Samed Vurgun

Tarihî önemi ve başarıları

Samed Vurgun, Azerbaycan edebiyatının önde gelen şahsiyetlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Şiir, oyun yazarlığı, mütercimlik ve edebi eleştiri alanlarındaki faaliyetleriyle tanınan şair, ülkenin ilk 'Halk Şairi' unvanına layık görülmüştür. Milli şiirin gelişmesine yön vermiş ve cumhuriyetin bilimsel potansiyelinin oluşmasında önemli rol oynamıştır. Azerbaycan Bilimler Akademisinin kurucu üyeleri arasında yer almış ve 1954 yılında Azerbaycan SSCB Bilimler Akademisi Başkan Yardımcılığı makamına getirilmiştir. Bu görevi süresince beşeri ve sosyal bilimler alanının gelişimi için temel hedefler belirlemiş ve bilimsel araştırmaların pratik çözüme kavuşmasını sağlamıştır. Üzeyir Hacıbeyov, Haydar Hüseynov, Yusif Memmedaliyev, Mustafabey Topçubaşov ve Mirza İbrahimov gibi isimlerle birlikte 1945 yılında Azerbaycan Bilimler Akademisinin kurulmasına öncülük etmiştir.

Samed Vurgun, dil bilim alanında Türkan Efendiyeva ve Vagif Aslanov, felsefede Camal Mustafayev, tarihte ise Mahal Memmedov gibi onlarca genç uzmanın bilim dünyasına kazandırılmasında etkili olmuştur. Tanınmış akademisyenler Sara Aşurbeyli ve Püstehanım Azizbeyova'nın Bilimler Akademisinde göreve başlaması doğrudan onun girişimleri ile bağlantılıdır. Eğitimini sürdürmek üzere Moskova'ya gönderdiği lisansüstü öğrencilerinin aileleriyle ilgilenmiş ve bursu yetersiz olan öğrencilere kişisel bütçesinden maddi destek sağlamıştır. Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulunun 7 Mayıs 2019 tarihli kararı ile eserleri devlet varlığı ilan edilen yazarlar listesine dahil edilmiştir. Şairin çocukları da edebiyat alanında başarılar elde etmiş; oğlu Yusif Samedoğlu 'Halk Yazarı', Vagif Samedoğlu 'Halk Şairi', kızı Aybeniz Vekilova ise 'Emektar Kültür Çalışanı' unvanlarını almıştır.

Eserleri ve mirası

Samed Vurgun'un şiiri, Azerbaycan insanının manevi dünyasını, vatan sevgisini ve milli ruhunu yüksek bir sanatkârlıkla ifade etmiştir. Halk yaratıcılığından, âşık şiirinden ve klasik şiir geleneklerinden beslenerek bunları modern edebi düşünce ile sentezlemiştir. Dili sade, akıcı ve müzikal olan eserleri, geniş okuyucu kitlesi ve edebiyat araştırmacıları tarafından takdirle karşılanmıştır. 1933 yılında yazdığı 'Azerbaycan' şiiri, vatanseverlik duygularını güçlü şekilde ifade eden milli edebiyatın başyapıtlarından biri sayılmaktadır. Bu şiirde yurdun kadim geçmişi, coğrafyası, doğal zenginlikleri ve halkın hümanist karakteri terennüm edilmektedir.

Oyun yazarlığı alanında da silinmez izler bırakan şairin 'Vakıf', 'Ferhat ile Şirin' ve 'Hanlar' gibi sahne eserleri Azerbaycan tiyatro tarihinin klasikleri arasında yer almaktadır. 1937 yılının son çeyreğinde kaleme aldığı 'Vakıf' adlı manzum drama, Molla Penah Vaqif'in trajik yaşamını ve manevi kişiliğini etkileyici bir şekilde yansıtmaktadır. Bu eseri yalnızca üç-dört hafta gibi kısa bir sürede tamamlamış ve 1941 yılında 'Stalin Ödülü'ne layık görülmüştür. 1941 yılında Nizami Gencevî'nin 'Hüsrev ve Şirin' motifleri temelinde 'Ferhat ve Şirin' adlı manzum dramını yazmış ve 1942 yılında ikinci kez 'Stalin Ödülü'nü almıştır. 1943 yılında ABD'de düzenlenen savaş karşıtı en iyi eserler yarışmasında 'Annenin Nasihatı' şiiri, dünya edebiyatında seçilen en değerli 20 örnekten biri olarak New York'ta basılmıştır. Savaş sonrası dönemde 'Muğan' (1948), 'Aygün' (1950-1951) ve 'Zamanın Bayraktarı' (1952) gibi uzun şiirleri kaleme almıştır.

Mütercimlik alanında da önemli başarılara imza atan Vurgun, Aleksandr Puşkin'in 'Yevgeni Onegin' romanını ana diline çevirmiş ve Puşkin Komitesi Özel Madalyası ile ödüllendirilmiştir. Şota Rustaveli'nin 'Kaplan Postlu Şövalye' destanının belirli bir bölümünü çevirdiği için Gürcistan SSCB'nin onur belgesine layık görülmüştür. Nizami Gencevî'nin 800. yıldönümü etkinliklerine aktif destek vermiş ve 'Leylâ ile Mecnun' mesnevisini orijinalinden Azerbaycan Türkçesine büyük bir ustalıkla tercüme etmiştir.

Anısı

Samed Vurgun'un hatırası, vefatının ardından ülke içinde ve uluslararası alanda geniş çapta ölümsüzleştirilmiştir. Başkent Bakü'de sanatkârın görkemli bir heykeli dikilmiş ve merkez meydanlardan birine onun adı verilmiştir. Azerbaycan Devlet Akademik Rus Dram Tiyatrosu ve özel bir petrol tankeri şairin adını taşımaktadır. Moskova, Derbent, Duşanbe, Kiev, Filibe ve Datça gibi şehirlerde caddeler, okullar, kütüphaneler ve sokaklar Samed Vurgun adına tescil edilmiştir. Azerbaycan genelinde neredeyse tüm şehirlerde şairin adını taşıyan eğitim kurumları, kültür merkezleri, caddeler ve parklar bulunmaktadır. Birçok şehir ve köyde büstleri ve anıtları dikilmiştir.

1975 yılında Bakü'de 'Samed Vurgun Ev Müzesi'nin resmi açılışı gerçekleşmiştir. 1976 yılında şairin doğduğu Yukarı Salahlı köyünde müzenin şubesi olan 'Samed Vurgun Şiir Evi' kurulmuştur. Doğumunun 90., 100. ve 120. yıl dönümleri münasebetiyle çeşitli devlet kararları alınmış ve kutlamalar düzenlenmiştir. Şair hakkında 'Komsomol Nesli', 'Samed Vurgun', 'Aygün', 'Muğan Destanı' ve 'Halk Şairi Samed Vurgun' gibi birçok film çekilmiştir. 2002 yılında Azerbaycan Devlet Akademik Milli Dram Tiyatrosu tarafından 'Ferhat ve Şirin' eseri sahnelenmiştir.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti (1918 – 1920)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.