Anadolu tarihi kronolojisi

Anadolu tarihi kronolojisi, Anadolu'da yaşanan tarihi olayların zaman sırasına göre düzenlenmiş bir listesidir. Anadolu; Asya ile Avrupa'nın kesişme noktasında yer alması nedeniyle tarih öncesi çağlardan günümüze dek pek çok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Bu kronoloji Paleolitik'ten Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanına uzanan yaklaşık 1,2 milyon yıllık dönemi kapsamaktadır.

Ayrıca bakınız: Türkiye tarihi · Osmanlı padişahları listesi · Türkiye cumhurbaşkanları listesi · Anadolu Selçuklu Devleti kronolojisi

Tarih Öncesi ve Neolitik Çağ

Alt ve Orta Paleolitik (İÖ ~1.200.000 – 40.000)

İÖ ~1.200.000: Gediz Vadisi'nde (Batı Anadolu) Homo erectus'a atfedilen en eski çakmaktaşı aletlerin bulunması. Anadolu, Afrika'dan Avrupa'ya uzanan paleolitik göç güzergâhlarından biri üzerindedir.
İÖ ~600.000: Karain Mağarası (Antalya yakınları) ilk kez iskân edilmeye başlanır; hayvan kemikleri ve yontma taş aletler bulunmuştur. Türkiye'nin en önemli paleolitik alanıdır.
İÖ ~400.000: Yarımburgaz Mağarası (İstanbul yakınları) bu döneme ait Homo heidelbergensis izleri taşır; Avrupa'nın batı sınırına yakın en eski insan kalıntılarından biridir.

Üst Paleolitik ve Epipalaeolitik (İÖ ~40.000 – 10.000)

İÖ ~40.000 – 10.000: Karain, Beldibi ve Belbaşı mağaralarında geç buzul dönemi topluluklarının kalıntıları; kaya resimleri, kemik aletler ve hayvan figürinleri.
İÖ ~20.000 – 15.000: Buzul Maksimumu döneminde Anadolu'nun iç kesimleri büyük ölçüde boşalır; kıyı mağaraları ve ova kenarları yoğunlaşma alanı haline gelir.
İÖ ~12.000: Zarzî kültürüne ait mikrolitler ve yarı yerleşik av-toplayıcı topluluklar Güneydoğu Anadolu'da görülür; tarıma geçişin öncülleri olan yabani tahılların toplanması başlar.

Neolitik Çağ (İÖ ~10.000 – 5.500)

İÖ ~9.600 – 8.200: Göbekli Tepe (Şanlıurfa) inşa edilir. Henüz tarıma geçilmeden önce dev T-biçimli dikilitaşlardan oluşan tapınak kompleksi, dünyanın bilinen en eski anıtsal yapı topluluğudur. "Tarihin sıfır noktası" olarak da anılır; UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne 2018'de alınmıştır.
İÖ ~9.000 – 7.500: Çayönü (Diyarbakır) ve Nevali Çori'de çanak-çömleksiz Neolitik (PPNA/PPNB) yerleşimleri; einkorn buğdayı ve mercimeğin ilk kez evcilleştirilmesi, domuz ve koyunun evcilleştirilmesinin başlangıcı.
İÖ ~8.000: Aşıklı Höyük (Aksaray) erken köy topluluğunun en eski örneklerinden birini oluşturur; obsidyen (volkanik cam) ticaretinin izleri görülür.
İÖ ~7.500 – 5.700: Çatalhöyük (Konya Ovası) en parlak dönemini yaşar. 5.000-8.000 nüfuslu bu yerleşim, dünyanın en büyük erken kentsel topluluklarından biridir. Çatı girişli birbirine bitişik evler, gelişmiş duvar resimleri, Ana Tanrıça heykelcikleri ve bukranion (boğa kafası) kültü dikkat çeker.
İÖ ~7.000 – 6.000: Hacılar (Burdur) Neolitik kültürünün olgunluk evresi; Anadolu'nun bilinen en erken boyalı çanak-çömleği burada bulunmuştur.
İÖ ~6.500 – 5.500: Can Hasan (Karaman) ve Canhasan III yerleşimleri; yoğun tarım, hayvan yetiştiriciliği ve ilk metallerin kullanımına dair erken kanıtlar.

Kalkolitik (Bakır-Taş) Çağ (İÖ ~5.500 – 3.000)

İÖ ~5.500 – 4.000: Beycesultan (Denizli), Kusura, Hacılar geç evrelerinde bakır işçiliğinin gelişimi; sosyal tabakalaşmanın belirginleşmesi.
İÖ ~4.200 – 3.500: Arslantepe (Malatya) bölgesel bir güç merkezi haline gelir; Doğu Anadolu'nun Uruk kültürüyle bağlantısına işaret eden damga mühürleri ve erken devlet yapısına ilişkin kanıtlar ortaya çıkar.
İÖ ~3.500 – 3.000: Mersin-Yumuktepe'de ileri düzey çanak-çömlek ve dokuma teknolojisi; Anadolu genelinde bakır alet üretiminin yaygınlaşması.

