Vedik Sanskrit

Vedik Sanskrit
Vedik Sanskrit
Vedik dil
Bölge	Kuzeybatı Hint alt kıtası
Dönem	y. M.Ö. 1500 – 600
Dil ailesi	Hint Avrupa
Önceki formlar	Ön Hint-Avrupa dili Ön Hint-Aryan dili Vedik Sanskrit; ;
Dil kodları
ISO 639-3	–

Vedik Sanskrit, veya basitçe Vedik dil, Hint-Avrupa dil ailesinin Hint-Aryan kolunda bulunan Sanskrit dilinin en eski öncülüdür. MÖ ikinci binyılın ortası ve MÖ birinci binyılı kapsayan süreçte derlenen Vedalar ve alakalı külliyatlarda bulunur.

Vedik Sanskrit diline ait kapsamlı bir yazılı külliyat günümüze kadar yaşamayı başarmış ve bu Ön Hint-Avrupa ve Ön Hint-Aryan tarihini anlamlandırmada önemli bilgi kaynaklarından biri olmuştur.

Tarih

Tarihsel Köken ve Süreç

Proto-Hint-İranî dilinin Proto-İranî ve Proto-Hint-Aryan'a ayrılışının, dilbilimsel ölçütlere göre, yaklaşık MÖ 1800 dolaylarında ya da daha önce gerçekleştiği tahmin edilmektedir. Rigveda’nın en eski ilahilerinin derleniş tarihi kesin değildir; genellikle yaklaşık MÖ 1500’e tarihlenir. Asko Parpola (1988) ile J. P. Mallory (1998), Hint-Aryan ile İranî kolların ayrılma merkezini Tunç Çağı’na ait Baktriya–Margiyana Arkeoloji Bölgesi (BMAC) kültürüneyerleştirir. Parpola (1999) bu modeli ayrıntılandırır ve “Proto-Rigvedik” Hint-Aryanların yaklaşık MÖ 1700'de BMAC'a sızdığını ileri sürer. Ayrıca yaklaşık MÖ 1900'den itibaren Geç Harappa ufkunda erken Hint-Aryan varlığını ve yaklaşık MÖ 1700'den itibaren Pencap’a “Proto-Rigvedik” (Proto-Dardik) bir akının Gandhara Mezar Kültürü ile örtüştüğünü varsayar. Bu modele göre, Hint-Aryan grubunun içindeki Rigvedik dil, Dardik dillerinin doğrudan atasıdır.

Erken Vedik Sanskrit, klasik Sanskrit'e kıyasla çok daha az homojendi. Hinduizmin erken Upanişadlarında ve geç Vedik literatürde kullanılan dil, klasik Sanskrit'e yaklaşır. Vedik Sanskrit'in geç biçiminin Klasik Sanskrit olarak biçimselleştirilmesi, Pāṇini'nin Aṣṭādhyāyī'sine; ve ayrıca Patañjali'nin Mahābhāṣya'sı ile Patañjali'den önce yazılmış olan Kātyāyana'nın şerhine atfedilir. Hindistan'ın yerli hükümdarlarının bilinen en eski epigrafik kayıtları Prakrit dilindedir. Başlangıçta tüm Hindistan'da epigrafik dil ağırlıklı olarak Prakrit idi; Sanskrit ise ilk kez yaklaşık MÖ 1. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Kuzey Hindistan yazıtlarında görülür. Zamanla Sanskrit, ülkenin tüm bölgelerinde Hint epigrafisinde Prakrit'i tedricen dışlamıştır.

