Bayrampaşa

Bayrampaşa
İlçe
Bayrampaşa'nın İstanbul'daki konumu
İlçe sınırları haritası
Koordinatlar: 41°02′53″N 28°54′01″E / 41.0481°K 28.9003°D / 41.0481; 28.9003
Ülke	Türkiye
İl	İstanbul
Coğrafi bölge	Marmara Bölgesi
İdare
• Kaymakam	Abdullah Çiftçi
• Belediye başkanı	İbrahim Akın (Başkanvekili) (AK Parti)
Yüzölçümü
• Toplam	9,54 km²
Rakım	69 m
Nüfus
• Kır	-
• Şehir	269.950
Zaman dilimi	UTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu	212
İl plaka kodu	34
Resmî site bayrampasa.bel.tr

Bayrampaşa, 1971'e kadar Sağmalcılar, İstanbul ilinin Avrupa Yakası'nda yer alan bir ilçesidir. Doğuda Eyüpsultan, batıda Esenler, kuzeyde Gaziosmanpaşa ve güneyde Zeytinburnu ilçeleriyle komşudur. 9,54 km²'lik yüzölçümüyle Güngören ve Beyoğlu'ndan sonra İstanbul'un yüzölçümü bakımından en küçük üçüncü ilçesidir. Ortalama rakımı 69 metredir.

Tarihsel olarak bağcılık ve mandıracılığın yapıldığı, Numunebağları'nın bulunduğu bölge, 1927 yılından itibaren Balkanlar'dan gelen göçmenlerin yerleşmesiyle gelişmiş ve 1 Kasım 1950'de "Sağmalcılar" adıyla bağımsız köy tüzel kişiliği kazanmıştır. 1950'li yıllarda başlayan sanayileşme ve yoğun göç dalgalarıyla hızla kentleşen yerleşim, 1970 kolera salgınının ardından Sadrazam Bayram Paşa'nın hatırasına atfen 1971'de "Bayrampaşa" adını almıştır. Daha önce Eyüp ilçesine bağlı bir semt ve belde belediyesi iken 1990 yılında çıkarılan kanunla müstakil bir ilçe hâline getirilmiştir.

Tarımsal arazinin bulunmadığı ve yüksek nüfus yoğunluğuna sahip olan Bayrampaşa; küçük ve orta ölçekli imalat sanayisinin yanı sıra Büyük İstanbul Otogarı, Bayrampaşa Yaş Sebze ve Meyve Hali ile Mega Center gibi kentin gıda tedariki, toptan ticaret ve şehirlerarası ulaşım faaliyetlerinde önemli yer tutan tesislere ev sahipliği yapmaktadır.

Osmanlı devrinde bağ ve bahçe tarımına ayrılan bölgede, 16. yüzyılda Mimar Sinan tarafından kentin su ihtiyacını karşılamak amacıyla su kemerleri, maslaklar ve su terazileri inşa edilmiştir. 17. yüzyılda IV. Murad dönemi sadrazamlarından Bayram Paşa'nın yörede bir çiftlik kurduğu bilinmektedir. 1827 yılında Sultan II. Mahmud tarafından inşa ettirilen Maltepe Askerî Hastanesi 1922'de hastane işlevinin sona ermesinin ardından Cumhuriyet döneminde bir süre askerî okul, kışla ve 66. Tümen karargâhı olarak kullanılmıştır. 1979 yılında Millî Savunma Bakanlığı tarafından Emniyet Genel Müdürlüğü'ne tahsis edilen yapı, 1986 yılından itibaren İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü Çevik Kuvvet Şube Müdürlüğü yerleşkesi olarak hizmet vermeye başlamıştır.

Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinden itibaren Balkanlar'dan İstanbul ve Anadolu'ya yönelen nüfus hareketleri Cumhuriyet döneminde de sürmüştür. Bölgede 1950'lere kadar varlığını koruyan ve İstanbul halkının mesire yerlerinden biri olan Numunebağları çevresine, 1927-1928 yıllarında Bulgaristan'ın Filibe kentinden gelen 13 göçmen hanesi yerleştirilmiştir. Göçmenlerin bağcılığın yanı sıra Velibey (Demirkapı), Ferhatpaşa ve Cicoz çiftliklerinde kentin süt ve süt ürünleri ihtiyacını karşılayan sağmal sığır yetiştiriciliğine yönelmesiyle yerleşim halk arasında "Sağmalcılar" olarak anılmaya başlamıştır. Günümüzde Muratpaşa'daki Bağ Sokak, Vatan'daki Bağlar Caddesi, Ortamahalle'deki Bağlar Çıkmazı ve Kocatepe'deki Numunebağı Caddesi gibi adlar bu bağcılık geçmişinden kalmıştır.