Tunç Çağı (İÖ ~3.000 – 1.200)

Erken Tunç Çağı (İÖ ~3.000 – 2.000)

İÖ ~3.000 – 2.500: Troya I-II (Hisarlık, Çanakkale) inşa edilir; Ege ile Anadolu arasındaki yoğun deniz ticaretinin kanıtları bulunmuştur. Troya II'nin "Priam Hazinesi" dönemin zenginliğini yansıtır.
İÖ ~2.500 – 2.000: Orta Anadolu'da Hatti uygarlığı; Alacahöyük kraliyet mezarlarında altın, gümüş ve tunçtan yapılmış güneş diskleri, geyik heykelleri ve ritüel standartlar bulunmuştur. Hititlerin kültürel mirasını oluşturacak yerli Anadolu geleneğinin çekirdeğidir.
İÖ ~2.500 – 2.000: Troya III-V dönemleri; yerleşim genişler, Ege bölgesiyle ticaret canlanır.

Asur Ticaret Kolonileri Çağı (İÖ ~1.950 – 1.750)

İÖ ~1.950: Asurlu tüccarlar Kültepe (Kaniş/Neşa) başta olmak üzere Alişar, Boğazköy, Acemhöyük gibi merkezlerde karum adı verilen ticaret kolonileri kurar.
İÖ ~1.950 – 1.750: Anadolu'da çivi yazısıyla yazılmış ilk belgeler: kil tablet üzerine yazılmış ticaret kayıtları, borç senetleri ve kişisel mektuplar. Anadolu böylece tarih çağına girer.
İÖ ~1.750: Asur ticaret kolonilerinin sona ermesi; yerli Anadolu kültürünün Hitit devlet yapısı içinde yeniden örgütlenmesi.

Hitit Krallığı ve İmparatorluğu (İÖ ~1.750 – 1.180)

İÖ ~1.750 – 1.650: Eski Hitit Krallığı; Labarna I ve ardılları Neşa/Kaniş çevresinden hareketle Orta Anadolu'yu birleştirir; başkent Hattusa (bugünkü Boğazköy) olur.
İÖ ~1.650 – 1.450: Hattusili I Güney Anadolu ve Kuzey Suriye'ye seferler düzenler. Murşili I İÖ ~1.595'te Babil'i yakıp yıkarak Birinci Babil Hanedanı'na son verir.
İÖ ~1.450 – 1.350: Orta Hitit Krallığı; iç karışıklıklar ve hanedanlık mücadeleleri. Telipinu Fermanı ile taht veraset kuralları ilk kez yazıya geçirilir.
İÖ ~1.350 – 1.200: Hitit İmparatorluk Dönemi; Suppiluliuma I Suriye'yi kontrol altına alır, Mitanni krallığını çökertir ve Mısır ile rekabete girer.
İÖ 1.274: Kadeş Muharebesi; Muwatalli II ile II. Ramses arasında Suriye'deki Kadeş (Qadesh) yakınlarında tarihin en büyük savaş arabası muharebelerinden biri yaşanır. Kesin bir sonuç çıkmaz.
İÖ ~1.269: Kadeş Antlaşması; III. Hattusili ile II. Ramses arasında imzalanan bu belge, tarihin bilinen ilk yazılı barış antlaşmasıdır. Hem Hitit hem Mısır dilinde düzenlenmiştir; kopyası BM delegasyonu ofisinde asılıdır.
İÖ ~1.250: Truva Savaşı'nın efsanevi dönemine karşılık gelen Troya VIIa tabakası; Homeros'un İlyada'sına ilham verdiği düşünülen bu dönemde yerleşim tahrip izleri taşır.

Tunç Çağı Çöküşü (İÖ ~1.200)

İÖ ~1.200: "Deniz Halkları" olarak bilinen göçmen grupların saldırıları, kuraklık ve iç çalkantılar sonucunda Hitit İmparatorluğu dahil pek çok Doğu Akdeniz uygarlığı eş zamanlı olarak çöker. Hattusa yakılıp yıkılır; çivi yazısı ve devlet örgütü unutulur.

Demir Çağı ve Küçük Krallıklar (İÖ ~1.200 – 546)

İÖ ~1.200 – 700: Geç Hitit (Syro-Hitit) Beylikleri; Karkamış, Malitya, Kummuh ve diğer küçük prenslikler güney ve güneydoğu Anadolu'da Hitit kültürünü yaşatır. Hitit hiyeroglif yazısı bu bölgelerde kullanılmaya devam eder.
İÖ ~1.200 – 700: Frigya Krallığı; Balkanlar kökenli Frigyalılar Orta Anadolu'ya yerleşerek Gordion'u başkent yapar. Gordios ve Midas efsaneleri bu halktan kalmıştır. Frig müziği ve sanatı sonraki Yunan kültürünü derinden etkiler.
İÖ ~900 – 585: Urartu Krallığı; Van Gölü çevresinde güçlü bir merkezi devlet kuran Urartular, anıtsal kale mimarisi (Van Kalesi, Çavuştepe), ileri sulama sistemleri ve gelişkin maden işçiliğiyle tanınır. Ermenilerin atalarından biri kabul edilir.
İÖ ~800 – 585: Med İmparatorluğu'nun Doğu Anadolu üzerindeki baskısı; Kimmerliler ve İskitler Kuzeybatı ve Orta Anadolu'ya yıkıcı akınlar düzenler; Frigya Krallığı çöker.
İÖ ~700 – 547: Lidya Krallığı; Gediz Nehri havzasında başkenti Sard (Sardes) olan Lidya, ticaret ve zenginliğiyle öne çıkar. Gyges, Alyattes ve efsanevi Kroisos (Karun) bu hanedana aittir.
İÖ ~650 – 600: Paranın (sikke) icadı; Lidya'da elektrum (altın-gümüş alaşımı) kullanılarak ilk standart sikkeler basılır. Bu buluş dünya ekonomisini ve ticaretini kökten dönüştürür.
İÖ ~750 – 500: Ege kıyılarında İyon kolonileri; Milet, Efes, Smyrna, Foça ve diğer şehirlerde büyük bir kültürel ve düşünce çiçeklenmesi yaşanır. Tales, Anaksimandros, Herakleitos, Pisagor gibi ilk filozofların büyük çoğunluğu bu coğrafyadan çıkmıştır.
İÖ 546: Pers İmparatoru Büyük Kyros Thymbra Muharebesi'nde Lidya Kralı Kroisos'u yenerek Sard'ı alır; Anadolu Ahamenid İmparatorluğu'nun satraplık sistemine dahil edilir.

