Turgut Uyar

Ahmet Turgut Uyar
Doğum	4 Ağustos 1927(1927-08-04) Ankara, Türkiye
Ölüm	22 Ağustos 1985 (58 yaşında) İstanbul, Türkiye
Ölüm sebebi	Siroz
Defin yeri	Aşiyan Mezarlığı, İstanbul
Uğraş	Şair
Evlilik	Yezdan Şener (e. 1947; b. 1966) Tomris Uyar (e. 1969; ö. 1985)
Çocuk(lar)	Bekir Tunga Uyar, Semiramis, Şeyda, Hayri Turgut Uyar

Ahmet Turgut Uyar (4 Ağustos 1927, Ankara - 22 Ağustos 1985, İstanbul), Türk şair.

Babasının görevinden ötürü ilköğrenimi farklı şehirlerde okurken ortaöğrenimine yatılı askerî okulda devam eden Uyar, 1948'de Kaynak dergisinin başlatmış olduğu bir şiir yarışmasında "Arz-ı Hal" adlı şiiriyle katılmış ve yarışmada ikinci olmuştur. Türkiyem adlı ikinci şiir kitabı 1952'de piyasaya sürülmüştür. Uyar'ın dil, tema, imge, anlatım biçimi, biçim/öz ilişkisi açısından büyük bir değişimi gerçekleştirdiği ilk İkinci Yeni kitabı olan Dünyanın En Güzel Arabistanı, 1959'da yayımlanmıştır. 1962'de Tütünler Islak'ı; 1968'de Her Pazartesi'yi; 1970'te Divan'ı; 1974'te Toplandılar'ı; 1982'de Kayayı Delen İncir'i yayımlamıştır. 1981 yılında Toplu Şiirler adıyla o güne kadar yayımladığı eserleri ilk kez; 1984'te Büyük Saat adıyla ikinci kez toplu olarak basılmıştır.

Ahmet Turgut Uyar, Fatma Hanım ile Hayri Bey'in altı çocuğundan beşincisi olarak 4 Ağustos 1927'de Ankara'da dünyaya geldi. Babası orduda harita binbaşısı olarak görev yapmış ve Ankara'nın ilk Latin alfabesiyle yazılan sokak levhalarını geceler boyu çalışarak yazmış bir hattattır. Annesi ise ev hanımıydı. Babasının görevinden ötürü ilköğrenimi farklı şehirlerde okurken ortaöğrenimine yatılı askerî okulda devam etmiştir. Bursa Askerî Işıklar Lisesi'nden 1946’da mezun olan Uyar, bu okulda mutsuz olduğunu şu sözlerle dile getirmiştir:

"Asker okullarında hiç mutlu olmadım. Genellikle yatılı okullarda mutlu olan çocuk yoktur sanıyorum. Başkalarının, hatta somut başkalarının değil de, hiç kavrayamadığım bir otoritenin belirlediği ve çoğu zaman saçma bulduğumuz bir şeyler yaşamak..."

Yükseköğrenimini Askerî Memurlar Okulu'nda okurken annesinin isteği üzerine 1947'de Yezdan Şener ile evlenmiştir ve bu evlilikten Semiramis, Tunga ve Şeyda adlarında toplam üç çocuğu olmuştur. Bu okuldan mezun olduktan sonra "kura" ile memur olarak Posof'a (Kars) atanmıştır. Daha sonra Samsun Terme Askerlik Şubesi'ne atandı, ardından Ankara'da Kara Kuvvetleri Komutanlığı Personel Dairesi Başkanlığında üsteğmen olarak görev yaptı. 1958'de bu görevden ayrılarak Türkiye Selüloz ve Kâğıt Sanayi'nin Ankara'daki şubesinde çalışmaya başlamış ve 1967'de buradan emekli olarak İstanbul'a yerleşmiştir.

