Zabala

Zabala veya Zabalam (𒍝𒈽𒀕𒆠 zabalam^ki, Sümerce: MUŠ₃.UNU^ki, günümüzde Tel İbzeih (ayrıca Tel Buzeh veya Tel İbzayh), Günümüzde Irak'ın Zükar ilinde yer alan Sümer şehridir. Erken dönem arkeolojisinde bu bölgeye Tel Buzeh adı da verilmiştir. Yerel halk tarafından Tel Buzeyh olarak adlandırılır. Zabala, Umma'nın 10 kilometre kuzeybatısında, eski İturungal ve Ninagina kanallarının kesiştiği noktadaydı. Şehrin tanrısı Zabala'lı İnanna idi.

Tarihçe

Zabala'ya dair ilk tarihsel kayıtlar Ur, Nippur, Larsa, Uruk, Kes ve Zabalam gibi erken dönem yerleşim yerlerinin listesini içeren Cemdet Nasr dönemine ait tabletlerde yer almaktadır. En eski tarihi kayıt olan bir kase yazıtı, Zabala şehrinin Umma'lı Lugalzagesi'nin yönetimi altında olduğunu göstermektedir. Bu, o döneme ait tabletlerle de desteklenmektedir. Şehrin ayrıca Lugalzagesi'nin babası Meannedu'nun yönetimi altında olduğu da bilinmektedir.

Akad dönemi

Sargon döneminde, Akadlı Rimuş, Zabala şehrinin Akad İmparatorluğu'na karşı isyan hazırlığı içinde olduğunu bildiriyor:

"Dünyanın kralı Rimuš, Adab ve Zabalam üzerindeki savaşta zafer kazandı ve 15.718 adamı öldürdü ve 14.576 esir aldı. Ayrıca, Adab valisi Meskigala'yı ve Zabalam valisi Lugalgalzu'yu esir aldı. Şehirlerini fethetti ve surlarını yıktı. Ayrıca, iki şehirlerinden birçok adamı kovdu ve onları yok etti."
— Rimuš'un Adab ve Zabalam Yazıtı.

Şar-kali-şarri ve Naram-sin'in her ikisi de Zabala'da Inanna tanrıçasına bir tapınak inşa ettiklerini yazdırmışlardır.

Akad sonrası dönem

Akkad'ın düşüşünden sonra Zabala, Itar-pisa ve Ur-Ninurta dahil olmak üzere çeşitli hükümdarların yıl adlarında bildirildiği üzere, İsin şehir devletinin etki alanına girdi. Şehir daha sonra Larsa'nın Abisare'sine tabi oldu; onun yıl adında "Zabalam'ın İnanna'sının Gözdesi"'nin kanal inşası anlatılmaktadır.

Ur Üçüncü Hanedan Dönemi

Ur üçüncü hanedanı döneminde Zabala, Umma Eyaleti'nin başkenti olan Umma'daki Ur valisinin kontrolü altındaydı.

Babil dönemi

Çivi yazısı metinleri, Hammurabi'nin Zabala'daki Ezi-Kalam-ma tapınağını tanrıça İnanna içğn inşa ettiğini belirtir. Zabalam'daki İnanna tapınağı, geleneksel olarak Enheduanna'ya atfedilen Tapınak İlahileri olarak bilinen bir koleksiyondaki 26. ilahinin konusudur.

Ayrıca

Antik Yakın Doğu şehirleri listesi

Kaynakça

^ Powell, M. A. "Evidence for Local Cults at Presargonic Zabala." Orientalia, vol. 45, 1976, pp. 100–104
^ ^a ^b Hamblin, William J. (2006). Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History (İngilizce). Routledge. ss. 93-94. ISBN 978-1-134-52062-6. 28 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2026.
^ "CDLI-Archival View". cdli.ucla.edu. 27 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2026.
^ [1] 6 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The Rulers of Larsa, M. Fitzgerald, Yale University Dissertation, 2002
^ [2] 12 Mayıs 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The ruling family of Ur III Umma. A Prosopographical Analysis of an Elite Family in Southern Iraq 4000 Years ago, J.L. Dahl, UCLA dissertation, 2003

[1] Powell, M. A. "Evidence for Local Cults at Presargonic Zabala." Orientalia, vol. 45, 1976, pp. 100–104

[WLH93-2] Hamblin, William J. (2006). Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History (İngilizce). Routledge. ss. 93-94. ISBN 978-1-134-52062-6. 28 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2026.

[3] "CDLI-Archival View". cdli.ucla.edu. 27 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2026.

[4] [1] 6 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The Rulers of Larsa, M. Fitzgerald, Yale University Dissertation, 2002

[5] [2] 12 Mayıs 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The ruling family of Ur III Umma. A Prosopographical Analysis of an Elite Family in Southern Iraq 4000 Years ago, J.L. Dahl, UCLA dissertation, 2003