Klasik ve Pers Dönemi (İÖ 546 – 334)

İÖ 499 – 494: İyon Ayaklanması; Milet önderliğinde Batı Anadolu'daki Yunan şehirleri Pers egemenliğine karşı ayaklanır. Atina'nın desteklediği isyan kanlı biçimde bastırılır; Milet yakılır. Bu olay Meden Savaşları'nın başlangıcıdır.
İÖ 480: Pers Büyük Kralı Kserkses Anadolu üzerinden Yunanistan'a sefer düzenler; Thermopylae ve Salamis Deniz Muharebesi bu dönemin simge olaylarıdır.
İÖ 449: Kallias Barışı; Atina ile Perslerin anlaşmasıyla Batı Anadolu Yunan şehirlerinin özerkliği tanınır.
İÖ 387: Kral Barışı (Antalkidas Barışı); Batı Anadolu İyon şehirleri yeniden Pers egemenliğine bırakılır.
İÖ ~377 – 353: Halikarnas Mozolesi; Karya satraplığı hükümdarı Mausolos için eşi Artemisia'nın yaptırdığı anıt mezar, Yedi Harika'dan biridir. "Mozole" kelimesi bu yapıdan türemiştir.

Helenistik Dönem (İÖ 334 – 30)

İÖ 334: Büyük İskender, Granikos Muharebesi'nde Pers kuvvetlerini yenerek Anadolu fethine başlar; kısa sürede batı ve iç Anadolu şehirleri ele geçirilir.
İÖ 333: İssos Muharebesi; İskender, Güneydoğu Anadolu'da III. Darius'u ağır bir yenilgiye uğratır; Anadolu'nun fethini kesinleştirir.
İÖ 323: İskender'in Babil'de ölümünün ardından imparatorluk generalları (diadokhlar) arasında paylaşılır; Anadolu başta Lysimakhos olmak üzere farklı yönetimler altında kalır.
İÖ ~281: Attalos hanedanı Pergamon'u merkez alarak bağımsız bir krallık kurar; kütüphanesi İskenderiye'den sonra antik dünyanın en büyük ikincisidir. Parşömen burada geliştirilmiştir.
İÖ 190: Magnesia Muharebesi; Roma ordusu Antiokhos III'ü yenerek Anadolu'ya müdahaleye başlar.
İÖ 133: III. Attalos krallığını ve hazinesini ölüm döşeğinde Roma'ya vasiyet eder; Batı Anadolu Roma'nın Asia eyaleti olur.
İÖ 88 – 63: VI. Mithradates önderliğinde Pontus Krallığı Roma'ya karşı üç büyük savaş (Mithradatik Savaşlar) açar; uzun mücadele Pompeius'un zaferiyle sonuçlanır (İÖ 63).
İÖ 47: Zela Muharebesi; Julius Caesar Kapadokya sınırındaki Zela'da (bugünkü Zile, Tokat) Pontuslu Pharnakes'i yener; zaferi "Veni, vidi, vici" (Geldim, gördüm, yendim) sözüyle özetler.

Roma Dönemi (İÖ 30 – İS 395)

İÖ 30 – İS 14: Augustus döneminde Pax Romana'nın başlamasıyla birlikte Anadolu eyaletlerinde uzun bir barış ve imar dönemi yaşanır; Efes, Smyrna, Antakya, Nikaia büyük kentsel atılımlar yapar.
İS ~47 – 57: Aziz Pavlus'un misyonerlik seyahatleri; Tarsus doğumlu Pavlus Anadolu'nun pek çok şehrine defalarca giderek Hristiyanlık'ı yayar. Efes, Korint, Antakya ve Galatya bu yolculukların odağıdır.
İS ~100: Efes, yaklaşık 200.000–300.000 nüfusuyla imparatorluğun en büyük kentlerinden biridir; Artemis Tapınağı, Celsus Kütüphanesi ve büyük tiyatrosu bu dönemin yapıtlarıdır.
İS 113 – 117: İmparator Traianus Doğu seferleri sırasında Anadolu'yu üs olarak kullanır ve imparatorluğun en geniş sınırlarına ulaşır.
İS 284 – 305: Diocletianus Tetrarşi sistemini kurar; Nikomedia (İzmit) doğu tetrarşisinin başkenti haline gelir.
İS 313: Milano Fermanı; İmparator Konstantinos ve Likinius din özgürlüğü fermanını ilan eder; Hristiyanlık imparatorluk tarafından tanınan bir din statüsü kazanır.
İS 325: Birinci İznik Konsili; Konstantinos'un girişimiyle Nikaia'da toplanan ilk ekümenik konsil Nikaia Kredosu'nu belirler; Aryanizm sapkınlık sayılır.
İS 330: Konstantinopolis'in kuruluşu; Büyük Konstantinos Boğaz'ın Avrupa yakasındaki eski Bizans şehri üzerine yeni başkent inşa eder; şehir hızla büyüyerek imparatorluğun merkezi olur.
İS 363: İmparator Iulianus (Dönek) pagan inancı yeniden canlandırmaya çalışır; kısa saltanatının ardından Mezopotamya seferinde ölür.
İS 380: Selanik Fermanı; I. Theodosius Hristiyanlığı imparatorluğun resmi dini ilan eder; pagan tapınakları kapatılır.
İS 395: I. Theodosius'un ölümünün ardından imparatorluk kalıcı olarak ikiye bölünür: Batı Roma İmparatorluğu ve Doğu Roma (Bizans). Anadolu Bizans'ın çekirdeği olur.

