Mehmed Hâdî

Tarihî önemi ve başarıları

Mehmed Hâdî, Abbas Sıhhat, Hüseyin Cavid, Abdullah Şaik ve Ahmet Cevad gibi isimlerin temsil ettiği romantizm akımının en dikkate değer şairlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Şair, Nâmık Kemal, Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan, Tevfik Fikret ve Mehmed Emin Yurdakul gibi Osmanlı-Türk yazar ve şairlerden çeşitli yönlerden etkilenmiştir. 1908 yılında Türk-İslâm dünyasının sosyal-siyasal problemleri, eğitim, hürriyet, vatanseverlik ve aşk konularını ele aldığı Firdevs-i İlhâmât adlı şiir kitabını yayımladı. 1910 yılında Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'a gelen Hâdî, İkinci Meşrutiyet sonrası İttihat ve Terakki yanlısı Tanin gazetesinde çalışmaya başladı. İstanbul'da Hüseyin Cahit Yalçın, Hüseyin Kazım Kadri ve Tevfik Fikret ile birlikte çalışan şair, Rübâb, Şehbâl, Mehtab, Hilâl ve Şehrah gibi yayın organlarında şiir, yazı ve tercümelerini yayımladı. Bu dönemde Rıza Tevfik Bölükbaşı ile yakın bağlar kuran Hâdî, kısa süre sonra Tanin gazetesinin iktidar çevrelerinin dikkatini çekmesi üzerine 1913'te bir grup devrimciyle birlikte tutuklanarak Selanik'e sürgüne gönderildi.

Osmanlı İmparatorluğu'ndan hayal kırıklığına uğramış ve ruh sağlığı bozulmuş olarak 1914'te Bakü'ye dönen şair, burada yoğun bir üretim sürecine girdi. Seyid Hüseyin'in editörlüğünü yaptığı İkbal gazetesinin yazı işleri bürosunda çalışan Hâdî, Ömer Hayyam'ın yaklaşık 20 rubaisini Azerbaycan diline çevirerek bu gazetede yayımladı. I. Dünya Savaşı sırasında Ruslar'ın Karpatlar'a gönderdiği Azerbaycan birliğinde imam olarak görevlendirilen şair, üç yıl sonra Bakü'ye döndü. Cephede geçen günlerini Elvâh-ı İntibâh yahut İnsanların Tarihî Faciası adlı manzumesinde işleyen Hâdî, Recaizade Mahmud Ekrem'in ölümü üzerine Ağlayan Şiirler adlı eserini ona ithaf etti.

Eserleri ve mirası

Mehmed Hâdî, eserlerini aruz vezniyle yazdığı için şiirlerinin dili Arapça ve Farsça kelimelerle doludur ve bu durum şairin yaratıcılığının kapsamını sınırlandırmaktadır. Siyasî ve edebî idealleriyle Türk-İslâm birliğine inanan şair, Servet-i Fünûn anlayışına yakın bir Osmanlı Türkçesi ile yazmıştır. Bu dil tercihinde Namık Kemal, Tevfik Fikret, Recaizade Mahmut Ekrem ve Abdülhak Hâmid Tarhan'ın etkisi kadar, o dönemde sadeleştirilmiş bir Türkiye Türkçesini Türk dünyasının ortak yazı dili hâline getirmeye çalışan Gaspıralı İsmail'in de etkisi bulunmaktadır. 1914'te yazdığı Bahari-əfkar qaçma eserini Mehmet Emin Resulzâde'ye, Büyük İsmail Bey adlı şiirini ise İsmail Gaspıralı'nın ölümü üzerine kaleme aldı. Ali Nazmi'nin anılarına göre, son yıllarında bunalım ve maddi zorluklar yaşayan şair, kendi bastırdığı şiirleri sokaklarda satar bir duruma düştü.

Anısı

Mehmed Hâdî, Mayıs 1920'de Bolşevikler'e ve onlarla iş birliği yapan Ermeniler'e karşı sert direnmenin yaşandığı 1920 Gence İsyanı sırasında şehirde bulunuyordu. Şehrin Bolşeviklerin eline geçmesinden birkaç gün sonra Gence'deki bir hastanede 41 yaşında hayatını kaybeden şairin uzun süre nereye gömüldüğü kamuoyunda bilinmedi. Hâdî'nin mezarının yeri ile ilgili 4 Haziran 1966'da Bakü gazetesinin 130. sayfasında bir haber yayınlandı. Mehmed Hâdî'nin eserlerini araştıran bilim insanı ve araştırmacı Aziz Mirahmedov, Gence'ye giderek yerel sakinlerin de yardımı ile şairin kabrinin Abbas Sıhhat'ın da yattığı Sabiskar Mezarlığı'nda olduğunu tespit etti.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti (1918 – 1920)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.