Önceleri Eyüp ilçesi Rami Bucağı'nın Topçular Mahallesi'ne idareten bağlı olan ve çevredeki kışla dolayısıyla halk arasında "Kışla Arkası" olarak da nitelendirilen Maltepe mevkii, 11 Ağustos 1950 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan kararla 1 Kasım 1950'den itibaren geçerli olmak üzere bağımsız köy statüsüne kavuşturulmuştur. Köyün nüfusu 1950 yılında 358 kişiyken, 1955 Genel Nüfus Sayımı'nda 4.932'ye yükselmiştir. 1955 sayımında nüfusun %80'inin erkeklerden oluşması, sanayi tesislerinde çalışmak üzere gelen ilk işçi nüfusun erkek ağırlıklı olmasına ve yakınlardaki askerî kışlaların mevcudiyetine bağlanmaktadır.

Sağmalcılar'da ilk sanayi tesisleri 1952 yılında kurulmaya başlanmıştır. 1955'te Tarihî Yarımada'da Vatan ve Millet caddelerinin inşası sırasında evleri istimlâk edilen ailelerin bölgeye yerleşmesi ve sanayi yatırımlarının artması nüfus artışını hızlandırmıştır. 1950'lerin sonu ve 1960'lı yıllarda Bulgaristan ve Yugoslavya'dan gelen göçmen nüfus ile Anadolu'dan gelen iç göç akımı sonucunda Muratpaşa, Kartaltepe ve Yıldırım mahalleleri oluşmuştur. Göçmen nüfusun önemli bir bölümü trikotaj (örme dokuma), tekstil, torna ve oto tamir atölyelerinde istihdam edilmiştir. Köy nüfusu 1960'ta 29.110'a, 1970'te ise 124.085 kişiye ulaşmıştır.

Hızlı nüfus artışı ve altyapı ihtiyaçları doğrultusunda 3 Nisan 1962'de belde belediyesi statüsü kazanan Sağmalcılar'da belediye teşkilatı 1963 yerel seçimlerinin ardından 1964 yılında faaliyete geçmiştir. 1970 yılının sonbaharında Sağmalcılar'da geniş çaplı bir kolera salgını yaşanmıştır. Salgın, bölgenin kamuoyundaki algısını olumsuz etkilemiş ve Sağmalcılar adının hastalıkla özdeşleşmesine yol açmıştır. Bu dönemde, 17. yüzyılda yörede çiftliği bulunan Sadrazam Bayram Paşa'nın hatırasına atfen, beldenin adı 1 Nisan 1971 tarihli ve 13796 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan kararla resmen Bayrampaşa olarak değiştirilmiştir.

Eyüp ilçesine bağlı bir semt olarak gelişimini sürdüren Bayrampaşa, 9 Mayıs 1990 tarihli ve 3644 sayılı Kanun ile Eyüp'ten ayrılarak 11 mahalleden oluşan bağımsız bir ilçe haline getirilmiştir. 20 Temmuz 1990'da ilçe kaymakamlığının göreve başlamasının ardından, Ağustos 1990'daki yerel ara seçimlerde belediye başkanı seçilmiş ve müstakil ilçe belediye teşkilatı faaliyete geçmiştir.

1986'da Unkapanı'ndaki Sebze ve Meyve Hali'nin, Mayıs 1994'te ise Topkapı'daki şehirlerarası otobüs terminalinin (Büyük İstanbul Otogarı) Bayrampaşa'ya taşınması, ilçedeki toptan ticaret ve ulaşım faaliyetlerinin gelişmesinde etkili olmuştur. 1968 yılında açılan ve Sultanahmet Cezaevi'ndeki tutuklu ile hükümlülerin nakledilmesiyle faaliyete geçen Bayrampaşa Cezaevi, Temmuz 2008'de tamamen tahliye edilerek kapatılmıştır. Kapatılan cezaevi arazisi ilerleyen yıllarda kentsel dönüşüm ve sosyal donatı projelerine tahsis edilmiştir.

