)
Banjul, Gambiya (1997)
Bissau, Gine-Bissau (1997)- Boston, ABD (1997)
Dakar, Senegal (1997)- Dallas, ABD (1997)
La Paz, Bolivya (1997)
Mbabane, Esvatini (1997)
San Nicolás, Meksika (1997)
Ulan Batur, Moğolistan (1997)
Guatemala, Guatemala (1998)
Majuro, Marshall Adaları (1998)
Monrovia, Liberya (1998)
Vilnius, Litvanya (1998)- Perth, Avustralya (1999)
- Orange County, ABD (2000)
Riga, Letonya (2001)- Malabon, Filipinler (2005)
Yokohama, Japonya (2006)
Ouagadougou, Burkina Faso (2008)
George Town, Malezya (2009)- Daegu, Güney Kore (2010)
- Bangalore, Hindistan
Prag, Çekya
Kaynakça
- ^ Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi; "moi populartion" isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme) - ^ "Taipei İklim Verileri". Tayvan İklim Bürosu. Erişim tarihi: 19 Ocak 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ "About Taipei – Taipei Profile". Department of Information and Tourism, Taipei City Government. 21 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016.
- ^ "Geography/Population". Taipei City Government. 29 Mart 2004. 27 Ocak 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016.
- ^ "Köppen−Geiger Climate Classification". 18 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Nisan 2016.
- ^ "Administrative Districts". Taipei City Government. 15 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Nisan 2016.
- ^ Kwok, R. Yin-Wang (2005). Globalizing Taipei: the political economy of spatial development. Routledge. s. 163. ISBN 0-415-35451-X. 28 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016.
- ^ "Euromonitor International's Top City Destination Ranking". 20 Ocak 2010. 5 Mart 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016.
- ^ Taipei Sister city list 10 Nisan 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Taipei City Council
- ^ a b c d "Taipei City Council". 2 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2016.
- ^ "Seoul -Sister Cities [via WayBackMachine]". Seoul Metropolitan Government (archived 2012-04-25). 25 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2016.
- ^ "Sister Cities International (SCI)". Sister-cities.org. 24 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2016.
- ^ "Phoenix Sister Cities". Phoenix Sister Cities. 24 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2016.
- ^ "Miasta partnerskie Warszawy". um.warszawa.pl. Biuro Promocji Miasta. 4 Mayıs 2005. 11 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2016.
- ^ "Sister Cities". Dallas-ecodev.org. 3 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2016.
- ^ "Twin cities of Riga". Riga City Council. 1 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2016.
- ^ "Partnerská města HMP". Portál „Zahraniční vztahy“ [Portal "Foreign Affairs"] (Çekçe). 18 Temmuz 2013. 25 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2016.
Dış bağlantılar
- Flickr Taipei Fotoğrafları26 Aralık 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
1 Tayvan (Çin Cumhuriyeti) de facto olarak bağımsız olsa da, uluslararası cemiyetin çoğu tarafından Çin Halk Cumhuriyeti'nin bir parçası olarak tanınır (bkz: Tayvan'ın siyasi durumu).