1966'da ilk eşinden boşanmıştır. İstanbul'a yerleştiğinde o dönem Yezdan Şener ile evliliklerinin bitme aşamasına gelmesinin ardından Cemal Süreya ile Tomris Uyar, şiir üzerine mektuplaşmaya başlamıştır. Bu mektuplaşmalar olumlu sonuçlanmıştır. 1969'da ise Tomris Uyar ile evlenmişlerdir. Tomris Uyar ile evliliklerinden bir erkek çocukları (Hayri Turgut Uyar) oldu. 22 Ağustos 1985'te sirozdan ölmüştür.

Turgut Uyar'ın şiire olan ilgisi kendi ifadesine göre çocukluk yıllarında başlamıştır. İlk şiir denemesini de ilkokul yıllarında yapmıştır:

"Güzeldir sevgilim her dakka her an / Güzeldir sözleri kaşı gözleri / Geçtiği her karış sönük topraktan / O anda fışkırır neşe özleri"

Ortaokul ve lise yıllarında ise "günde üç beş şiir, haftada on beş, günde bir roman yazmıştır." Roman yazarken sıkılan Uyar, Alain-Fournier'in Fransız edebiyatının klasiklerinden sayılan Adsız Ülke'siyle Fyodor Dostoyevski romanlarını okumasıyla roman yazmayı bırakmıştır. Şiirde ise lise son sınıfta Ömer Hayyam, Nedim, Yahya Kemal Beyatlı, Tevfik Fikret, Ahmet Haşim gibi şairleri taklit etmiştir. 1946'da ise dönemin güncel şairlerini okumuştur ve bu durumu "Sonra günümüzün şairlerini okudum da sevindim. Oh dünya varmış dedim." sözleriyle dile getirmiştir. 1947'de "Yâd" adlı şiiri Yedigün'de yayımlanmıştır. 1948'de Kaynak dergisinin başlatmış olduğu bir şiir yarışmasında "Arz-ı Hal" adlı şiiriyle katılmış ve yarışmada ikinci olmuştur. 1950'de Kaynak Yayınları tarafından Arz-ı Hal ve Akşam Üzeri Türküsü adıyla ilk kitabı yayımlanmıştır. İkinci kitabı olan ve Nurullah Ataç'ın önsözünü yazdığı Türkiyem ise 1952'de piyasaya sürülmüştür.

Uyar’ın şiirindeki asıl kırılma, 1954’te Ankara’ya gelişi ve daha geniş bir edebiyat çevresiyle ilişki kurmasıyla belirginleşti. Bu tarihten sonra şiir ve yazıları dergi ve gazetede yayımlandı. Aynı dönemde askerî memurluktan ayrılarak sivil hayata geçmesi, hem kişisel yaşamında hem de şiir anlayışında önemli bir değişim eşiği oluşturdu.

