Başmakçı

Başmakçı
İlçe
Haritada Afyonkarahisar içinde bulunduğu yer
İlçe sınırları haritası
Koordinatlar: 37°53′50″N 30°00′36″E / 37.8972°K 30.01°D / 37.8972; 30.01
Ülke	Türkiye
İl	Afyonkarahisar
Coğrafi bölge	Akdeniz Bölgesi
İdare
• Kaymakam	Bilal Çelik
• Belediye başkanı	Selçuk Gönüllü (CHP)
Yüzölçümü
• Toplam	361 km²
Rakım	856 m
Nüfus  (2018)
• Toplam	10.031
• Kır	4,583
• Şehir	5.034
Zaman dilimi	UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu	03450
İl alan kodu	0272
İl plaka kodu	03
Resmî site Başmakçı Belediyesi Web Sitesi Başmakçı Kaymakamlığı Web Sitesi

Başmakçı, Afyonkarahisar ilinin bir ilçesidir. Denizli ve Isparta illerine sınırı olan ilçe, il merkezine yaklaşık 130 km uzaklıkta yer almaktadır. 2025 yılı sonu TÜİK verilerine göre ilçenin toplam nüfusu 9.208'dir.

İlçenin yüzölçümü 361 km² olup deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 856 metredir.

Başmakçı'nın bilinen tarihi, MÖ 1750-1200 yıllarında hüküm süren Hititler dönemine kadar uzanmaktadır. Hititlerden sonra bölge, kısa bir süre başkent olarak kabul edilen Dinar (Apemeia) ile Frigyalıların kontrolüne geçmiştir. Ardından Lidyalılar bölgeye hâkim olmuştur. MÖ 6. yüzyılda Persler, MS 4. yüzyılda ise Makedonya Krallığı egemenliği altına girmiştir. Büyük İskender'in ölümünden sonra imparatorluğun bölünmesiyle yöre Selevkosların yönetimine geçmiş, daha sonra Bergama Krallığına bağlanmış ve Roma İmparatorluğu’nun ikiye ayrılmasının ardından Bizans toprakları içinde yer almıştır.

1071 yılında Selçuklu Sultanı Alp Arslan'ın Malazgirt Savaşı'nda Bizans'ı yenmesiyle Anadolu'ya yönelik Türk göçleri hız kazanmış ve Türk boyları Anadolu'nun çeşitli bölgelerine yerleşmeye başlamıştır.

Sarıkeçili Aşireti'ne bağlı Başmakçı cemaati, Azerbaycan'ın güneyinden Anadolu'ya göç etmiş ve ilk olarak Adana-Tarsus bölgesinde konaklamıştır. Bir kısmı Tarsus'ta kalmış, burada Başmakçı adıyla anılan bir köy kurmuştur. Göç eden diğer grup üyeleri ise kuzey ve batı yönlerine ilerlemiş; kuzeye gidenler Çorum çevresine, batıya gidenler ise günümüzde Başmakçı olarak bilinen bölgeye yerleşmiştir. Böylece yerleşim yeri Başmakçı adıyla anılmaya başlanmıştır.

Başmakçı halkının bu bölgeye gelişinin 1100-1200 yılları arasında olduğu tahmin edilmektedir. Bu dönemi destekleyen delillerden biri, bölgede türbesi bulunan ve Abdülkadir Geylani'nin talebesi olduğu belirtilen Abdurrahman Sultan'ın yaşamış olmasıdır.

Anadolu Selçuklularının dağılmasının ardından bölge Germiyanoğulları Beyliği’nin egemenliğine girmiştir. 1276 yılında Germiyanoğulları Beyliği’ne bağlı bir köy (karye) olarak kayıtlara geçmiştir. 1378 yılında Germiyan Beyi Şah Çelebi, kızını Osmanlı Padişahı Yıldırım Beyazıt’a verince Başmakçı da Osmanlı topraklarına katılmıştır.

Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait tapu tahrir defterlerinde Başmakçı, 47 haneli bir köy olarak yer almaktadır. Ayrıca 845 tarihli tamettuat (vergi) defterinde, Dazkırı kazasına bağlı büyük bir köy olarak kayıtlıdır.

Tarih boyunca Başmakçı, Hüdavendigar, Sahipkarahisar ve Kütahya sancaklarına bağlanmıştır.

24 Ağustos 1892 tarihinde Başmakçı’da meydana gelen büyük depremde, 110 ev tamamen yıkılmış ve 191 ev ağır hasar görmüştür. Mevsimin yaz olması ve halkın harman yerinde bulunması nedeniyle can kaybı yaşanmamıştır. Deprem sonrası padişahın emriyle bölge yeniden imar edilmiştir.

Başmakçı ilçesi I. Dünya Savaşı'nda işgale uğramamış ancak Çanakkale Savaşı ve Türk Kurtuluş Savaşı sırasında çok sayıda kayıp vermiştir.

Dinar ilçesinin Dazkırı bucağına bağlı Başmakçı köyü 1945'te bucak olmuş, 1952'de belediye teşkilatı oluşturulmuştur. 1959'da Dinar'a bağlıyken, aynı yıl Dazkırı ilçesine bağlanmıştır. 19 Haziran 1987 tarihli 3392 sayılı kanunla ilçe statüsüne kavuşmuştur. İlçenin tek beldesi Yaka olup, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi'ne göre nüfusu 2.000'in altına düştüğünden Yaka Belde Belediyesi kapatılmıştır.

İlçe ekonomisi tarım, hayvancılık ve özellikle tavukçuluğa dayanmaktadır. Başmakçı, Türkiye'deki yumurta üretiminin ve fiyatlarının belirlendiği en önemli merkezlerden biri olup ticari çevrelerde "Yumurta Borsası" olarak anılmaktadır.

Günlük milyonlarca yumurta üretimi yapılan ilçede, büyük ölçekli tavukçuluk kooperatifleri ve yem fabrikaları istihdamın temelini oluşturur. Türkiye'deki yumurta fiyatlarının belirlendiği bu ilçede, yaklaşık 6 milyon tavuk ile yumurta üretimi gerçekleştirilmektedir. İlçedeki tavuk sayısının, ilçe nüfusunun yaklaşık 600 katı olduğu belirtilmektedir. 6.000'in üzerinde kültür ırkı inekle süt hayvancılığı yapılmaktadır. Ayrıca gül yağı üretimi yapılmakta olup yağın dış ülkelere ihracıyla ilçeye önemli derecede gelir sağlanmaktadır.

Tavukçuluğun yanı sıra ilçe, Isparta havzasının bir parçası olarak ciddi bir gül üretimi potansiyeline sahiptir. İlçe genelinde toplanan güller, yerel gül yağı fabrikalarında işlenerek kozmetik sanayisi için ihraç edilmektedir.

Başmakçı, halk arasında "Afyonkarahisar'ın kooperatifler ilçesi" olarak adlandırılır. İlçede tarım ve hayvancılık faaliyetlerinde kooperatifleşme oranı oldukça yüksektir.

Başmakçı ilçesine bağlı 14 köy bulunmaktadır:

• Akkeçili
• Akkoyunlu
• Akpınar
• Aşağıbeltarla
• Çevlik
• Çığrı
• Ekinlik
• Hırkaköy
• Küllüce
• Ovacık
• Sarıköy
• Yaka
• Yassıören
• Yukarıbeltarla

İlçe merkezinde 8 mahalle yer almaktadır:

• Aşağı Hilal Mahallesi
• Barbaros Mahallesi
• Çağlayan Mahallesi
• Fatih Mahallesi
• Gülistan Mahallesi
• Mimar Sinan Mahallesi
• Yeni Mahalle
• Yukarı Hilal Mahallesi

Başmakçı ilçesini, Afyonkarahisar Amatör Liglerinde Başmakçıspor temsil etmektedir. Maçlarını Başmakçı ilçe sahasında oynamaktadır.

• Yerelnet: Başmakçı16 Haziran 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.