Bayrampaşa'da Osmanlı döneminden günümüze ulaşan su mimarisi, askerî ve sivil yapı örnekleri bulunmaktadır:

• Mimar Sinan Su Yapıları: 16. yüzyılda Mimar Sinan tarafından kentin su ihtiyacını karşılamak amacıyla inşa edilen su kemerleri, su terazileri ve maslakların günümüze ulaşan kalıntılarıdır.
• Köse Bahir Mustafa Paşa Çeşmesi: 1752 (H. 1166) yılında Sadrazam Köse Bahir Mustafa Paşa tarafından yaptırılan meydan çeşmesidir. Rami–Edirnekapı aksında yer alan kesme taş çeşmede sülüs hatlı inşa kitabesinin yanı sıra 1886 (H. 1304) tarihli bir onarım kitabesi bulunmaktadır.
• Maltepe Askerî Hastanesi: 1827 yılında Sultan II. Mahmud devrinde inşa edilen kâgir yapıdır. Dört cepheli, geniş bir orta avluya sahip ve yüksek tavanlı olan yapının Türk-rokoko üslubundaki mermer giriş kapısı üzerinde Yesarizade Mustafa İzzet Efendi'nin celi ta'lik hattıyla yazılmış 32 beyitlik kitabesi ve padişah tuğrası yer almaktadır. 1922'de hastane olarak kullanımına son verilmesinin ardından askerî okul, kışla ve 66. Tümen karargâhı olarak hizmet vermiştir. 1979 yılında Millî Savunma Bakanlığı tarafından Emniyet Genel Müdürlüğü'ne tahsis edilen yapı, 1986 yılından itibaren İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü Çevik Kuvvet Şube Müdürlüğü yerleşkesi olarak kullanılmaktadır.
• Ferhatpaşa Çeşmesi: 19. yüzyılın ikinci yarısında kesme taştan inşa edilen barok ve ampir etkili çeşmedir. Çeşmenin adını aldığı tarihî Ferhatpaşa Çiftliği, 20. yüzyılın başlarında Balkanlar'dan gelen göçmen ailelerin yerleştiği ve süt sığırcılığı faaliyetlerinin sürdürüldüğü çiftliklerden biri olmuştur.

1970 öncesinde tarım, bağcılık ve mandıracılığa dayalı bir ekonomik yapıya sahip olan Bayrampaşa, 1950'li yıllardan itibaren sanayileşme, yoğun iç ve dış göç ve hızlı kentleşme sonucunda sanayi ve ticaret ağırlıklı bir ilçe yapısına bürünmüştür. Günümüzde ilçe sınırları içerisinde tarımsal faaliyet ve tarım arazisi bulunmamaktadır.

Bayrampaşa'da ağır sanayi kuruluşu bulunmamaktadır. Sütçülük ve tarımın önde geldiği Sağmalcılar'da ilk sanayi tesisleri 1952 yılında kurulmaya başlanmış; sanayi tesisleri zamanla özellikle Terazidere, Muratpaşa ve Ortamahalle'de yoğunlaşmıştır. 2000 yılı genel nüfus sayımı verilerine göre ilçede çalışan nüfusun %45'i imalat sanayisinde istihdam edilmiştir. İlçede görülen başlıca üretim ve imalat alanları şunlardır:

• Tekstil, hazır giyim ve trikotaj (dokuma ve örme) atölyeleri,
• Plastik döküm ve kalıp imalatı,
• Otomotiv yedek parça üretimi, oto bakım ve kaporta servisleri,
• Torna-tesviye, talaşlı üretim ve metal işleme atölyeleri,
• Elektrik-elektronik gereç ve hırdavat aletleri üretimi.

İlçede ulaşım ağları ve büyük ticari tesislerin çevresinde toptan gıda ticareti, depolama ve şehirlerarası yolcu taşımacılığı faaliyetleri yoğunlaşmıştır.

