Bilgi Merkezi / Rehber
Toktamış
Toktamış Han (d. (?) - ö. 1405, Tümen), Altın Orda Devleti hanı.
Son gözden geçirme: 22.10.2026
- Doğum
- 1342
- Vefat
- 1406
- Alan
- Hükümdarlar
- Dönem
- 14.–17. yüzyıl
- Doğum yeri
- Mavi Orda (bölge) (konum yaklaşıktır)
- İlgili Türk devletleri
- Altın Orda Devleti
Hayatı

Toktamış Han, Altın Orda Devleti hanı olarak tarihe geçmiştir. Cengiz Han'ın oğlu Cuci Han'ın soyundan gelmektedir. Doğum tarihi kesin olarak bilinmememekle birlikte, 1340'lı yılların sonu ile 1350'li yılların başında doğduğu tahmin edilmektedir. Babası Tulu Hoca'nın Urus Han tarafından öldürülmesi üzerine Timur'a sığınmıştır. Timur, Toktamış Han'a tarihi rivayetlere göre Otrar ile Sabran'ın veya Sugnak şehirlerinin yönetimini vermiştir.
Toktamış Han, kendisine verilen şehirlerin Urus Han'ın elinde olması nedeniyle onunla ve oğullarıyla savaşarak onları mağlup etmiştir. Batı Deşt-i Kıpçak hakimi Mamay Mirza'yı da yenilgiye uğratarak Cuci ulusu arasında birliği sağlamıştır. Bu başarılar sonucunda Azerbaycan ve Harezm dışındaki Altın Orda Hanlığı topraklarını birleştirmiştir. Ülkesinde birlik sağladıktan sonra Rus topraklarına yönelmiştir.
Timur'un geri dönmesinin ardından Kefe'ye hakim olan Toktamış Han, Edigey Mirza'nın desteğiyle han olan Timur Kutluk'a yenilmiştir. Bu yenilginin ardından Litvanya Prensi Vitovt'a sığınmıştır. Toktamış Han ile Vitovt'un birleşik ordusu, 12 Ağustos 1399'da Edigey Mirza tarafından mağlup edilmiştir. 1405 yılına kadar kaçak bir hayat sürmüş ve bu süreçte Edigey Mirza onu yakalamak için yoğun çaba göstermiştir. Timur ile ilişkilerini düzeltmeyi hedeflerken Timur'un ani ölümü üzerine iyice yalnız kalmıştır. Edigey Mirza ve adamları tarafından takip edilirken Karaton Nehri yakınlarında atıyla beraber uçuruma yuvarlanarak hayatını kaybetmiştir.
Tarihî önemi ve başarıları
Toktamış Han, Altın Orda Hanlığı'nda yıllarca süren fetret devrine son vererek birliği sağlamıştır. Moskova Kuşatması sırasında bazı knezliklerin desteğini alarak Ağustos 1382'de Moskova'yı kuşatmıştır. Başarı gösteremeyince hileye başvurmuş ve para karşılığında kuşatmayı kaldıracağına dair söz vermiştir. Şehrin kapılarının açılması üzerine saldırıya geçerek Moskova'yı yerle bir etmiş ve büyük ganimetler elde etmiştir. Moskova'da 24.000 kişinin öldürüldüğü söylenmektedir.
1383 yılında Timur'un hakimiyetindeki Harezm'e girerek kendi adına para bastırmıştır. Tebriz'e yönelmiş ancak şehre giremeyince hileye başvurarak barış yapmayı kabul eder gibi görünmüştür. Şehre girdikten sonra Tebriz'i yağmalamış ve alimlerini başkent Saray'a göndermiştir. 1387 yılında Keş'i yağmalamış ve ertesi yıl Sabran şehrini kuşatmıştır. Timur'un oğlu Ömer Şeyh Mirza'yı Otrar yakınlarında mağlup ederek birçok şehir ve köyü yağmalamıştır. Buhara'yı alma girişimi ise başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
İlgili olaylar
Toktamış Han ile Timur arasındaki ilk büyük karşılaşma, 1391 yılının haziran ayında Kunduzca Nehri boyunda gerçekleşmiştir. Kunduzca Muharebesi'ni Timur kazanmış ve Toktamış Han'ın ordusunu dağıtarak birçok ganimet elde etmiştir. Toktamış Han bu yenilgiye rağmen Deşt-i Kıpçak hakimiyetini korumayı başarmıştır. 15 Nisan 1395'te Terek Irmağı boyunda ikinci kez karşı karşıya gelen taraflar arasındaki savaşı da Timur kazanmıştır. Timur, Toktamış Han'ı takip ederek Ükek'e ve ardından Moskova'ya giderek buraları yağmalamıştır. Toktamış Han'ın Timur ile olan mücadelesi, Altın Orda Devleti'nin yıkılmasına zemin hazırlayan önemli bir süreç olmuştur.
Haritada ve ilgili kayıtlar
- Türk Dünyası Haritası’nda göster
- Altın Orda Devleti (1225 – 1502)
Benzer / İlgili Türk büyükleri
Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Toktamış Han» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
- Vikipedi: Toktamış Han (sürüm 37228877, CC BY-SA 4.0; yapay zekâ editör desteğiyle özetlenmiş ve uyarlanmıştır, değişiklik yapılmıştır) ↗
- Madde yazarları ve sürüm geçmişi (Vikipedi) ↗
- Lisans: Creative Commons Atıf-AynıLisansla Paylaş 4.0 (CC BY-SA 4.0) ↗
- Vikiveri: Q309585 (CC0) — tarihler ve konum ↗
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.