Şeyh Hamdullah

Hayatı

Şeyh Hamdullah, Amasya'da dünyaya gelmiş olan ve İslam yazı sanatının en önemli temsilcilerinden biri kabul edilen Türk hattatıdır. Babası, Buhara'dan Amasya'ya göç etmiş olan ve Sühreverdiyye tarikatının şeyhlerinden Mustafa Dede Efendi'dir. Şeyh Hamdullah, dini ilimleri ve edebi bilgileri dönemin ünlü alimi Hatip Kasım Efendi'den almış ve bu süreçte ileri düzeyde Arapça öğrenmiştir. Hat sanatındaki ilk eğitimini Sufi Yahya Çelebi-zâde Ali Çelebi'den alan sanatçı, hocasının Fatih Sultan Mehmet'e kâtip olması üzerine Amasya'da Hayrettin Halil Çelebi'nin rehberliğinde eğitimini sürdürmüştür.

Şeyh Hamdullah, altı temel yazı türünü Ya'kût El-Musta'simi'nin ardılı ve Abdallah Sayrafi'nin öğrencisi olan Hayreddin Mar'aşî'den öğrenmiştir. Sanatçı, asıl gelişimini Yakut Musta’sımi ve Abdullah Sayrafi'nin eserleri üzerinde yaptığı uzun ve titiz çalışmalar sayesinde elde etmiştir. Kendi kendine geliştirdiği üslup ve yazıdaki ustalığı nedeniyle 'Kıbletül Küttab' unvanıyla anılmıştır. Yazı sanatındaki üstünlüğü o kadar belirgindir ki, çağdaşı ve sonraki dönemlerdeki birçok hattat onun stilini taklit etmeye çalışmış ancak sanatına yaklaşabilen çok az kişi olmuştur.

Şeyh Hamdullah'ın 'Şeyh' unvanını almasında okçuluk konusundaki başarısı etkili olmuştur. Ok ve yay yapımında da meşhur olan sanatçı, 1100 adımlık atışlar yaparak pehlivanlar arasında rekor kırmış ve menzil sahibi bir üstat olarak tanınmıştır. Bu başarıları nedeniyle Padişah II. Bayezid tarafından Mahmud ve Hamza Dede'den sonra Ok Meydanı Atıcılar Tekkesi Şeyhliği görevine atanmıştır. Ayrıca iyi bir terzi olan Şeyh Hamdullah, diktiği kaftanların dikiş izlerini gizleme konusunda büyük bir maharete sahipti. II. Bayezid'in şehzadeliği sırasında kendi elleriyle diktiği ve hediye ettiği kaftanda dikiş yerlerinin bulunamaması, bu konudaki ustalığının en bilinen örneklerinden biridir.

Dönemi ve bağlam

II. Bayezid, şehzadeliği ve Amasya valiliği döneminde Şeyh Hamdullah ile yakından ilgilenmiş ve ona büyük bir saygı duymuştur. Padişah, Hamdullah'ın yazı hokkasını kendi elleriyle tutarak üstada hizmette bulunmuş ve davetlerde onu diğer misafirlerden ayrı, en yakınına oturtmuştur. 1481 yılında Fatih Sultan Mehmed Han'ın vefatı üzerine tahta çıkan II. Bayezid, Amasya'dan ayrılırken hocası Şeyh Hamdullah'ı da İstanbul'a davet etmiştir. Bayezid Han'ın saltanatının ilk dönemlerinde İstanbul'a gelen Hamdullah, Amasya'dan tanıdığı Hattat Abdullah ve Hattat Cemaleddin Amasi'nin evinde misafir olmuştur. Sultan Bayezid, hocasına olan sevgisi ve sohbetinden faydalanmak amacıyla sarayın harem dairesi civarında ona özel bir oda tahsis etmiştir.

Şeyh Hamdullah, daha sonra saraya kâtip ve saray hüddamlığına muallim olarak atanmıştır. II. Bayezid'in vefatından sonra oğlu Sultan Selim döneminde sanatçı, sekiz yıl boyunca tamamen inzivaya çekilmiştir. Bu inziva döneminde hem talebe yetiştirmiş hem de manevi terbiyesi altındaki müritlerini irşat ederek günlerini geçirmiştir. Kanuni Sultan Süleyman Han'ın tahta çıkmasıyla birlikte Şeyh Hamdullah, tekrar padişahın teveccühüne mazhar olmuştur. 1526 yılında İstanbul'da hayatını kaybeden sanatçı, doksan yaşının üzerinde vefat etmiştir.

Eserleri ve mirası

Şeyh Hamdullah, uzun ömrü boyunca İslam sanatına sayısız eser kazandırmıştır. Vefatı sırasında geride 30 Mushâf-ı Şerif, 50 En'am-ı Şerif ve cüz, 121 murakka ve kıt'a, 8 ilmi eser ile 6 dua mecmuası bırakmıştır. Sanatçı, özellikle altı nevi yazıda verdiği eserlerle ilim ve sanat dünyasına büyük katkı sağlamıştır. Mimaride tezyini bir unsur olan celi yazılarla pek az ilgilenmiş olsa da, bilinen celi yazıları arasında İstanbul'daki Firûz Ağa Camii, Davut Paşa Camii ve Bayezid Camii kitabeleri ile Edirne Bayezid Camii kitabeleri yer almaktadır.

Şeyh Hamdullah'ın mezarı İstanbul'daki Karacaahmet Mezarlığı'nda bulunmaktadır. Mezar taşının kitabesi celi sülüs hatla yazılmıştır.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.