Günümüzde Türkiye Cumhuriyeti'nde kullanılan Türkiye, Eski Fransızcadaki Turquie sözcüğünden türemiştir. Orta Çağ Latincesinde Turquia ve Turchia olarak geçer. Yunan kaynaklarında Τουρκία olarak adlandırılmıştır. Orta Çağ İngilizcesi'nde ilk defa (olarak Turkye, Torke, ardından Turkie, Turky), 1369 yılında Chaucer tarafından yazılmıştır. O zamanın diğer uygarlıkları tarafından Osmanlı İmparatorluğu'ndan sık sık Türkiye veya Türk Medeniyeti olarak bahsedilirdi.
Etimoloji
Türkiye adı (Orta Çağ Latincesi: Turchia/Turquia) 2 parçaya ayrılabilir: Çok önceden beri söylenen Türkiye ismine teorik olarak eklenen -iye eki, "sahip", "bölgesi", "ile ilgili" anlamlarına gelir.
Resmî kullanım
Osmanlı İmparatorluğu
Osmanlı İmparatorluğu, yaptığı antlaşmalarda kendisi için Türkiye ve Türkistan isimlerini kullanmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti
Türkiye Büyük Millet Meclisi, resmi belgelerde "Türkiye Devleti" yada "Türkiye" adını kullanmıştır. 1920'deki Gümrü Antlaşması ile Türkiye ismi, uluslararası belgelere ilk kez geçmiştir. 1921'de Afganistan Emirliği ile imzalanan antlaşmada Türk tarafının ismi, Osmanlı İmparatorluğunun resmi ismine benzetilerek "Devlet-i Âliyye-i Türkiyye" (Ulu Türk Devleti) olarak yazılmıştır. 29 Ekim 1923'te Türkiye'de cumhuriyetin ilanı ile Türkiye Cumhuriyeti ismi benimsenmiştir. Ülkenin İngilizce'deki resmi ismi, Republic of Turkey olarak belirlenmiştir.
23 Ocak 2020'de Türkiye İhracatçılar Meclisi, artık ihraç ürünlerindeki etiketlerde "Made in Turkey" yerine "Made in Türkiye" ifadesini basacaklarını duyurmuştur. 3 Aralık 2021'de dönemin cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Türk milletinin kültür, medeniyet ve değerlerini en iyi şekilde temsil ve ifade ettiği" gerekçesiyle ihraç ürünlerin etiketlerinde "Made in Turkey" yerine "Made in Türkiye" yazılması yönünde bir genelge yayınlamıştır. Genelge ayrıca uluslararası ilişkiler kapsamında Turkey, Türkei, Turquie gibi isimlerin yerine Türkiye isminin kullanılması konusunda "gerekli hassasiyetin gösterileceğini" ifade etmiştir. Ayrıca TRT, isim değişikliğinin altında Turkey kelimesinin İngilizce'de "hindi" anlamına gelmesinin de yattığını belirtmiştir.
Ocak 2022'de dönemin dışişleri bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Birleşmiş Milletlere ve diğer uluslararası örgütlere isim değişikliğinin resmileşmesi için mektup göndereceğini duyurmuştur. Değişiklik BM tarafından onaylanmış ve yürürlüğe geçmiştir.
5 Ocak 2023'te bir ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü verdiği basın konferansında şu sözleri ifade etmiştir:
Coğrafi Adlar Kurulu, Amerikan kamuoyu tarafından daha yaygın şekilde anlaşıldığı gerekçesiyle önceki yazım şekli olan hem "Turkey" hem de "Republic of Turkey" ifadelerini geleneksel isimler olarak muhafaza etmeye karar verdi. Bakanlık, kamuoyu duyuruları da dâhil olmak üzere resmi diplomatik ve ikili temaslarımızın çoğunda bugün gördüğünüz yazımı [Türkiye] kullanacaktır; ancak kamuoyunun daha iyi anlamasına katkı sağlayacaksa geleneksel isim de kullanılabilir.
Türk kaynaklar
"Türk" veya "Türük" sözcüğü ilk defa Eski Türk Yazıtları'ndan biri olan Kutluğ Kağan Yazıtında Göktürk Kağanlığı döneminde 8. yüzyılda kullanılmıştır. Türkçeden çıkmış olan Türk sözcüğü Göktürkler tarafından ilk defa kullanılmıştır. İşbara Kağan'dan İmparator Yang Jian'a 585 yılında gönderilen mektupta ona "Büyük Türk Kağanı" demiştir. Orhun yazıtlarında Türk ve Türük adı çokça geçmektedir.
Çin kaynakları
Türkiye ile aynı anlama gelen belki de ilk sözcük Çin kaynaklarında "tie-le" (鐵勒) veya "tu-jue" (突厥) olarak geçer. İsim, Çinliler tarafından Orta Asya'daki Altay Dağları'nın güneyinde yaşayan Türk halkına milattan önce 177 civarında verilmiştir.