Bizans Dönemi (395 – 1071)

İS 431: Efes Konsili; Meryem Ana'nın "Tanrı'nın Annesi" (Theotokos) unvanı resmîleştirilir; Nestoryusçuluk sapkınlık ilan edilir.
İS 451: Khalkedon (Kadıköy) Konsili; Monofizitizm sapkınlık sayılır; Hristiyan ilahiyatı standart formülasyonuna kavuşur.
İS 527 – 565: İmparator I. Jüstinyen dönemi; Kuzey Afrika ve İtalya'nın yeniden fethi, Roma hukukunun yeniden derlenmesi ve Ayasofya'nın yeniden inşası (537). Ancak 541-549 Jüstinyen Vebası nüfusu büyük ölçüde azaltır.
İS 614 – 628: Sasani işgali; Kudüs alınır ve Gerçek Haç götürülür. İmparator Herakleios uzun savaşlar sonunda Persleri Anadolu'dan çıkarmayı başarır (628), ancak her iki taraf da tükenmişlik içindedir.
İS 636 – 642: Yermük Muharebesi'nden sonra İslam orduları Suriye ve Mısır'ı fetheder; Anadolu'nun güney sınırları ve Kilikya yoğun akınlara maruz kalır.
İS 673 – 678: İstanbul'un ilk Arap kuşatması; Bizans'ın "Yunan ateşi" silahı sayesinde püskürtülür.
İS 717 – 718: Konstantinopolis'in ikinci Arap kuşatması; III. Leon komutasında yeniden savuşturulur; bu başarısızlık Emevi Batı yayılımının batı sınırını belirler.
İS 726 – 843: İkonoklazm (Tasvir-kırıcılık) tartışmaları Bizans toplumunu yüzyıl boyunca ikiye böler; İkinci İznik Konsili (787) ikonaları yeniden meşrulaştırır; 843'te ikonoklazm nihayet reddedilir.
İS 867 – 1025: Makedonyalılar Hanedanı'nın yükselişi; I. Basileios ile başlayan bu dönemde Bizans güç ve ihtişamının zirvesine ulaşır. Kilikya ve Kuzey Suriye geri alınır; Konstantinopolis Avrupa'nın en büyük ve en zengin şehridir.
İS 1054: Büyük Schizma; Konstantinopolis Patriği Mikhail Kerullarios ile Papa IX. Leo'nun karşılıklı aforoz kararları Hristiyan kilisesini Katolik ve Ortodoks olarak kalıcı biçimde ikiye böler.
İS 1071: Malazgirt Muharebesi; Selçuklu Sultanı Alp Arslan, Bizans İmparatoru IV. Romanos Diogenes'i Malazgirt (Muş yakınları) ovasında bozguna uğratıp esir alır. Bu tarih Türklerin Anadolu'yu kalıcı yurt edinme sürecinin dönüm noktası kabul edilir.

Selçuklu ve Türk Beylikleri Dönemi (1071 – 1299)

1071 – 1077: Malazgirt Muharebesi'nin ardından Selçuklu beyleri ve Türkmen aşiretleri Anadolu'nun iç bölgelerine yayılır; hızla değişen nüfus dengesiyle birlikte Anadolu'nun demografik ve kültürel dönüşümü başlar.
1072: Danişmentliler Beyliği'nin kuruluşu (Sivas/Tokat çevresi); Büyük Selçuklu'ya bağlı Türkmen devletçiklerinin ilki.
1077: Anadolu Selçuklu Devleti'nin kuruluşu; Süleyman Şah başkenti Nikaia (İznik) olan devleti kurar. İleride başkent Konya'ya taşınacaktır.
1081: Çaka Beyliği'nin Ege kıyılarında donanma inşası; ilk Türk deniz gücünün temelleri atılır.
1096 – 1099: Birinci Haçlı Seferi; Haçlı kuvvetleri Konstantinopolis üzerinden Anadolu'ya girer, İznik'i Selçuklulardan alır (1097) ve Kudüs'ü fetheder. Anadolu Selçuklu başkenti Konya'ya taşınır.
1107 – 1116: Sultan I. Kılıç Arslan Danişmentlileri ve Büyük Selçukluyu geçici olarak geri planda bırakarak Anadolu Selçuklu'nun siyasi ağırlığını artırır.
1147 – 1149: İkinci Haçlı Seferi; Alman kolu Anadolu Selçukluları tarafından Eskişehir ve Ladik'te büyük yenilgilere uğratılır.
1176: Myriokephalon Muharebesi; Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos'un Selçukluları ezme girişimi Denizli yakınlarında ağır bir yenilgiyle sonuçlanır; Bizans'ın Anadolu'yu geri alma umudu fiilen sona erer.
1190'lar – 1240'lar: Anadolu Selçuklu'nun en parlak dönemi; I. Keykubad döneminde Sinop ve Antalya fethedilir, Kırım'da ticaret üsleri kurulur. Anıtsal medreseler, kervansaraylar ve köprüler inşa edilir. Mevlana Celaleddin Rumi bu dönemde Konya'ya gelir; Mevlevilik tarikatının temelleri atılır.
1204: IV. Haçlı Seferi'nde Konstantinopolis Haçlılar tarafından işgal ve yağma edilir (1204-1261 Latin İmparatorluğu). Nikaia İmparatorluğu Bizans'ın sürgün hükûmeti olarak İznik'te kurulur.
1243: Kösedağ Muharebesi; Moğol komutanı Baycu Noyan Anadolu Selçuklu ordusunu Sivas yakınlarında ağır bir yenilgiye uğratır. Anadolu Selçuklu Devleti İlhanlı Moğollarının vassalı durumuna düşer.
1261: VIII. Mikhail Palaiologos Latin İmparatorluğu'nu sona erdirerek Konstantinopolis'i geri alır; ancak Bizans artık eskinin gölgesidir.
1277: Karamanoğlu Mehmet Bey Konya'yı geçici olarak ele geçirerek Türkçeyi resmî dil ilan eder; bu sembolik adım Türkçenin Anadolu'daki güçlenen konumunun ifadesidir.
1299: Osmanlı Devleti'nin kuruluşu; Osman Bey, Söğüt ve Eskişehir çevresinde küçük bir uç beyliği kurar. Bu tarih geleneksel olarak Osmanlı Devleti'nin kuruluş yılı kabul edilir.

