Zen 4, AMD'nin 2022 yılının Eylül ayında piyasaya sürdüğü x86 işlemci mikromimarisidir. Zen 3'ün ardılı olan Zen 4, hesaplama yongacıklarında (CCD) TSMC'nin N5 (5 nm) üretim sürecini kullanır. Masaüstü platformunda yeni AM5 yuvası (LGA 1718), DDR5 bellek ve PCIe 5.0 arayüzü ile birlikte gelmektedir. Zen 4, AMD mimarileri arasında ilk kez AVX-512 buyruk kümesi uzantısını desteklemekte; önceki kuşağa kıyasla buyruk/çevrim (IPC) başına yaklaşık %13 artış sağlamaktadır. Masaüstü modellerinde G/Ç kırmığı (IOD) üzerinde tümleşik bir RDNA 2 GPU da bulunmaktadır.
Mimari
Zen 4, Zen 3'e kıyasla çeşitli yapısal iyileştirmeler sunar. Buyruk/çevrim başına performans ortalama %13 artmıştır. Her çekirdek için L2 önbellek kapasitesi 512 KB'tan 1 MB'a ikiye katlanmıştır. Maksimum saat hızı 5,7 GHz'e ulaşmaktadır.
Ön uç tarafında dal öngörücü önemli ölçüde güçlendirilmiştir: L1 dallanma hedef ara belleği (BTB) %50 büyüyerek 1.500 girişe, L2 dallanma hedef ara belleği ise 7.000 girişe çıkarılmıştır. İşlem önbelleği (OP cache) kapasitesi %69 artışla 4.000'den 6.750 işleme yükseltilmiştir. Yeniden sıralama belleği (ROB) %25 büyüyerek 320 buyruğa ulaşmış; yük kuyruğu %22 genişleyerek 88 bekleyen yüke çıkmıştır.
Zen 4, AMD mimarileri tarihinde ilk kez 256-bit yürütme birimleriyle AVX-512 buyruk kümesi uzantısını desteklemektedir. Çoklu buyruk başlatımlı (superscalar) ve sıra dışı yürütme mimarisini koruyan Zen 4, eşzamanlı çoklu iş parçacığı (SMT) ile her çekirdekte 2 iş parçacığının eşzamanlı çalışmasına olanak tanır.
Platform
Zen 4, masaüstünde AMD'nin AM5 yuvası (LGA 1718 pin düzeni) ile birlikte gelmiştir. Bu geçiş, masaüstü platformunda DDR4 belleğin bırakılarak DDR5'e (DDR5-5200 destekli) geçilmesi anlamına gelmektedir. Platform ayrıca PCIe 5.0 arayüzünü de desteklemekte; 24 kullanılabilir PCIe 5.0 şeridi sunmaktadır.
G/Ç kırmığı (IOD) üzerinde tümleşik bir RDNA 2 mimarisine sahip grafik işlem birimi bulunmaktadır. Bu birim, tüm masaüstü Ryzen 7000 serisi işlemcilerde standarttır ve ayrı ekran kartı yokken temel ekran çıkışını sağlar. AMD ayrıca DDR5 hız aşırtması için EXPO (Extended Profiles for Overclocking) standardını Zen 4 ile tanıtmıştır.
Üretim süreci
Zen 4 işlemcileri çoklu yongacık (chiplet) tasarımına dayanmaktadır. Hesaplama yongacıkları (CCD), TSMC'nin N5 (5 nm) üretim sürecinde üretilmektedir. G/Ç kırmığı (IOD) ise daha olgun ve maliyet-etkin TSMC N6 (6 nm) üretim sürecinde üretilmekte; tümleşik bellek denetleyicisi, PCIe denetleyicisi ve RDNA 2 GPU bu kırmık üzerinde yer almaktadır.