• Bayrampaşa Yaş Sebze ve Meyve Hali: 1986 yılında Unkapanı'ndaki eski tesisinden Bayrampaşa'ya taşınan ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi Haller Şube Müdürlüğüne bağlı olarak hizmet veren hal kompleksi, İstanbul'da taze sebze ve meyvenin toptan ticaretinin yürütüldüğü merkezlerden biridir.
• Mega Center: Kuru gıda toptancılarını tek bir alanda toplamak amacıyla kurulan toplu iş yeri kooperatifi yerleşkesidir. Otogar ve Sebze ve Meyve Hali'nin yakınında yer alan yerleşke, kuru gıda toptancılarına ve depolara ev sahipliği yapmaktadır. Tesis bünyesinde kuruluş döneminde gıda ithalat ve ihracat işlemlerinin yürütülmesi amacıyla Gıda İhtisas Gümrüğü de faaliyet göstermiştir.
• Büyük İstanbul Otogarı: 1994 yılında hizmete giren terminal yerleşkesi; otobüs firmaları, acenteler ve ticari işletmelerin bulunduğu önemli bir şehirlerarası yolcu taşımacılığı merkezidir.

İlçedeki perakende ve hizmet faaliyetleri özellikle Kocatepe'deki Forum İstanbul ve çevresindeki ticari alanlar ile geleneksel çarşı ve cadde akslarında yoğunlaşmaktadır:

• Kocatepe Mahallesi sınırlarında açılan Forum İstanbul Alışveriş Merkezi ve çevresindeki ticari alanlar, ilçedeki önemli perakende ve hizmet alanlarından birini oluşturmaktadır.
• Orta Mahalle ile Yenidoğan Mahallesi arasında uzanan Demirkapı Caddesi, küçük esnaf işletmelerinin yoğunlaştığı geleneksel ticaret aksıdır.

Seçim	Belediye Başkanı	Parti	Oy Oranı
1990	Necdet Özkan		Demokratik Sol Parti	%41,82
1994	Hüseyin Bürge		Refah Partisi	%30,27
1999		Fazilet Partisi	%35,36
2004		Adalet ve Kalkınma Partisi	%51,91
2009	%43,22
2014	Atila Aydıner	%50,30
2019	%49,29
2024	Hasan Mutlu		Cumhuriyet Halk Partisi	%46,67
Kaynak:

Bayrampaşa ilçesi 11 mahalleden oluşmaktadır.

Yıl	Toplam
1965	69.064
1970	124.085
1975	157.367
1980	165.723
1990	212.570
2000	246.006
2007	272.196
2008	268.276
2009	269.425
2010	269.481
2011	269.709
2012	269.774
2013	269.677
2014	269.809
2015	272.374
2016	273.148
2017	274.197
2018	271.073
2019	274.735
2020	269.950
2021	274.884
2022	275.314
2023	268.850
2024	268.303
2025	272.978

Bayrampaşa'dan geçen ulaşım hatları;

• 32 Cevatpaşa - Eminönü
• 32A Cevatpaşa - Aksaray
• 32T Cevatpaşa - Taksim (Harbiye)
• 32M Cevatpaşa - Mecidiyeköy
• 50R Alibeyköy Metro - Otogar
• 76O Avcılar Cihangir Mahallesi - Otogar
• 303B Silivri Cezaevi - Otogar
• HT5 Kocatepe Metro - Nur Sitesi

• Yenikapı - Atatürk Havalimanı (Sağmalcılar ile Otogar arası)
• Yenikapı - Kirazlı (Sağmalcılar ile Otogar arası)
• Topkapı - Mescid-i Selam (Rami ile Karadeniz arası)
• Feshane - Bayrampaşa Meydan (Bayrampaşa ile Bayrampaşa Meydan arası)

• Eyüpsultan - Cevatpaşa
• Eyüpsultan - Bayrampaşa
• Edirnekapı - Hal
• Edirnekapı - Otogar
• Edirnekapı - Cevatpaşa
• Topkapı - Otogar - İSTOÇ
• Otogar - Yunus Emre Mahallesi
• Bakırköy - Otogar
• Eyüpsultan - Otogar - Davutpaşa
• Forum İstanbul - Kayaşehir
• Otogar - İkitelli Organize Sanayi
• Otogar - Kayaşehir

• Bayrampaşa Belediyesi 29 Ocak 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
• Bayrampaşa Kaymakamlığı 30 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Esenler Eyüpsultan    Bayrampaşa     Zeytinburnu