Kaynakça

^ Witzel, Michael (2006). "Early Loanwords in Western Central Asia: Indicators of Substrate Populations, Migrations, and Trade Relations". Mair, Victor H. (Ed.). Contact And Exchange in the Ancient World. University of Hawaii Press. s. 160. ISBN 978-0-8248-2884-4.
^ T. Burrow, The Sanskrit Language, 1. Indian press, Delhi: Motilal Banarsidass, 2001, ISBN 978-8120817678.
^ ^a ^b Baldi, Philip (1983). An Introduction to the Indo-European Languages. Southern Illinois University Press. ss. 51-52. ISBN 978-0-8093-1091-3.
^ Beckwith, Christopher I. (2009). Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton University Press. ss. 363-368. ISBN 978-0-691-13589-2. 29 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2025.
^ Mallory, J.P. (1989). In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology, and Myth. Londra: Thames & Hudson. s. 38f.
^ J. P. Mallory; Douglas Q. Adams (1997). Encyclopedia of Indo-European Culture. Taylor & Francis. s. 306. ISBN 978-1-884964-98-5.
^ Parpola, Asko (1999), "The formation of the Aryan branch of Indo-European", in Blench, Roger & Spriggs, Matthew, Archaeology and Language, vol. III: Artefacts, languages and texts, London and New York: Routledge.
^ Richard Gombrich (2006). Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo. Routledge. ss. 24-25. ISBN 978-1-134-90352-8.
^ Gérard Huet; Amba Kulkarni; Peter Scharf (2009). Sanskrit Computational Linguistics: First and Second International Symposia Rocquencourt, France, October 29–31, 2007 Providence, RI, USA, May 15–17, 2008, Revised Selected Papers. Springer. ss. v-vi. ISBN 978-3-642-00154-3.
^ Louis Renou & Jean Filliozat. L'Inde Classique, manuel des etudes indiennes, vol.II pp.86–90, École française d'Extrême-Orient, 1953, reprinted 2000. 2-85539-903-3.
^ "Indian epigraphy". Delhi, Motilal Banarsidass. 1965. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)

[Mair2006p160-1] Witzel, Michael (2006). "Early Loanwords in Western Central Asia: Indicators of Substrate Populations, Migrations, and Trade Relations". Mair, Victor H. (Ed.). Contact And Exchange in the Ancient World. University of Hawaii Press. s. 160. ISBN 978-0-8248-2884-4.

[2] T. Burrow, The Sanskrit Language, 1. Indian press, Delhi: Motilal Banarsidass, 2001, ISBN 978-8120817678.

[Baldi1983p51-3] Baldi, Philip (1983). An Introduction to the Indo-European Languages. Southern Illinois University Press. ss. 51-52. ISBN 978-0-8093-1091-3.

[beckwith366-4] Beckwith, Christopher I. (2009). Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton University Press. ss. 363-368. ISBN 978-0-691-13589-2. 29 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2025.

[5] Mallory, J.P. (1989). In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology, and Myth. Londra: Thames & Hudson. s. 38f.

[6] J. P. Mallory; Douglas Q. Adams (1997). Encyclopedia of Indo-European Culture. Taylor & Francis. s. 306. ISBN 978-1-884964-98-5.

[7] Parpola, Asko (1999), "The formation of the Aryan branch of Indo-European", in Blench, Roger & Spriggs, Matthew, Archaeology and Language, vol. III: Artefacts, languages and texts, London and New York: Routledge.

[Gombrich2006p24-8] Richard Gombrich (2006). Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo. Routledge. ss. 24-25. ISBN 978-1-134-90352-8.

[9] Gérard Huet; Amba Kulkarni; Peter Scharf (2009). Sanskrit Computational Linguistics: First and Second International Symposia Rocquencourt, France, October 29–31, 2007 Providence, RI, USA, May 15–17, 2008, Revised Selected Papers. Springer. ss. v-vi. ISBN 978-3-642-00154-3.

[10] Louis Renou & Jean Filliozat. L'Inde Classique, manuel des etudes indiennes, vol.II pp.86–90, École française d'Extrême-Orient, 1953, reprinted 2000. 2-85539-903-3.

[11] "Indian epigraphy". Delhi, Motilal Banarsidass. 1965. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)