Osmanlı Dönemi (1299 – 1923)

Kuruluş ve Yükseliş Dönemi (1299 – 1453)

1326: Orhan Gazi Bursa'yı fetheder; Bursa Osmanlı'nın ilk büyük başkenti olur. İpek Yolu üzerindeki ticaret şehre büyük servet getirir; ilk Osmanlı camii, hanları ve hamamları inşa edilir.
1354: Osmanlı kuvvetleri Gelibolu Yarımadası'na yerleşerek Avrupa'ya geçişin kalıcı köprüsünü kurar; Rumeli fetihlerinin başlangıcı.
1361 / 1369: Edirne'nin fethi; Osmanlı başkenti Edirne'ye taşınır.
1389: I. Kosova Muharebesi; Sultan I. Murad'ın komutasındaki Osmanlı ordusu Sırp önderliğindeki Balkan koalisyonunu yener. Sultan I. Murad savaş sırasında suikaste kurban gider; Anadolu ve Balkanlar'daki Osmanlı hâkimiyeti pekişir.
1396: Niğbolu Muharebesi; Sultan Yıldırım Bayezid Niğbolu'da Haçlı koalisyonunu büyük bir yenilgiye uğratır.
1402: Ankara Muharebesi; Timur (Tamerlane) Ankara yakınlarında Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezid'i yenip esir alır. Fetret Devri (1402-1413) başlar; şehzadeler arasındaki taht kavgası yaklaşık on yıl sürer.
1413: Çelebi Mehmed'in rakiplerini yenerek Osmanlı tahtını yeniden birleştirmesi; Fetret Devri'nin sona ermesi.
1444: Varna Muharebesi; Sultan II. Murad Haçlı koalisyonunu Varna'da yenerek Balkan hâkimiyetini sağlamlaştırır.

İstanbul'un Fethi ve Klasik Dönem (1453 – 1566)

29 Mayıs 1453: İstanbul'un fethi; Sultan II. Mehmed (Fatih) 54 günlük bir kuşatmanın ardından Konstantinopolis'i fetheder. Son Bizans İmparatoru XI. Konstantinos muharebede hayatını kaybeder. Bu tarih Doğu Roma İmparatorluğu'nun ve genel kabule göre Ortaçağ'ın sembolik sonudur.
1453 – 1481: Fatih Sultan Mehmed dönemi; Anadolu beylikleri, Trabzon Rum İmparatorluğu (1461), Bosna ve Arnavutluk'un fethi; İstanbul yeni başkent olarak imar edilir.
1514: Çaldıran Muharebesi; Yavuz Sultan Selim Safevileri Çaldıran'da yenerek Doğu Anadolu ve Kürdistan'ı Osmanlı topraklarına katar.
1516 – 1517: Memlüklerin Mercidabık (1516) ve Ridaniye'de (1517) yenilmesiyle Mısır ve Kutsal topraklar (Mekke, Medine) Osmanlı'ya bağlanır; halifelik sembolik olarak Osmanlı hanedanına devredilir.
1520 – 1566: Kanuni Sultan Süleyman dönemi; Belgrad (1521), Rodos (1522), Macaristan (1526) ve Cezayir'in fethi; Viyana'nın ilk kuşatması (1529); Mimar Sinan başyapıtlarını (Süleymaniye ve Selimiye) inşa eder. Bu dönem Osmanlı tarihinin "Altın Çağı" sayılır.

Duraklama ve Gerileme Dönemi (1566 – 1699)

1571: İnebahtı Deniz Muharebesi; Kutsal İttifak donanması Osmanlı'yı ağır bir yenilgiye uğratır. Ancak Osmanlı kısa sürede toparlanarak Kuzey Afrika denetimini korur.
1683: İkinci Viyana Kuşatması; Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Viyana'yı kuşatır; Polonyalı Kral Sobieski'nin öncülük ettiği Kutsal İttifak kuvvetleri tarafından bozguna uğratılır. Bu tarih Osmanlı'nın Avrupa'daki genişlemesinin fiilen sona erdiği dönüm noktasıdır.
1699: Karlofça Antlaşması; Osmanlı Macaristan, Transilvanya ve Mora'yı bırakır; "Büyük Gerileme"nin başlangıcı.