1959'da Dünyanın En Güzel Arabistanı adlı şiir kitabı yayımlanmıştır. Bu kitaptaki şiirleri 1955-1958 yılları arasında Yenilik, Pazar Postası, Yeditepe, Seçilmiş Hikayeler Dergisi, Şairler Yaprağı gibi dergilerde yayımlanan şiirlerden oluşmaktadır. Kitap, Uyar'ın dil, tema, imge, anlatım biçimi, biçim/öz ilişkisi açısından büyük bir değişimi yansıttığı ilk İkinci Yeni kitabıdır. Dünyanın En Güzel Arabistanı, yalnızca tematik değil, yapısal bakımdan da Uyar şiirinde belirleyici bir dönüşümü temsil eder. Kitapta din, geleneksel ahlak, kurumlar, kentleşme ve büyük şehir yaşamının birey üzerinde yarattığı baskı öne çıkar. Bu nedenle şiirlerde süreksiz dizeler, çizgisel olmayan anlatılar, parçalı yapı, dramatik anlatıcı ve öykü ile tiyatro gibi şiir dışı türlerin olanaklarından yararlanan bir kurgu görülür. Uyar, doğrudan sistematik bir poetika metni yazmamış olsa da şiir anlayışını çeşitli dergilerde yayımlanan yazılarında ve daha sonra Bir Şiirden ile Korkulu Ustalıkta bir araya gelen metinlerinde ortaya koydu. “Korkulu Ustalık”, “Açık-Kapalı Şiir”, “Çoğunluğun Ozanı”, “Çıkmazın Güzelliği”, “Anlam mı?” ve “Anlam Sancısı” gibi yazılarında şiirde anlam, kapalılık, biçim, ustalık ve acemilik konularını tartıştı. Uyar, İkinci Yeni içinde anlama bütünüyle sırt çevirmeyen; biçimsel yeniliği savunurken şiirin anlamla bağını da koruyan bir çizgide konumlandı. 1962'de Tütünler Islak'ı; 1968'de Her Pazartesi'yi; 1970'te Divan'ı; 1974'te Toplandılar'ı; 1982'de Kayayı Delen İncir'i yayımlamıştır. 1981 yılında Toplu Şiirler adıyla o güne kadar yayımladığı eserleri ilk kez; 1984'te Büyük Saat adıyla ikinci kez toplu olarak basılmıştır.

Eski Kırık Bardaklar Şiiri

Eski Kırık Bardaklar, reel düzlemde her ne kadar şiirin birinci meselesi bu olmasa da nesnenin şeklinde ziyade nesne algısıyla ya da özne muhayyilesinde nesnenin alınmasıyla ilgili bir açımlamaya oldukça müsait bir şiir olma özelliğini gösterir. Dış gerçekliğin nesne üzerinden alınmasıyla şiirde başat unsur haline getirilen ilk nesne “bardaklar” dır. Bardaklar dışında “güneş” ve “gemiler” de bu bağlamda şiire dahil olur. İşlevsel yitimine uğrayan nesne olan bardaklar şiirde birkaç kez bu yönü vurgulanarak ön plana çıkarılır. Bardaklar üç özelliğiyle belirir: eski oluşu, kırık oluşu, çöplükte olmaları. Bilinen bir bardağın kırılması ya da kırık oluşu değildir mesele. Parçalara ayrılmış bir nesnenin pazıl gibi bir araya getirilmesi şeklinde düşünülebilecek kübik bir bağlantı söz konusudur. Eski Kırık Bardaklar ’da nesnelerden bilinçaltına gidilerek bilinçaltı çokça yoklanır. Nesneden zamana ve tabiata sıçrayan komplike dış gerçeklik algısı kurulur. Öncellikle zaman çok farklı alınmıştır şiirde. Günün farklı saatlerinde güneş sürekli değişim gösterir. Bir başka ifadeyle zamanın akışı bile, bu işleve dönüştürülmüş kırık/bozuk nesnenin alegorisi olarak şiire dahil olur. Oldukça sıradan, normal olan şeyleri bile anormalleştirme ön plandadır.[1]

• 1948: Kaynak Dergisi, Arz-ı Hal ile ikincilik
• 1963: Yeditepe Şiir Armağanı, Tütünler Islak ile
• 1975: Türk Dil Kurumu Çeviri Ödülü, Lucretius'tan Evrenin Yapısı çevirisi ile (Tomris Uyar'la birlikte)
• 1981: Behçet Necatigil Şiir Ödülü, Kayayı Delen İncir ile
• 1984: Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü, Büyük Saat ile

• MEB 100 Türk Edebiyatçısı

Genel

• Akkoç, Derviş Aydın (2014). Turgut Uyar'ın Çocuklarıyız (PDF). İletişim Yayınları. ISBN 9789750516719. 2 Mart 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2018. 
• Şenderin, Zübeyde (2012). "Turgut Uyar: Sanat Hayatı Ve Eserleri". Sosyal Bilimler. 2 (1). 2 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi1 Mart 2018. 

Özel