Zen 4c
Zen 4c, Zen 4 mimarisinin yoğun/küçük alanlı türevidir. Standart Zen 4 çekirdeğine kıyasla yaklaşık %35,4 daha küçük çekirdek alanı kaplar ve tek bir CCD'de 8 yerine 16 çekirdek barındırır. Zen 4c, standart Zen 4 ile aynı buyruk kümesini (AVX-512 dahil) ve aynı buyruk/çevrim başına performansı korumaktadır; yalnızca saat hızı biraz daha düşüktür. Bu özellikler Zen 4c'yi, çok sayıda çekirdek ve yoğun iş yükü gerektiren bulut sunucu uygulamaları için uygun kılmaktadır.
Ürünler
Zen 4 mimarisi birden fazla ürün ailesinde kullanılmaktadır:
| Kod adı | Bölüm | Yıl | Notlar |
|---|---|---|---|
| Raphael | Masaüstü (Ryzen 7000) | 2022 | AM5 yuvası, DDR5, PCIe 5.0 |
| Genoa | Sunucu (EPYC 9004) | 2022 | En fazla 96 çekirdek, 12 CCD |
| Bergamo | Sunucu (EPYC 9004) | 2023 | Zen 4c tabanlı, 128 çekirdeğe kadar |
| Genoa-X | Sunucu (EPYC 9004X) | 2023 | 3D V-Cache yığınlı önbellek |
| Phoenix | Mobil (Ryzen 7040/8040) | 2023 | Monolitik kırmık, RDNA 3 + XDNA NPU |
AMD'nin sunucu işlemcileri serisinde EPYC 9004 "Genoa", 12 adet Zen 4 CCD ile en fazla 96 çekirdek sunmaktadır. Zen 4c çekirdekleri kullanan "Bergamo" ise EPYC 9754 modeliyle 128 çekirdeğe ulaşmaktadır. "Phoenix" kod adlı mobil işlemciler ise Zen 4 çekirdeklerini, RDNA 3 grafik birimi ve XDNA mimarisine dayalı yapay zekâ işlem birimi (NPU) ile bir araya getiren monolitik bir kırmık yapısı kullanmaktadır.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ a b Smith, Ryan; Bonshor, Gavin (26 Eylül 2022). "AMD Zen 4 Ryzen 9 7950X and Ryzen 5 7600X Review: Retaking The High-End" (İngilizce). AnandTech. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026. KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi (link) Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) [ölü/kırık bağlantı]
- ^ a b Alcorn, Paul (23 Mayıs 2022). "AMD Intros Zen 4 Ryzen 7000 CPUs and Motherboards: Up to 5.5 GHz, 15%+ Performance, RDNA 2 Graphics" (İngilizce). Tom's Hardware. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) [ölü/kırık bağlantı]
- ^ clamchowder (5 Kasım 2022). "AMD's Zen 4 Part 1: Frontend and Execution Engine" (İngilizce). Chips and Cheese. 18 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026.
- ^ Garreffa, Anthony (29 Mayıs 2022). "AMD RDNA2 GPU 'is standard' on ALL next-gen Ryzen 7000 series CPUs" (İngilizce). TweakTown. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ Shilov, Anton (7 Haziran 2023). "AMD's EPYC 'Bergamo' and Zen 4c Detailed: Same as Zen 4, But Denser" (İngilizce). Tom's Hardware. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) [ölü/kırık bağlantı]
- ^ "AMD Zen 4c Not an E-core, 35% Smaller than Zen 4, but with Identical IPC" (İngilizce). TechPowerUp. 14 Haziran 2023. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ Mujtaba, Hassan (10 Kasım 2022). "AMD 4th Gen EPYC 9004 'Genoa Zen 4' CPUs Launched: Up To 96 Cores, 192 Threads, 384 MB L3 Cache" (İngilizce). Wccftech. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) [ölü/kırık bağlantı]
- ^ Alcorn, Paul (5 Ocak 2023). "AMD Brings Chiplets, Zen 4, RDNA 3 and XDNA AI to Laptops: 5nm Dragon Range and 4nm Phoenix Arrive" (İngilizce). Tom's Hardware. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) [ölü/kırık bağlantı]