Islahat ve Çöküş Dönemi (1699 – 1923)

1718: Pasarofça Antlaşması; Osmanlı'nın Avrupa'daki toprak kayıpları derinleşir; Lale Devri (1718-1730) başlar, Batı'ya açılma denemeleri yapılır.
1774: Küçük Kaynarca Antlaşması; Rusya Karadeniz'e iner; Kırım Osmanlı'dan kopar (1783). Osmanlı'nın Rusya karşısındaki gerilemenin dönüm noktası.
1839: Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Şerifi); Sultan Abdülmecid tüm Osmanlı vatandaşlarının eşitliğini, mülkiyet güvencesini ve adil yargılanma hakkını ilan eder; modernleşme sürecinin temel taşı.
1856: Islahat Fermanı; gayrimüslim vatandaşlara eşit haklar genişletilir; Kırım Savaşı sonrasında imzalanan Paris Antlaşması (1856) ile Osmanlı Avrupa devletler sistemine dahil edilir.
1876: İlk Osmanlı Anayasası (Kanun-i Esasi) ilan edilir; I. Meşrutiyet başlar. Ancak II. Abdülhamid 1878'de anayasayı askıya alır.
1877 – 1878: Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi); ağır toprak kayıpları ve büyük göç dalgaları; Ayastefanos Antlaşması ve ardından Berlin Antlaşması (1878) imzalanır.
1908: II. Meşrutiyet; İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin baskısıyla II. Abdülhamid 1876 Anayasası'nı yeniden yürürlüğe koyar; Jön Türkler iktidarı ele geçirir.
1912 – 1913: Balkan Savaşları; Osmanlı Avrupa topraklarının büyük bölümünü kaybeder; yüz binlerce Müslüman Anadolu'ya göç eder.
1914 – 1918: Birinci Dünya Savaşı; Osmanlı İttifak Devletlerinin yanında savaşa girer. Gelibolu Cephesi (1915-1916), Mezopotamya Cephesi, Filistin Cephesi ve Kafkas Cephesi başlıca muharebe alanlarıdır.
1919 – 1922: Kurtuluş Savaşı; Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Anadolu halkı Yunan, İngiliz, Fransız ve İtalyan işgal kuvvetlerine karşı direniş savaşı başlatır; Sakarya Meydan Muharebesi (1921) ve Büyük Taarruz (1922) belirleyici zaferlerdir.
24 Temmuz 1923: Lozan Antlaşması; Türkiye'nin uluslararası sınırları belirlenir; Anadolu ve Doğu Trakya Türk toprakları olarak tanınır.