Yunan ve Latin kaynakları
Yunanca, Tourkia ismi (Yunanca: Τουρκία) ilk defa Bizans imparatoru ve rahip VII. Konstantinos Porfirogennetos'un yazdığı De Administrando Imperio, kitabında geçmektedir fakat o, "Türkler" diyerek daima Macarları kastetmiştir. Benzer olarak Hazar Kağanlığı'na da Bizans kaynaklarında Tourkia (Türklerin Bölgesi) denilmiştir. Ancak, Bizanslılar daha sonra 1071 Malazgirt Savaşı'ndan sonra Türklerin Anadolu'da yaşadığı yerlere demeye başlamıştır. Orta Çağ Yunan ve Latincede geçen Türkiye adı aynı yerleri tanımlamak için kullanıldığı söylenemez. Hazarları da kapsayan Tataristan sözcüğü Orta Asya bozkırlarına denilirdi. Selçukluların çıkışı ve Osmanlı İmparatorluğu'nun 14. yüzyıldaki yükselişinden sonra Tataristan sözü bir başka bölge için kullanılmaya başlandı.
Pers kaynakları
Türkçede kullanılan -stan eki Farsça kökenlidir. Persler, Orta Asya'da yaşayan Türklerin bölgesine Turkestan demişlerdir. Bu sözcük Türk sözcüğünün yanına "İkametgahı" anlamına gelen Farsça "-estan veya -stan" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Modern Farsçada Türkiye (ترکیه) sözcüğü, kişilerin yerini belirtmek için kullanılan Arapça nisba ekinin türemiş halidir. Türk dilinde kullanılan Türkiye, ayrıca Arapçadan alınmış -iye eki taşımaktadır.
Arap kaynaklar
Arapça Turkiyya (Arabic: تركيا) Memlük Sultanlığı'nda kullanılmış (Türklerin Devleti) ve Mısır, Filistin, Suriye, Hicaz ve Siranayka'ya denilmiştir.
Diğer dillerde
İzlandaca sözcük Tyrkland ve Macarca sözcük Törökország, Türk toprağı anlamına gelen ana dildeki söz türetme yöntemleri kullanılarak türetilmiş iki sözdür.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ a b Harper, Douglas.
- ^ American Heritage Dictionary (2000).
- ^ Michael J. Arlen (2006). Passage to Ararat. MacMillan. s. 159. 19 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2020.
- ^ "A Study into the Concepts of Turkey and Türkistan which were used for the Ottoman State in XIXth Century". Tuncer Baykara (İngilizce). 26 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2024. "Türkistan ve Türkiye / Türkiya", Avrupa'yı tanıyan ve batı dili konuşan Türkler tarafından ülkelerini tanımlamak için kullanılan yaygınlaşmamış iki kavramdır. Ancak XIX. Yüzyılın ortalarından itibaren, 1856'dan sonra, Türkistan Osmanlı ülkelerinde resmi kayıtlarda ve daha sonra edebi eserlerde kullanılmaya başlandı. Bu kavramlar, resmi belgelerde XX. Yüzyılın başlarına kadar daha uzun süre yaşamaya devam etti.
- ^ Ryan Gingeras (2019). Eternal Dawn: Turkey in the Age of Atatürk. s. 86.
- ^ "TDV İslam Ansiklopedisi, Türkiye". 16 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2026.
- ^ "İhracatçılar 'Turkey' yerine 'Türkiye'yi kullanacak". Anadolu Ajansı. 14 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2026.
- ^ "Made in Türkiye ne demek, anlamı nedir? İhraç ürünlerinde artık Made in Türkiye yazacak!". Posta. 4 Aralık 2021. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ "Marka Olarak "Türkiye" İbaresinin Kullanımı" (PDF). Cumhurbaşkanlığı. Resmi Gazete. 3 Aralık 2021. 17 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Ağustos 2026.
- ^ a b "Turkey to register its new name Türkiye to UN in coming weeks". Middle East Eye (İngilizce). 6 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2026.
- ^ "TRT World - Why Turkey is now 'Türkiye', and why that matters". www.trtworld.com (İngilizce). 11 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2026.
- ^ "TRT World - UN to use 'Türkiye' instead of 'Turkey' after Ankara's request". www.trtworld.com (İngilizce). 21 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2026.
- ^ Post, Washington (2 Haziran 2022). "Turkey today, Turkiye tomorrow: UN okays country's request for name change". Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema (İngilizce). 12 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2026.
- ^ "Department Press Briefing – January 5, 2023". United States Department of State (İngilizce). 8 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2026.
- ^ Scharlipp, Wolfgang (2000).
- ^ "卷099 列傳第八十七突厥鐵勒- 新亞研究所- 典籍資料庫". 21 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Kasım 2015.
- ^ Jenkins, Romilly James Heald (1967).
- ^ Günter Prinzing; Maciej Salamon (1999).
- ^ Henry Hoyle Howorth (2008).
- ^ Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi. Genesis Yayınları. Ankara, 2011
- ^ "-stan | Origin and meaning of suffix -stan by Online Etymology Dictionary". www.etymonline.com (İngilizce). 27 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2020.
- ^ "WebCite query result". www.webcitation.org. 1 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2020.
- ^ M. A., Geography; B. A., Geography. "Countries of the World Divided into Eight Regions". ThoughtCo (İngilizce). 6 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2020.