X.Org Sunucusu
GeliştiriciX.Org Foundation
Güncel sürüm21.1.25 Bunu Vikiveri'de düzenleyin 7 Ekim 2026
Kod deposu
Bunu Vikiveri'de düzenleyin
İşletim sistemiUnix benzeri, Linux, BSD, macOS, Solaris
TürPencere sistemi
LisansMIT Lisansı
Resmî sitesix.org Bunu Vikiveri'de düzenleyin

X.Org Sunucusu, X Pencere Sistemi protokolünün bir uygulamasıdır ve Unix benzeri işletim sistemleri için en yaygın kullanılan X sunucusudur. X.Org Sunucusu, X.Org Foundation tarafından geliştirilmektedir ve özgür, açık kaynak kodlu bir yazılımdır.

Tarihçe

X.Org Sunucusu, XFree86 projesinden ayrılarak 2004 yılında bağımsız bir proje olarak ortaya çıkmıştır. XFree86'nin lisans değişikliği ve topluluk ile yaşanan anlaşmazlıklar sonucunda, geliştiriciler X.Org Foundation çatısı altında yeni bir X sunucusu geliştirmeye başlamışlardır.

Özellikler

X.Org Sunucusu, istemci-sunucu mimarisi ile çalışır; grafiksel uygulamalar (istemciler), X sunucusu aracılığıyla ekran, klavye ve fare gibi donanımlara erişir. Sunucu, ağ üzerinden çalışmaya uygun şekilde tasarlanmıştır ve birden fazla istemcinin aynı anda grafiksel arayüzü kullanabilmesini sağlar.

Başlıca özellikleri şunlardır:

  • Donanım hızlandırmalı grafik desteği
  • Çoklu monitör desteği (Xinerama, RandR)
  • Geniş sürücü desteği (özellikle Linux ve BSD çekirdekleri için)
  • Uzaktan masaüstü erişimi (XDMCP, SSH tünelleme ile)
  • Genişletilebilirlik (modüller ve eklentiler ile)

Platform Desteği

X.Org Sunucusu, başta Linux olmak üzere pek çok Unix benzeri işletim sisteminde çalışmaktadır. Ayrıca BSD türevleri, Solaris ve macOS gibi sistemlerde de kullanılabilir.

Kullanım ve Yaygınlık

X.Org Sunucusu, özellikle GNOME, KDE, Xfce gibi popüler masaüstü ortamları tarafından varsayılan olarak kullanılmıştır. Son yıllarda Wayland gibi yeni nesil pencere sistemleri geliştirilmeye başlanmış olsa da, X.Org Sunucusu hâlâ birçok dağıtımda varsayılan olarak yer almaktadır.

Geliştirme ve Lisans

X.Org Sunucusu, MIT Lisansı ile dağıtılmaktadır ve açık kaynak kodludur. Geliştirme çalışmaları X.Org Foundation tarafından yürütülmekte ve dünya genelinde birçok gönüllü katkıda bulunmaktadır.

Ayrıca Bakınız

Kaynakça

  1. ^ "[ANNOUNCE] xorg-server 21.1.25". 7 Ekim 2026. Erişim tarihi: 7 Ekim 2026. 
  2. ^ a b c d e "X.Org Server". 21 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2025. 
  3. ^ "X.Org Foundation Announces X Window System X11R6.7 Release". Erişim tarihi: 20 Mayıs 2025. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) [ölü/kırık bağlantı]
  4. ^ Stone, Daniel (2004). "X.Org: Rebuilding the X Window System Community". Linux Journal, 124. ss. 74-76. 
  5. ^ "X Window System Architecture". Erişim tarihi: 20 Mayıs 2025. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) [ölü/kırık bağlantı]
  6. ^ "Desktop Environments for Linux". 17 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2025. 
  7. ^ "The Future of the Linux Desktop". 28 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2025. 
  8. ^ "X.Org Foundation". 10 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2025. 

Dış bağlantılar