Yıl	Tarih	Olay
1923	29 Ekim	Türkiye Cumhuriyeti kuruldu.
Mustafa Kemal Atatürk gizli oylamayla ve oy birliğiyle ilk Türkiye cumhurbaşkanı seçildi.
30 Ekim	Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kabinesi İsmet İnönü tarafından kuruldu.
1924		İmamların hükûmet tarafından atanacağı yeni bir politika benimsendi.
3 Mart	Osmanlı Hilâfeti, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından feshedildi.
Eğitimin birleştirilmesi (Tevhid-i Tedrisat) Kanunu çıkartıldı.
Din İşleri ve Vakıflar Bakanlığı kaldırıldı. Bunun yerine Diyanet İşleri ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu.
6 Mart	2. İsmet İnönü kabinesi kuruldu.
8 Nisan	Dini mahkemelerin yerini sivil mahkemeler aldı.
20 Nisan	Yeni Türk anayasası kabul edildi.
26 Ağustos	Türkiye İş Bankası kuruldu.
30 Ekim	Mecliste bulunan generallere ya profesyonel askerlik hayatında olmaları ya da meclis olmaları konusunda karar vermeleri yönünde karar verildi. Bu olay Generaller Krizi olarak bilinir.
17 Kasım	Türkiye Cumhuriyetinin ikinci siyasi partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu.
22 Kasım	3. kabine Ali Fethi Okyar tarafından kuruldu.
1925	11 Şubat	Doğu'da Şeyh Said İsyanı başladı.
25 Şubat	Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nda değişiklik yapıldı; dinin politikaya alet edilememesi ve bunun vatan hıyaneti suçu sayılması TBMM'de kabul edildi.
4 Mart	4. kabine İsmet İnönü tarafından kuruldu.
5 Mayıs	Manok Manukyan adında bir Ermeni Atatürk'e suikast planladığı gerekçesi ile idam edildi.
5 Haziran	Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın dini amaçlarını siyasete alet ettiği gerekçesi ile kapatıldı.
29 Haziran	Şeyh Said ve 46 takipçisi Diyarbakır'da ölüm cezasına çarptırıldı.
27 Ağustos	Mustafa Kemal Atatürk, Şapka Devrimi'ni yapmak için Kastamonu'ya geldi.
1 Eylül	Ankara'da Birinci Türk Tıp Kongresi toplandı.
4 Eylül	Türk Kadınları ilk kez güzellik yarışmasına katıldı.
1 Ekim	Atatürk, Bursa'da tekstil fabrikası açtı.
5 Kasım	Ankara Hukuk Fakültesi açıldı.
25 Kasım	"Şapka Kanunu" yayınlandı, dini kıyafetler giymek yasaklandı.
26 Aralık	Miladi takvime geçiş için kanun çıkarıldı.
1926	17 Şubat	İsviçre Medeni Kanunu'ndan uyarlanan Medeni Kanun kabul edildi. Kadın hakları genişletildi ve çok eşlilik kaldırıldı.
1 Mart	İtalya Ceza Kanunu'nda alınan Türk Ceza Kanunu kabul edildi.
17 Mart	TBMM'de "Demir Sanayinin Tesisine Dair Kanun" kabul edildi.
24 Mart	Türkiye'de petrol arama ve işletilmesinin devletçe yönetilmesini öngören kanun TBMM'de kabul edildi.
1927	7 Mart	İstiklâl Mahkemeleri kapatıldı.
15 Ekim	Mustafa Kemal Atatürk, Mecliste Nutuğu okumaya başladı.
20 Ekim	"Nutuk" sona erdi.
28 Ekim	İlk nüfus sayımı yapıldı ve nüfus yaklaşık 13.5 milyon olarak hesaplandı.
27 Kasım	İsmet İnönü tarafından 5. kabine kuruldu.
25 Aralık	İlk kadın avukat Süreyya Ağaoğlu görevine başladı.
1928	10 Nisan	Anayasa'da yer alan "Türkiye Cumhuriyetinin resmi dini İslam'dır." cümlesi kaldırıldı.
19 Mayıs	"Yüksek Mühendis Mektebi Kanunu" kabul edildi.
1 Kasım	Latin harflerinden uyarlanan Türk alfabesi kabul edildi.
1929	3 Nisan	Kadına seçme ve seçilme hakkı yerel seçimlerde verildi.
29 Nisan	İlk Türk kadın yargıç atandı.
13 Mayıs	TBMM'de ilk Ticaret Kanunu kabul edildi.
1 Eylül	Arapça ve Farsça yerine Türkçenin kullanılmasına yönelik kurslar açıldı.
1930	11 Haziran	Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kurulması için verilen kanun teklifi kabul edildi.
12 Ağustos	Cumhuriyetin üçüncü partisi olan Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu.
27 Eylül	İsmet İnönü tarafından altıncı hükûmet kuruldu.
27 Ekim	Yunan Başbakan Venizelos, Ankara'da Mustafa Kemal Atatürk'ü ziyaret etti.
17 Kasım	Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın radikal dini gruplar tarafından dağılmasının ardından, Başkan Fethi Okyar tarafından kapatılma kararı alındı.
23 Aralık	Cumhuriyet karşıtları tarafından Kubilay katledildi.
1931	16 Mart	İlk kadın cerrah Suat Rasim diplomasını aldı.
26 Mart	Ölçü Kanunu kabul edildi. Arap ölçülerinin yerine metrik sistem kullanılmaya başlandı.
20 Nisan	Mustafa Kemal Atatürk'ün, tarihi sözü olan "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" sözü kullanıldı.
4 Mayıs	Yedinci Hükûmet İsmet İnönü tarafından kuruldu.
25 Temmuz	"Matbuat Kanunu" kabul edildi.
1932	18 Temmuz	Türkiye, Milletler Cemiyeti üyesi oldu.
31 Temmuz	Belçika'da düzenlenen Dünya Kadınlar Güzellik Yarışmasında Türk yarışmacı Keriman Halis Ece'nin kazandığı ilan edildi.
13 Kasım	Dr. Müfide Kazım, ilk kadın doktoru oldu.
12 Aralık	Adile Ayda, Dışişleri Bakanlığı'nda ilk kadın memur olarak atandı.
1933	7 Şubat	İstanbul bir camide ilk defa Türkçe ibadet yapıldı.
31 Mayıs	The 480-Yıl-old Darülfünun'ün 480 yaşında kapatıldı, yerine İstanbul Üniversitesi kuruldu.
Haziran	Sümerbank ve Halkbank kuruldu.
26 Ekim	Türk kadınlarına yerel seçimlerde seçme ve seçilme hakkı verildi.
18 Kasım	İstanbul Üniversitesi açıldı.
1 Aralık	Beş Yıllık Kalkınma Planı ilk defa kabul edildi.
1934	21 Haziran	Soyadı Kanunu kabul edildi, unvan olarak kullanılan Bey, Efendi, Paşa, Sultan ve Hanım gibi kelimeler terk edildi.
24 Kasım	Mustafa Kemal Paşa, Atatürk soyadını aldı.
Aya Sofya camisi, müze olarak değiştirildi.
5 Aralık	Türk kadınlarına milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı verildi. İlk seçimlerde 18 kadın milletvekili TBMM'ye girdi.
1935	1 Mart	Sekizinci Hükûmet İsmet İnönü tarafından kuruldu.
1936	29 Mayıs	Türk Bayrağında yer lan hilal ve yıldız için boyutları bir kanun ile belirlendi.
8 Haziran	Türk Sosyal Güvenlik Sisteminin ilk adımları olarak işçi kanunu kabul edildi.
1937	27 Ocak	Hatay'ın bağımsızlığı Milletler Cemiyetinin Cenova toplantısında kabul edildi.
9 Haziran	Ankara'da Tıp Fakültesi kurulmasına karar verildi.
20 Eylül	Atatürk, Dolmabahçe Sarayında ilk sanat galerisini açtı.
9 Ekim	Nazilli Basma Fabrikası Atatürk tarafından açıldı.
25 Ekim	Dokuzuncu Hükûmet, eski ekonomi bakanı Celal Bayar tarafından kuruldu.
		Dersim İsyanı: 1937-1938 yıllarında yaşanan isyan hükûmet tarafından bastırıldı.
1938	10 Kasım	Kurucu Mustafa Kemal Atatürk öldü. Yerine eski asker ve başbakan İsmet İnönü geçti.
1939		İkinci Dünya Savaşı: Türkiye savaşının sonlarına doğru Almanya'ya savaş ilan etti, o ana kadar tarafsız kaldı.
7 Temmuz	Hatay, Türkiye'ye katıldı.
1950	25 Haziran	Kore Savaşı: Birleşmiş Milletler adına savaşa katıldı.
	Müfide İlhan, İlk belediye başkanı olarak Mersin'de göreve başladı..
1952		Türkiye, Sovyetler Birliğine karşı NATO'nun önemli stratejik ortağı oldu.
1953	27 Temmuz	Kore Savaşı: Savaş bitti.
1954		Türkiye, İncirlik Hava Üssü'nü ABD Hava Kuvvetlerine kullanmak üzere izin verdi.
1955	6 Eylül	6-7 Eylül Olayları: 6 - 7 Eylül 1955'te İstanbul'da yaşayan başta Rumlara olmak üzere azınlıklara yönelik tahrip ve yağma hareketi patlak verdi.
7 Eylül	6-7 Eylül Olayları: Olaylar bitti.
1960	27 Mayıs	Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koydu. Silahlı Kuvvetler adına ülke yönetimini Millî Birlik Komitesi üstlendi. Orgeneral Cemal Gürsel Millî Birlik Komitesi'nin başına getirildi. millî Birlik Komitesi ilk iş olarak Türkiye Büyük Millet Meclisini ve hükûmeti feshetti ve her türlü siyasi faaliyeti yasakladı.
1965	Ekim	1965 Türkiye genel seçimlerini Millî Şef İsmet İnönü, Süleyman Demirel'e karşı kaybetti.
1971	12 Mart	Sol ve Sağ çatışmaları önlemek amacı ile, Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç, Kara Kuvvetleri komutanı Faruk Gürler, Deniz Kuvvetleri komutanı Celal Eyiceoğlu ve Hava Kuvvetleri komutanı Muhsin Batur'un imzası ile Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay'a bir muhtıra vererek hükûmet istifaya zorlanmış, yaşananlara Türk Silahlı Kuvvetleri müdahale etmiştir.
1974		Türkiye, Kıbrıs Barış Harekatı'nı gerçekleştirdi.
1980	12 Eylül	1980 yılında yapılan Askeri darbe sonucu Süleyman Demirel'in Başbakan'ı olduğu hükûmet görevden alındı, Türkiye Büyük Millet Meclisi lağvedildi, 1970 sonrasında değiştirilen 1961 Anayasası tamamen rafa kaldırıldı ve Türkiye siyasetinin yeniden tasarlandığı bir askeri dönem başladı. Bu dönem yaklaşık dokuz yıl sürdü. 12 Eylül 1980 ardından partiler lağvedildi, parti liderleri önce askeri üslerde gözetim altında tutuldu, ardından yargılandı.
1983	6 Kasım	1983 Türkiye genel seçimleri, 12 Eylül Darbesinin ardından ilk genel seçim yapıldı.
1991		Körfez Savaşı başladı.
1999	24 Mart	Kosova Savaşı: NATO, bölgedeki iç savaşı sona erdirmek için balkanlarda devreye girdi. Türkiye görev aldı.
10 Haziran	Kosova Savaşı: Savaş sonlandı.

21. yüzyıl

Yıl	Tarih	Olay
2002	2002 Haziran	Türkiye, Afganistan'daki Uluslararası Güvenlik Yardım Kuvveti (ISAF)'nin komutasını devraldı.
2003	2003 Şubat	Türkiye, ISAF'ın komutasını devretti.
2004	2004 Aralık	Avrupa Birliği (AB), Türkiye'nin nihai üyelik müzakerelerinin başlamasına karar verdi.
2005	1 Ocak	Yeni Türk Lirası (YTL) tedavüle girdi.
14 Şubat	Türkiye ikinci kez Afganistan'da ISAF'ın komutasını devraldı.
3 Ekim	Avrupa Birliği, Türkiye ile katılım müzakerelerine başladı. Anlaşmazlıklardan dolayı görüşmeler istenilen zamanda başlamadı.
2011	24 Mart	Türkiye, NATO'ya yeşil ışık yaktı ve İzmir'in, Libya'daki Muammer Kaddafi rejimini devirme operasyonunun komuta merkezi olmasına izin verdi.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

^ "Arşivlenmiş kopya". 6 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2016.
^ "25 Şubat 1925". tarihtebugun.org. 6 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2016.
^ "Arşivlenmiş kopya". 13 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2016.
^ "Arşivlenmiş kopya". 6 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2016.
^ Turkey's war in Libya 17 Kasım 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
^ "NATO to police Libya no-fly zone". Al Jazeera. 24 Mart 2011. 26 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2024.

Dış bağlantılar

[1] "Arşivlenmiş kopya". 6 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2016.

[2] "25 Şubat 1925". tarihtebugun.org. 6 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2016.

[3] "Arşivlenmiş kopya". 13 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2016.

[4] "Arşivlenmiş kopya". 6 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2016.

[5] Turkey's war in Libya 17 Kasım 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

[6] "NATO to police Libya no-fly zone". Al Jazeera. 24 Mart 2011. 26 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2024.